Tạo đột phá cho TP. Hồ Chí Minh từ Luật Đô thị đặc biệt

Hội thảo góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt của TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Phạm Lê

Sáng 4/4, UBND TP. Hồ Chí Minh phối hợp Đại học Quốc gia Thành phố tổ chức Hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt: Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu tại Hồi thảo, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, Bộ Chính trị đã có chủ trương đồng ý tạo điều kiện cho TP. Hồ Chí Minh tổng kết toàn diện Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Nghị quyết 31). Đồng thời đồng tình để Thành phố được xây dựng dự thảo Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31. Với yêu cầu trong kỷ nguyên mới, xác định tầm nhìn 2030, tầm nhìn 2045 và tầm nhìn đến 2075; kỷ niệm 100 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Theo ông Mạnh Cường, đây là cơ sở quan trọng để Thành phố đề xuất, đề nghị Trung ương, Bộ Chính trị xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt - công cụ pháp lý cao, với kỳ vọng tiếp tục phân quyền, tăng quyền để TP. Hồ Chí Minh tăng trưởng hai con số, nhanh, bền vững, đóng góp cho phát triển chung đất nước.

TP. Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế, đóng góp 23% GDP cả nước và gần 30% tổng thu ngân sách. Là đầu mối giao lưu, hội nhập quốc tế hạt nhân, đô thị trung tâm, cực tăng trưởng, đầu tàu có tính lan tỏa và dẫn dắt cả nước. Tuy nhiên, Thành phố cũng đối diện khó khăn, điểm nghẽn là quy mô kinh tế ngày càng lớn, vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế quốc gia, khu vực, nhưng điều kiện, khung thể chế quản trị chưa đáp ứng. Cơ chế quản lý hiện hành được áp dụng chung cho địa phương, chưa phản ánh đúng đặc thù, tầm vóc, tính chất của siêu đô thị đặc biệt sau khi sáp nhập.

Theo đó, Thành phố xác định rõ yêu cầu không chỉ hoàn thiện thể chế, không phải thêm cơ chế đặc thù như các nghị quyết trước đây, mà phải luật hóa các nghị quyết, nội dung quy định ở mức độ cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực phát triển, tạo động lực tăng trưởng mới. Từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang trao quyền, trao trách nhiệm; từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại, thông minh.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết, từ thực tiễn quản lý, điều hành, Thành phố xác định 3 nguyên tắc để tiếp tục nghiên cứu, đề xuất vấn đề liên quan Luật Đô thị đặc biệt là: Chính quyền Thành phố tiếp tục được trao quyền tự chủ toàn diện các lĩnh vực để thực thi quyền quản trị Thành phố theo phương châm địa phương quyết, làm, chịu trách nhiệm.

Tiếp đó là luật hóa các vấn đề thực tiễn đòi hỏi nhưng chưa có hành lang pháp lý; từ những vướng mắc thực tế, điểm nghẽn quản lý không gian ngầm, tài sản công, các dự án đường sắt đô thị, hoạt động các điểm thu hút trung tâm tài chính quốc tế, thu hút nhân tài…

Ba là, phát huy các cơ chế, điều kiện đặc thù để phát huy bằng quy định pháp luật, để những cơ chế đặc thù, ưu thế của Thành phố phát huy mạnh mẽ thông qua Luật Đô thị đặc biệt.

Trên cơ sở đó, ông mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học… góp ý hiến kế mang tính đột phá, vượt khỏi các cơ chế, chính sách đặc thù hiện hành. Trong đó, cần làm rõ mô hình thể chế đô thị đặc biệt gắn với phân cấp, phân quyền, trách nhiệm giải trình; chính sách tài chính vượt trội; mở rộng không gian phát triển, liên kết vùng, không gian mặt đất, không gian ngầm và cả không gian tầm thấp. Thiết kế thử nghiệm chính sách theo các mô hình mới…

PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách, Trường đại học Kinh tế - Luật (Đại hộc Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) góp ý, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần được xây dựng theo hướng tích hợp, toàn diện và có tính đột phá trên cơ sở kế thừa và nâng cấp các cơ chế đặc thù đã được thí điểm. Trong đó, cần xác lập rõ vị thế pháp lý đặc thù của TP. Hồ Chí Minh như một cực tăng trưởng quốc gia, trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Tương ứng với vị thế này, mô hình tổ chức chính quyền đô thị cần được xây dựng theo hướng mở rộng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình.

PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phạm Lê

Ở khía cạnh kinh tế, Luật Đô thị đặc biệt cần thiết lập các cơ chế đầu tư linh hoạt hơn, như mở rộng hình thức PPP, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược và xây dựng “luồng xanh” cho các dự án quy mô lớn, công nghệ chiến lược. Song song đó, là trao quyền chủ động cao hơn cho Thành phố trong giải quyết tài sản công và các cơ chế tài chính, nhằm bảo đảm khả năng huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả.

PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình cho rằng, có 3 trụ cột quan trong nhất tạo để không gian phát triển mới cho TP. Hồ Chí Minh, là: trao quyền tự chủ thực chất cho Thành phố trong quản trị (từ tổ chức bộ máy đến quyết định các vấn đề về quy hoạch, đầu tư và tài chính); thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (sandbox-cho phép Thành phố đi trước trong các mô hình kinh tế và công nghệ mới mà pháp luật hiện hành chưa kịp điều chỉnh); thứ ba là khung pháp lý quốc tế &IFC (xây dựng một khung pháp lý có sức cạnh tranh quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, nhằm hiện thực hóa mục tiêu hình thành Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh).

“Giải quyết triệt để 3 trụ cột này sẽ tạo không gian phát triển mới, phá vỡ điểm nghẽn lịch sử và thiết lập niềm tin vững chắc cho nhà đầu tư”, PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình khẳng định.

Tại Hội thảo, PGS-TS Tô Văn Hòa, Trường Đại học Luật Hà Nội góp ý, khi xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP. Hồ Chí Minh cần bám sát các nguyên tắc, như: Thể chế hóa đầy đủ và nhất quán chủ trương của Đảng. Luật phải là sự cụ thể hóa có tầm nhìn đối với các định hướng lớn của Đảng về phát triển TP. Hồ Chí Minh, gắn với các nghị quyết và chủ trương về đổi mới mô hình tăng trưởng và phân cấp, phân quyền.

Cần ưu tiên áp dụng Luật Đô thị đặc biệt cho TP. Hồ Chí Minh khi có khác biệt với luật khác. Bảo vệ giá trị thực tiễn của đạo luật; tránh tình trạng "đặc thù trên giấy" - không đủ sức tháo gỡ các điểm nghẽn trong triển khai.

Cuối cùng, phải cụ thể nhưng không sa đà vào kỹ thuật. Quy định rõ về phân cấp, phân quyền và các cơ chế đặc thù, nhưng tránh các quy định quả chi tiết về kỹ thuật, chừa đủ không gian chủ động để Thành phố vận dụng linh hoạt trong thực tiễn.

Tại Hội thảo, nhiều đại biểu là chuyên gia, nhà khoa học khác đã có những tham luận đóng góp quan trọng vào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, nhằm tạo đột phá cho TP. Hồ Chí Minh…