Phân cấp ngân sách tỉnh - xã: Địa phương chủ động quyết định theo thực tiễn

Bộ Tài chính đề nghị Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tế và khả năng cân đối ngân sách các cấp để quyết định cụ thể việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã.

Khung phân bổ nguồn lực năm 2027 đã được xác lập

Bộ Tài chính vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Văn bản được Bộ Tài chính ban hành tiếp theo Văn bản số 10716/BTC-NSNN ngày 22/7/2026, trong đó Bộ đề nghị các địa phương đánh giá, đề xuất về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quản lý đầu tư công giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Bộ Tài chính đã nhận được báo cáo của 34/34 địa phương. Một trong những nội dung được các địa phương kiến nghị là Trung ương sớm ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước, cũng như nguyên tắc, tiêu chí phân bổ thuế giá trị gia tăng cho các địa phương để làm cơ sở lập dự toán ngân sách địa phương năm 2027.

Theo Bộ Tài chính, các nội dung này đã được quy định tại 2 nghị quyết được ban hành trong tháng 7/2026. Cụ thể, Nghị quyết số 08/2026/QH16 ngày 8/7/2026 quy định về nguyên tắc, tiêu chí phân chia thuế giá trị gia tăng phần ngân sách địa phương được hưởng cho từng địa phương giai đoạn 2027-2030.

Bộ Tài chính cho biết, nguyên tắc, tiêu chí phân chia được xây dựng theo hướng phản ánh đúng bản chất của khoản thu thuế giá trị gia tăng ở khâu tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ cuối cùng. Đồng thời, việc phân chia nhằm tăng số thu phân bổ cho các địa phương dân số thấp, diện tích rộng, các cực tăng trưởng và tránh tập trung nguồn thu tại các địa phương nơi đặt trụ sở nhiều doanh nghiệp nộp thuế.

Đối với chi thường xuyên, Nghị quyết số 12/2026/UBTVQH16 ngày 29/7/2026 quy định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước năm 2027. Theo đó, định mức phân bổ theo tiêu chí dân số tăng khoảng trên 40% so với định mức năm 2022; riêng lĩnh vực quốc phòng, an ninh tăng 55%.

Nghị quyết cũng quy định các tiêu chí phân bổ cho đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp, trong đó có hỗ trợ hoạt động trung tâm dịch vụ công, tăng định mức phân bổ cho xã, góp phần bảo đảm nguồn lực để các địa phương thực hiện nhiệm vụ chi trên địa bàn.

Một điểm đáng chú ý là trên cơ sở tổng mức chi thường xuyên được tính theo quy định tại Nghị quyết, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên cho các cơ quan, đơn vị thuộc cấp tỉnh và chính quyền địa phương cấp xã, phù hợp với khả năng tài chính - ngân sách và đặc điểm, tình hình thực tế từng lĩnh vực chi tại địa phương.

Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo đặc điểm từng địa phương

Liên quan kiến nghị để lại 100% số thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho địa phương để có thêm nguồn lực đầu tư, Bộ Tài chính cho biết việc phân chia nguồn thu này đã được quy định tại Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15.

Cụ thể, tại điểm g khoản 2 Điều 36, Luật quy định tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, trừ khoản thu tiền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc Trung ương quản lý, được phân chia giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.

Đối với các địa phương không nhận bổ sung cân đối, ngân sách Trung ương hưởng 20%, ngân sách địa phương hưởng 80%. Đối với các địa phương nhận bổ sung cân đối, ngân sách Trung ương hưởng 15%, ngân sách địa phương hưởng 85%.

Bộ Tài chính cho biết, quy định này được thực hiện trên cơ sở chủ trương tại Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về việc có cơ chế điều tiết hợp lý, hiệu quả nguồn thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất giữa Trung ương và địa phương.

Ngày 28/7/2026, Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan tiếp tục nêu giải pháp về tài chính đất đai theo định hướng tại Nghị quyết số 18-NQ/TW.

Về đề nghị Trung ương quy định thống nhất tỷ lệ nguồn thu để lại và nhiệm vụ chi cho cấp xã, Bộ Tài chính cho biết, một số địa phương đề nghị quy định thống nhất. Tuy nhiên, đa số các địa phương tiếp tục đề nghị không quy định cụ thể nguyên tắc, tiêu chí hoặc tỷ lệ phân cấp giữa cấp tỉnh và cấp xã, mà giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định để tạo sự chủ động cho địa phương.

Lý do được các địa phương nêu là điều kiện giữa các địa phương có sự khác biệt về quy mô kinh tế, trình độ phát triển, địa lý và dân cư. Ngay giữa các đơn vị cấp xã trong cùng một địa phương cũng có sự không đồng đều về nguồn thu.

Theo phản ánh của các địa phương, một số đơn vị cấp xã, nhất là các xã, phường trung tâm, có số thu lớn, trong khi nhiều xã có nguồn thu ngân sách nhà nước rất thấp. Vì vậy, việc áp dụng chung một tiêu chí hoặc tỷ lệ phân chia cụ thể về nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa cấp tỉnh và cấp xã trên phạm vi cả nước được đánh giá là khó khả thi.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đề nghị Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định cụ thể phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã, căn cứ tình hình thực tế của địa phương và khả năng cân đối ngân sách các cấp. Việc phân cấp được thực hiện theo hướng phù hợp với phân cấp nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và bám sát tình hình thực tế tại địa phương.

Cùng với phân cấp nguồn lực, năng lực thực hiện nhiệm vụ ở cấp xã cũng được Bộ Tài chính quan tâm. Thực hiện Kết luận số 186/KL-TW ngày 29/8/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tình hình hoạt động của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Tài chính đã triển khai các hoạt động bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ, công chức tại địa phương.

Cụ thể, Bộ đã tổ chức 16 lớp bồi dưỡng, tập huấn trực tuyến kết nối đến cấp xã, cùng các hội thảo, tọa đàm trực tuyến và các lớp đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ. Ngoài ra, đã tổ chức hơn 250 lớp về đăng ký kinh doanh, thuế, quản lý đầu tư công, đấu thầu, quản lý tài sản công, tài chính - ngân sách, kế toán, chuyển đổi số... cho hơn 44.000 học viên theo nhu cầu của các địa phương.

Bộ Tài chính cho biết, thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương nắm bắt nhu cầu và tổ chức bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ cấp xã trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Ngành.

Đối với kiến nghị sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm sự chủ động của ngân sách địa phương trong phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa cấp tỉnh và cấp xã, Bộ Tài chính cho biết đã tổng hợp ý kiến của các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương, báo cáo Chính phủ tại Tờ trình số 477/TTr-CP ngày 2/8/2026 về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Bộ Tài chính đề nghị các địa phương tiếp tục tích cực tham gia ý kiến để Bộ tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.