 |
| Toàn cảnh Hội nghị. |
Quản lý nợ công theo hướng vừa kiểm soát chặt chẽ an toàn
Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Quốc Phương, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại cho biết, yêu cầu đặt ra hiện nay là xây dựng một hành lang pháp lý vừa công khai, minh bạch, vừa linh hoạt, đủ “mở” để huy động nguồn lực nhưng cũng phải đủ chặt chẽ để bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và biến động địa chính trị ngày càng phức tạp.
Thực hiện định hướng đó, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 141/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công năm 2017. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành các văn bản hướng dẫn quan trọng như Nghị định số 84/2026/NĐ-CP ngày 25/3/2026 và Nghị định số 119/2026/NĐ-CP ngày 3/4/2026, trong đó sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến quản lý nợ công, cũng như quản lý, sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi.
Nhờ các giải pháp đồng bộ, nợ công của Việt Nam thời gian qua được kiểm soát tốt, giảm mạnh từ khoảng 45% GDP xuống còn xấp xỉ 34% vào năm 2025, thấp hơn nhiều so với mức trần 60% do Quốc hội phê duyệt. Cơ cấu nợ được cải thiện theo hướng an toàn hơn, giảm rủi ro tỷ giá, bảo đảm nghĩa vụ trả nợ, qua đó góp phần nâng cao hệ số tín nhiệm quốc gia.
Giai đoạn 2026-2030 được xác định là thời kỳ bản lề, tạo nền tảng để Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nước thu nhập trung bình cao vào năm 2045. Trong bối cảnh đó, khuôn khổ pháp lý mới về nợ công không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển và bù đắp bội chi ngân sách, mà còn góp phần hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao tính tự chủ và bền vững của nền tài chính quốc gia.
Một trong những định hướng quan trọng là quản lý nợ công theo hướng vừa kiểm soát chặt chẽ an toàn, vừa tạo dư địa tài khóa để ứng phó linh hoạt với các cú sốc từ bên ngoài. Đồng thời, việc vay nợ được gắn với hiệu quả sử dụng vốn, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát dòng vốn theo thời gian thực, bảo đảm mỗi đồng vốn vay được sử dụng minh bạch, hiệu quả.
Các quy định mới cũng tạo cơ sở để đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm thủ tục hành chính; điều chỉnh cơ chế huy động và sử dụng vốn vay nước ngoài của Chính phủ theo hướng linh hoạt hơn, qua đó đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án. Đáng chú ý, phạm vi đối tượng tiếp cận nguồn vốn nước ngoài được mở rộng, tăng tính tự chủ và tiệm cận thông lệ quốc tế.
Trong bối cảnh nguồn vốn vay quốc tế đang dần chuyển sang điều kiện gần với vay thương mại, yêu cầu đặt ra là phải sử dụng nguồn lực này một cách hiệu quả hơn, nhất là đối với các địa phương còn hạn chế về nguồn thu ngân sách. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ba bên: cơ quan quản lý nhà nước, các nhà tài trợ/đối tác phát triển và cơ quan chủ quản dự án, ngay từ khâu xác định nhu cầu, mục tiêu đến đàm phán và triển khai.
Bước sang năm 2026, tiến độ giải ngân vốn vay nước ngoài vẫn còn chậm, đặc biệt trong quý I. Theo ông Nguyễn Quốc Phương, đây là thách thức lớn, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải chủ động rà soát, “làm đến đâu chắc đến đó”, gắn đăng ký kế hoạch với khả năng thực hiện thực tế. Đồng thời, cần xác định rõ các mốc thời gian cụ thể trong quá trình vay và triển khai dự án, bởi ngay khi ký kết hiệp định vay, chi phí đã bắt đầu phát sinh.
Nhấn mạnh quan điểm điều hành, lãnh đạo Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại cho rằng việc hoàn thiện thể chế cần theo hướng thực chất, không cầu toàn, “vừa làm vừa hoàn thiện”, kịp thời sửa đổi những vướng mắc phát sinh để bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống.
Tại Hội nghị, đại diện Bộ Tài chính cũng đề nghị các địa phương, đặc biệt là lãnh đạo các sở, ngành, chủ động nắm bắt các nội dung sửa đổi của Luật và các nghị định liên quan; đồng thời phản ánh kịp thời các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai dự án để cùng tháo gỡ. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở phổ biến chính sách, mà hướng tới giải quyết các vấn đề thực tiễn, qua đó mở ra cơ hội tiếp cận và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Bám sát các chủ trương, đường lối của Đảng
Tại Hội nghị, đại diện Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại đã trình bày tóm lược các nội dung đổi mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công.
Theo đó, năm 2025, Bộ Tài chính đã chủ động rà soát và đề xuất sửa đổi Luật Quản lý nợ công năm 2017. Qua tổng kết 7 năm thi hành, một số quy định được xác định cần điều chỉnh nhằm bảo đảm tính đồng bộ, đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy, cải cách thủ tục hành chính và tăng cường phân cấp, phân quyền.
Việc sửa đổi Luật bám sát nguyên tắc tuân thủ Hiến pháp, phù hợp chủ trương của Đảng, Nhà nước, đồng thời chỉ tập trung vào những nội dung đã rõ, đã chín trong thực tiễn. Luật cũng được rà soát để bảo đảm thống nhất với các luật liên quan được sửa đổi trong năm 2025 như Luật Ngân sách nhà nước, Luật Điều ước quốc tế, Luật Đầu tư công, Luật Đấu thầu và Luật Quản lý, sử dụng tài sản công.
Về nội dung, trên tổng số 62 điều của Luật năm 2017, lần sửa đổi này điều chỉnh 24 điều (gồm sửa đổi, bổ sung 17 điều; bãi bỏ 5 điều; bổ sung 5 điều mới), tập trung vào 5 nhóm chính. Cụ thể là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; đơn giản hóa thủ tục hành chính; hoàn thiện các quy định về cho vay lại và sử dụng vốn; bổ sung cơ chế tháo gỡ vướng mắc, tiệm cận thông lệ quốc tế; và bãi bỏ các quy định không còn phù hợp.
Luật số 141/2025 được xây dựng trên cơ sở các định hướng lớn và giao Chính phủ quy định chi tiết 6 nội dung. Với các định hướng như tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, tháo gỡ vướng mắc và tiệm cận thông lệ quốc tế, Luật được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nợ công trong thời gian tới.
Tại Hội nghị, đại diện các địa phương, đặc biệt là lãnh đạo các sở, ngành đã tham gia thảo luận, đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến quá trình triển khai thực thi. Trên cơ sở đó, đại diện Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại đã kịp thời tiếp thu, giải đáp và phản hồi các vấn đề được nêu ra.
