Tọa đàm do Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh và Trường Đại học VinUni phối hợp tổ chức.
Đại diện nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh - TS Phan Thụy Kiều nêu thực trạng, hiện các hoạt động công nghiệp, thương mại và giao thông là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất ở TP. Hồ Chí Minh. Trong đó riêng phương tiện giao thông tạo ra 13 triệu tấn CO2 /năm. Triển khai các chính sách tăng trưởng xanh, thời gian qua 5 khu chế xuất (KCX), khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn đang thực hiện xây dựng Đề án chuyển đổi mô hình KCB theo định hướng đã được phê duyệt.
Tuy nhiên, theo TS Phan Thụy Kiều, thực trạng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc liên quan xử lý rác thải, môi trường, chính sách ưu đãi thuế, sử dụng đất đai. Các KCN cũng đã thiết lập hệ thống quan trắc tự động và đầu tư xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung, kết nối với Trung tâm quan trắc môi trường nhằm giám sát chất lượng không khí và nước thải, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường. Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh cũng đang xây dựng. Hiện có 511 xe buýt CNG và 138 xe buýt điện, theo kế hoạch việc chuyển đổi xe buýt sẽ được thực hiện từ năm 2025 và kết thúc vào năm 2030.
Theo nhóm nghiên cứu, để đạt được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, TP. Hồ Chí Minh cần thực hiện chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong các lĩnh vực trọng điểm như giao thông, công nghiệp, tiêu dùng, năng lượng và du lịch. Đồng thời, cần sớm hoàn thiện khung chính sách tăng trưởng xanh để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, nhất là trong bối cảnh phát thải khí nhà kính lớn nhất cả nước và có thể gia tăng khi sáp nhập Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu.
TS. Lê Mai Lan cho biết, Trường Đại học VinUni hiện đang triển khai đề án chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh tại Nha Trang – Khánh Hòa. Với vai trò là đối tác chiến lược, VinUni đã đồng hành cùng Nha Trang – Khánh Hòa xây dựng hai đề án chuyển đổi xanh cấp thành phố và cấp tỉnh, trở thành mô hình tiên phong cả nước. Mục tiêu là đưa Nha Trang – Khánh Hòa trở thành hình mẫu quốc gia về phát triển xanh và bền vững, với hạ tầng hiện đại và đô thị thông minh. Góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050; thúc đẩy kinh tế xanh, nâng cao chất lượng sống, phát triển hài hòa kinh tế – xã hội – môi trường.
TS. Lê Mai Lan chia sẻ, triển khai dự án, đã quy tụ gần 60 lãnh đạo và cán bộ chuyên môn của địa phương; hơn 50 chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước, với hơn 20 năm kinh nghiệm tư vấn các dự án chuyển đổi xanh. Đồng thời, hợp tác cùng 25 tổ chức và doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước để cung cấp giải pháp chuyển đổi xanh toàn diện, phù hợp với thực tiễn địa phương. Từ đó, đã xây dựng được đề án tổng thể và toàn diện về Chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh.
Đồng thời, tìm ra nhiều lời giải cho các bài toán về: du lịch xanh; giao thông xanh; nông nghiệp xanh; lối sống xanh; trang bị tư duy mới - đào tạo nâng cao năng lực lãnh đạo nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh cho Nha Trang – Khánh Hòa.
Ngoài ra, đề án đã đề xuất hơn 100 dự án cụ thể, hàng chục bộ tiêu chí, công cụ quản lý hiện đại như Digital Twin và BEMS, góp phần đưa Khánh Hòa thành hình mẫu chuyển đổi xanh, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng sống bền vững.
Cụ thể hơn, đối với TP. Hồ Chí Minh mở rộng, PGS-TS Phan Thị Thục Anh - Trường Đại học VinUni nêu đề xuất, Thành phố cần tập trung vào 3 định hướng chuyển đổi xanh. Trong đó, với định hướng phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững: Khu vực TP. Hồ Chí Minh hiện hữu có thể xây dựng các khu đô thị thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo, các đô thị vệ tinh xanh. Không ngừng mở rộng không gian sống hiện đại, ứng dụng công nghệ tiên tiến để giải quyết ngập lụt, ô nhiễm và áp lực dân số.
Đối với Bà Rịa – Vũng Tàu cần định hướng phát triển kinh tế bền vững từ lợi thế tiềm năng biển đảo; tập trung vào du lịch sinh thái tại Côn Đảo và các dự án năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi; bảo tồn hệ sinh thái biển, bảo vệ rừng ngập mặn và giảm khai thác dầu khí quá mức để hướng đến phát triển bền vững.
Khu vực Bình Dương tập trung vào các KCN thân thiện với môi trường, hệ thống xử lý chất thải hiện đại, hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững và giảm phát thải.
Đối với định hướng phát triển giao thông kết nối, cần tập trung phát triển hệ thống giao thông đồng bộ, bao gồm các tuyến cao tốc; các dự án đường sắt liên kết, hỗ trợ vận chuyển hàng hóa từ KCN đến cảng biển. Phát triển các tuyến metro, Đường Vành đai, cảng biển hiện đại, các tuyến phà và tàu cao tốc; phát triển công nghiệp xanh, công nghiệp công nghệ cao thân thiện với môi trường...
Tham dự tọa đàm, ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu nêu thực trạng, khó khăn lớn nhất hiện nay trong chuyển đổi xanh của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa là tài chính và cơ chế pháp lý. Theo ông, cần sớm có cơ chế huy động, sử dụng các nguồn lực ngoài ngân sách linh hoạt hơn. Cạnh đó, việc thiếu hành lang pháp lý rõ ràng cũng là một lực cản. Ông cũng nhấn mạnh tình trạng chồng chéo trong quản lý khi nhiều sở ngành cùng phụ trách, nhưng không rõ ai là đầu mối.
Đại diện một số doanh nghiệp cho rằng, chuyển đổi xanh trong công nghiệp là trụ cột quan trọng và cấp thiết với TP. Hồ Chí Minh trong thời gian tới. Tuy nhiên, chính quyền cần hành động quyết liệt hơn để hỗ trợ doanh nghiệp trong tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế. Đồng thời, cần bố trí đơn vị chuyên trách hỗ trợ kỹ thuật, pháp lý cũng như thường xuyên nâng cao năng lực cán bộ địa phương để đồng hành với doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi…
