Việt Nam cần cơ chế pháp lý đạt chuẩn quốc tế để giữ chân nhà đầu tư

Luật sư Vũ Lê Bằng, Luật sư điều hành tại Công ty Luật Nishimura & Asahi Việt Nam, trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Phóng viên: Thưa ông, xu hướng lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp của doanh nghiệp hiện nay đang thay đổi như thế nào?

Luật sư Vũ Lê Bằng: Với tư cách là luật sư và đồng thời là trọng tài viên của VIAC, Việt Nam đang có rất nhiều chính sách hỗ trợ phát triển các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế ngoài tòa án, hay gọi tắt là ADR, nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Khi lựa chọn ADR, doanh nghiệp sẽ từ bỏ quyền khởi kiện ra tòa án. Vì vậy, điều quan trọng là phải tạo được hành lang pháp lý thuận lợi để doanh nghiệp thấy được lợi ích khi tham gia các cơ chế này.

Điểm đặc biệt của cơ chế ADR là tính linh hoạt, hiệu quả về thời gian, chi phí và khả năng bảo mật. Với các hình thức như đàm phán hoặc hòa giải, doanh nghiệp không chỉ giữ được bí mật kinh doanh mà còn có thể duy trì quan hệ giao thương, hạn chế tối đa việc gián đoạn hoạt động kinh doanh với các đối tác trong thời gian giải quyết tranh chấp.

Chính vì vậy, các cơ quan quản lý nước ta hiện rất khuyến khích phát triển ADR nhằm tạo môi trường đầu tư cởi mở hơn và thu hút thêm nhà đầu tư nước ngoài. Vì thế, việc thúc đẩy các hình thức giải quyết tranh chấp thay thế ngoài tòa án là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Phóng viên: Theo ông, việc hoàn thiện pháp luật về trọng tài sẽ mở ra cơ hội như thế nào cho hoạt động đầu tư và hợp tác quốc tế?

Luật sư Vũ Lê Bằng: ADR thực chất cũng là một công cụ quản trị rủi ro cho doanh nghiệp. Theo quan sát và kinh nghiệm làm việc của tôi, hầu hết doanh nghiệp nước ngoài và cả doanh nghiệp Việt Nam đều mong muốn lựa chọn một cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh chóng, linh hoạt và bảo mật.

Đặc biệt, với trọng tài thương mại, lợi thế rất lớn nằm ở cơ chế thi hành theo Công ước New York 1958 (Công ước của Liên hợp quốc về công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài được ký tại New York ngày 10/6/1958 - PV). Hiện có rất nhiều quốc gia tham gia công ước này nên trong trường hợp phát sinh tranh chấp và phải giải quyết bằng trọng tài thì cơ chế thực thi phán quyết quốc tế tương đối hiệu quả.

Đây là một trong những điều kiện rất quan trọng, thậm chí với một số tập đoàn lớn có thể xem là điều kiện tiên quyết trước khi đầu tư vào Việt Nam. Đặc biệt, trong thời gian tới, Việt Nam sẽ triển khai nhiều dự án lớn liên quan tới hạ tầng, đường sắt, cảng biển, sân bay hay trung tâm tài chính quốc tế... Đây đều là những lĩnh vực mà nhà đầu tư nước ngoài rất quan tâm, nên yêu cầu về một cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên nghiệp, đạt theo tiêu chuẩn quốc tế và đáng tin cậy sẽ ngày càng cao hơn nhằm thu hút và giữ chân nhà đầu tư.

Phóng viên: Trọng tài thương mại Việt Nam cần đáp ứng những yêu cầu gì để hỗ trợ tốt hơn cho môi trường đầu tư, thưa ông?

Luật sư Vũ Lê Bằng: Yêu cầu đầu tiên là đội ngũ trọng tài viên phải am hiểu pháp luật Việt Nam cũng như hiểu rõ thị trường và điều kiện thực tế của Việt Nam. Chẳng hạn, trong lĩnh vực xây dựng và hạ tầng - nơi Việt Nam đang có nhu cầu đầu tư rất lớn, các nhà đầu tư và nhà thầu nước ngoài đặc biệt quan tâm tới khả năng giải quyết tranh chấp công bằng và hiệu quả.

Hiện nay, Việt Nam cũng đã có nhiều thay đổi về pháp luật. Chẳng hạn, trong lĩnh vực xây dựng đã bắt đầu ghi nhận các mô hình giải quyết tranh chấp quốc tế như Hội đồng giải quyết tranh chấp (Dispute Board - DB). Đây là những điều kiện hỗ trợ tích cực cho việc phát triển đầu tư vào hạ tầng.

Ở góc độ trọng tài, ngoài việc hiểu luật áp dụng cho tranh chấp, điều quan trọng là phải hiểu điều kiện và hoàn cảnh thực tế của Việt Nam để có thể đưa ra các phán quyết công bằng, giúp nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục yên tâm đầu tư lâu dài. Trọng tài thương mại Việt Nam là cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế cho tòa án. Phán quyết trọng tài có hiệu lực ngay khi ban hành. Vai trò lớn nhất của trọng tài là giúp giải quyết tranh chấp công bằng, hiệu quả, tiết kiệm chi phí và nhanh chóng để hoạt động của doanh nghiệp không bị gián đoạn.

Theo kinh nghiệm thực tế, nhiều vụ tranh chấp tại VIAC thường được giải quyết trong khoảng 4-6 tháng, một số vụ phức tạp có thể kéo dài hơn. Trong khi đó, với cơ chế tòa án, dù thời gian xét xử sơ thẩm có thể tương đương, nhưng còn có giai đoạn phúc thẩm do cơ chế hai cấp xét xử nên tổng thời gian thường kéo dài hơn đáng kể. Chính vì vậy, với những doanh nghiệp cần tốc độ, tính linh hoạt và bảo mật, trọng tài đang trở thành lựa chọn ngày càng phổ biến.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) Trọng tài thương mại phải trở thành thiết chế quen thuộc với nhà đầu tư quốc tế Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và triển khai hàng loạt nghị quyết lớn về phát triển kinh tế tư nhân, cải cách thể chế và hội nhập quốc tế, việc xây dựng hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả được xem là một trong những nền tảng quan trọng của môi trường đầu tư. Đặc biệt, khi Việt Nam phát triển trung tâm tài chính quốc tế, yêu cầu về các thiết chế trọng tài chuyên biệt và đạt chuẩn quốc tế sẽ càng rõ nét hơn. Nhà đầu tư nước ngoài không muốn phải sang Singapore, Hồng Kông hay Anh để lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp cho các hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Theo đó, trọng tài thương mại Việt Nam cần trở thành một thiết chế quen thuộc, hiệu quả, uy tín và đạt chuẩn quốc tế đối với cộng đồng đầu tư nước ngoài. Để làm được điều này không chỉ cần nỗ lực từ các trung tâm trọng tài mà còn cần vai trò hỗ trợ của Bộ Tư pháp, hệ thống tòa án và các cơ quan liên quan nhằm bảo đảm các phán quyết trọng tài được tôn trọng và thi hành hiệu quả trong thực tiễn.