Luật Đô thị đặc biệt: Cơ hội để TP. Hồ Chí Minh phát triển bứt phá

Toàn cảnh Hội thảo lấy ý kiến về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Ảnh: TTBC

Từ cơ chế đặc thù đến nền tảng pháp lý ổn định

Phát biểu tại hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt diễn ra ngày 27/5, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhìn nhận, thành phố từng có giai đoạn tăng trưởng rất cao trong nhiều nhiệm kỳ liên tiếp. Giai đoạn 1991-1995 đạt khoảng 12,6-12,8%; giai đoạn 1996-2000 đạt 10,11%; giai đoạn 2001-2005 đạt 10,99% và giai đoạn 2006-2010 đạt 11,18%. Tuy nhiên, từ năm 2010 đến nay, tốc độ tăng trưởng của thành phố có dấu hiệu chậm lại.

Theo ông Nguyễn Văn Được, những cơ chế đặc thù như Nghị quyết 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh; Nghị quyết 188/2025/QH15 về phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cùng các cơ chế đặc thù liên quan đã tạo động lực quan trọng giúp kinh tế thành phố phục hồi tăng trưởng.

Kết quả thể hiện qua mức tăng 8,03% năm 2025 và 8,57% trong quý I/2026. Dù vậy, các cơ chế này vẫn mang tính thời hạn, chưa đủ tạo niềm tin dài hạn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Chính vì vậy, việc Trung ương cho phép TP. Hồ Chí Minh xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được xem là bước chuyển quan trọng từ cơ chế thí điểm sang một nền tảng pháp lý ổn định hơn. Điều này sẽ tạo niềm tin và môi trường đầu tư bền vững hơn. Từ đó, giúp thành phố bứt lên phát triển đạt mức tăng trưởng hai con số.

Theo Giám đốc Sở Tư pháp TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hồng Hạnh, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo là hình thành “một cơ chế thực sự vượt trội”, tạo khung pháp lý mang tính “đột phá của đột phá”, phản ánh đúng tầm vóc và vai trò của TP. Hồ Chí Minh.

Dự thảo luật hiện gồm 9 chương, 45 điều, tập trung mạnh vào phân quyền và phân cấp. Điểm đáng chú ý là dự thảo định hướng không ban hành thêm nghị định hay thông tư hướng dẫn, mà giao thẩm quyền tối đa cho chính quyền địa phương.

Theo đó, một số thẩm quyền của Quốc hội được đề xuất giao cho HĐND thành phố; thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng được giao cho UBND và Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh trên nguyên tắc phân quyền triệt để, phù hợp với đặc thù quản trị đô thị đặc biệt.

Doanh nghiệp nêu ý kiến về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Ảnh: TTBC

Doanh nghiệp kỳ vọng vào một mô hình quản trị mới

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng TP. Hồ Chí Minh hiện không thiếu vốn đầu tư, không thiếu doanh nghiệp lớn hay ý tưởng phát triển. Điều còn thiếu là tốc độ chuyển hóa quyết định thành hành động.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. Hồ Chí Minh cho rằng, điều quan trọng nhất của Luật Đô thị đặc biệt không nằm ở việc thành phố được thêm bao nhiêu cơ chế, mà là có đủ năng lực thể chế để cạnh tranh với các siêu đô thị trong khu vực hay không.

Theo ông Kỳ, TP. Hồ Chí Minh hiện đã mang quy mô của một siêu đô thị nhưng mô hình quản trị vẫn còn nặng tư duy hành chính truyền thống. Vì vậy, tư duy phân quyền triệt để và nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Đô thị đặc biệt khi có xung đột pháp luật là bước tiến rất đáng chú ý.

Từ góc độ doanh nghiệp, nhiều đề xuất cũng tập trung vào yêu cầu chuyển mạnh từ “kiểm soát quy trình” sang “quản trị theo kết quả”, xây dựng nền hành chính số thực chất, dữ liệu dùng chung và cơ chế một cửa để rút ngắn thời gian xử lý thủ tục.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) dành cho các mô hình kinh doanh mới.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA) đánh giá, việc bổ sung cơ chế sandbox là bước tiến quan trọng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển các mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả thực chất, cần có cơ chế bảo vệ pháp lý rõ ràng đối với doanh nghiệp thực hiện đúng quy chế thử nghiệm đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Theo ông Hòa, doanh nghiệp tham gia sandbox phải đầu tư lớn về công nghệ, hạ tầng và vận hành. Nếu chính sách thay đổi hoặc thiếu cơ chế chuyển tiếp phù hợp sẽ làm gia tăng rủi ro, giảm động lực đổi mới sáng tạo.

Vì vậy, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần bổ sung cơ chế chuyển tiếp minh bạch, xác định rõ trách nhiệm pháp lý và có lộ trình hoàn thiện khung pháp lý đối với các mô hình đã được thực tiễn chứng minh hiệu quả. Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ, cơ quan thực thi trong quá trình triển khai mô hình thí điểm nhằm giảm tâm lý e ngại, sợ sai trong thực thi công vụ.

Ở góc độ phát triển hạ tầng, ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp - CTCP (Becamex IDC) cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt có thể mở ra hành lang pháp lý cho các dự án hạ tầng quy mô lớn như metro, đường sắt liên vùng hay mô hình TOD gắn với logistics.

Trong khi đó, đại diện Gemadept đề xuất phát triển mạnh hạ tầng logistics, vận tải thủy nội địa và nền tảng dữ liệu liên thông để giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Thành phố sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến từ doanh nghiệp, chuyên gia, người dân và các bộ, ngành để hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, bảo đảm phản ánh sát thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.