Xây dựng nền tảng nghiên cứu khoa học và công nghệ chiến lược cho ngành Tài chính

Hội nghị Hội đồng Khoa học và Công nghệ ngành Tài chính nhiệm kỳ 2025 - 2027.

Thực trạng nghiên cứu còn nhiều bất cập

Mở đầu cuộc họp, Thứ trưởng Đỗ Thành Trung cho biết nội dung trao đổi tại Hội nghị tập trung vào hai vấn đề lớn: Thứ nhất là định hướng nghiên cứu khoa học giai đoạn 2026-2028 có ý nghĩa trung hạn và định hướng chiến lược; Thứ hai là xác định nhiệm vụ nghiên cứu khoa học năm 2027 nhằm phục vụ trực tiếp công tác tham mưu, điều hành của toàn ngành Tài chính. Đây đều là những nội dung quan trọng, đòi hỏi thảo luận kỹ lưỡng, thực chất để khắc phục tình trạng bị động đã từng xảy ra.

Nhìn lại thời gian qua, đặc biệt sau khi hợp nhất các cơ quan, công tác nghiên cứu khoa học đã có chuyển biến tích cực, song Thứ trưởng thẳng thắn nhìn nhận cách làm vẫn chưa thật sự bài bản, chưa đáp ứng kỳ vọng của Lãnh đạo Bộ cũng như yêu cầu thực tiễn. Nhiều vấn đề lớn, dài hạn chưa được đầu tư nguồn lực tương xứng để khảo sát, đánh giá, xây dựng chính sách một cách căn cơ. Trong khi đó, thực tiễn điều hành thường xuyên phát sinh nhiệm vụ đột xuất, thời gian gấp, khiến các đơn vị phải vừa nghĩ, vừa làm, vừa viết trong điều kiện bị động, khó bảo đảm chất lượng cao.

Thứ trưởng Đỗ Thành Trung - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Công nghệ ngành Tài phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị.

Từ thực tế đó, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ bị động sang chủ động trong nghiên cứu, dự báo và đề xuất chính sách. Công tác nghiên cứu cần đi trước một bước, chuẩn bị sẵn các phương án, kịch bản, đặc biệt là kịch bản xấu nhất, để sẵn sàng ứng phó khi tình huống phát sinh. Hình thức làm việc của Hội đồng cũng cần đổi mới theo hướng cởi mở, thực chất, giảm nghi thức hành chính; thư từ, báo cáo gọn nhẹ, tập trung vào vấn đề cốt lõi để tạo điều kiện trao đổi chuyên môn sâu.

Một nội dung được Thứ trưởng Đỗ Thành Trung nhấn mạnh là tính liên ngành ngày càng cao trong lĩnh vực tài chính. Nếu trước đây các đơn vị chủ yếu nghiên cứu trong phạm vi hẹp của mình thì hiện nay, một chính sách thuế hay tài khóa có thể tác động đồng thời tới đầu tư, thu hút vốn, chuyển dịch cơ cấu ngành, thị trường vốn và ngân sách nhà nước. Vì vậy, nghiên cứu khoa học không thể thực hiện đơn lẻ mà phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong toàn Ngành.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng bày tỏ trăn trở về khoảng cách giữa các cơ quan nghiên cứu - đào tạo với các đơn vị tham mưu, điều hành. Khối nghiên cứu có thế mạnh về lý luận và thời gian nghiên cứu, nhưng đôi khi chưa bám sát thực tiễn điều hành. Ngược lại, các đơn vị tham mưu lại rất thiếu thời gian để nghiên cứu sâu về lý luận. Việc kết nối hai mảng này để tận dụng tri thức chuyên sâu phục vụ trực tiếp cho điều hành chính sách được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong thời gian tới.

Tăng tính ứng dụng của nhiệm vụ khoa học

Thay mặt đơn vị thường trực, TS. Nguyễn Như Quỳnh - Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính đã báo cáo ba nội dung: xin ý kiến dự thảo định hướng nghiên cứu khoa học, công nghệ ngành Tài chính giai đoạn 2026-2028 làm cơ sở xây dựng kế hoạch, dự toán; tiếp tục đổi mới cơ chế đặt hàng đề tài, gắn yêu cầu thực tiễn với nghiên cứu để phục vụ tham mưu điều hành; đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và đơn vị chức năng nhằm kết nối nghiên cứu với đào tạo, giảng dạy, tham mưu chính sách.

TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính báo cáo tại Hội nghị.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Đỗ Thành Trung yêu cầu Viện tiếp thu đầy đủ ý kiến, xây dựng khung định hướng nghiên cứu có hệ thống, xác định rõ nhóm vấn đề và thứ tự ưu tiên, bảo đảm tính dẫn dắt chiến lược và sử dụng lâu dài. Văn bản cần tổng hợp nhận thức của Viện, ý kiến Hội đồng và góp ý của các đơn vị; sau đó gửi xin ý kiến rộng rãi trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Thứ trưởng cũng lưu ý việc một số đơn vị chưa tham dự đầy đủ cho thấy mức độ quan tâm đến công tác nghiên cứu khoa học chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Quan điểm xuyên suốt là nghiên cứu phải gắn chặt thực tiễn, phục vụ trực tiếp hoạt động chuyên môn của từng đơn vị. Nếu thiếu chủ động từ khâu xây dựng định hướng, về sau không nên nêu khó khăn hay đề xuất phối hợp khi triển khai nhiệm vụ.

Về nội dung, Thứ trưởng đề nghị giao đầu bài nghiên cứu cụ thể theo từng lĩnh vực quản lý, bảo đảm tính chuyên sâu và khả năng ứng dụng. Chẳng hạn, cần phân tích doanh thu thuế theo ngành, khu vực doanh nghiệp FDI, cơ cấu mặt hàng, thị trường, chuỗi nhập khẩu - xuất khẩu trong khoảng 10 năm. Các kết quả này sẽ là cơ sở dữ liệu quan trọng, phục vụ công tác phân tích, dự báo và đàm phán kinh tế, tài chính quốc tế.

Bên cạnh đó, định hướng nghiên cứu cần bổ sung nội dung đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cán bộ theo nhiều cấp độ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quản lý tài chính công. Đồng thời, dành một phần nội dung mở để kịp thời cập nhật vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn. "Khung định hướng sau khi hoàn thiện sẽ trở thành tài liệu chung của toàn ngành, gắn nhiệm vụ chính trị với nâng cao chất lượng tham mưu, dự báo chính sách", Thứ trưởng Đỗ Thành Trung nêu rõ.