Luật Đô thị đặc biệt mở đường cho TP. Hồ Chí Minh bứt phá trong giai đoạn phát triển mới

Chuyên gia cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt mở đường cho TP. Hồ Chí Minh bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Ảnh: P.C

Ngày 25/6, tại Hội thảo “50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế” do UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức, các chuyên gia, nhà khoa học đã phân tích về thể chế, cơ chế đặc thù; đồng thời đề xuất cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới.

Theo PGS. TS. Hà Minh Hồng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP. Hồ Chí Minh, sau cuộc Tổng tuyển cử ngày 25/4/1976, Quốc hội khóa VI đã thông qua nhiều quyết định trọng đại của nước Việt Nam thống nhất, trong đó có việc đặt tên thành phố Sài Gòn – Gia Định mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh theo nguyện vọng lâu dài của Nhân dân.

Quyết nghị của Quốc hội ngày 2/7/1976 nêu rõ: “Nhân dân thành phố Sài Gòn - Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tên Người”; đồng thời khẳng định, thành phố đã phát huy truyền thống kiên cường, bất khuất trong cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài, lập nhiều chiến công xuất sắc, xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Theo PGS. TS Hà Minh Hồng, dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chính phủ, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân TP. Hồ Chí Minh đã vượt qua muôn vàn khó khăn trong thời kỳ hậu chiến, từng bước khôi phục kinh tế, ổn định đời sống và không ngừng vươn lên trở thành đô thị hiện đại, năng động hàng đầu cả nước.

Trong suốt chặng đường đó, Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho TP. Hồ Chí Minh thông qua nhiều nghị quyết quan trọng nhằm tháo gỡ rào cản cơ chế, khơi thông nguồn lực và tạo điều kiện để Thành phố giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.

PGS. TS. Hà Minh Hồng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: P.C

Từ ngày 1/7/2025, TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, mở rộng không gian phát triển, hình thành vùng đô thị tích hợp quy mô lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thu hút đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh cho rằng, Thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những cơ hội, yêu cầu và khát vọng lớn nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết.

Yêu cầu đầu tiên là xây dựng mô hình quản trị phù hợp với siêu đô thị có quy mô dân số lớn, không gian phát triển mở rộng và mức độ liên kết vùng ngày càng sâu rộng. Cùng với đó là yêu cầu chuyển hóa các nguồn lực văn hóa, con người, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thành sức mạnh phát triển thực chất.

Yêu cầu quan trọng khác là xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, bao trùm, thích ứng với những xu hướng mới như già hóa dân số, chuyển đổi số, biến đổi khí hậu và đảm bảo phát triển lấy con người làm chủ thể của sự phát triển.

Theo các chuyên gia, bên cạnh những cơ hội mới, TP. Hồ Chí Minh cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như áp lực hạ tầng, tình trạng ngập úng, việc quản trị siêu đô thị và những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Điều đó đòi hỏi Thành phố phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ mô hình phát triển và nâng cao năng lực quản trị đô thị.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 09-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 19/5/2026 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa TP. Hồ Chí Minh trở thành đô thị hiện đại, sáng tạo, trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và logistics hàng đầu khu vực; đến năm 2045 trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của châu Á; hướng tới năm 2075 là đô thị toàn cầu, thông minh và phát triển bền vững.

Đột phá thể chế để hiện thực hóa mục tiêu phát triển

TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vai trò là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực. Tuy nhiên, yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và có sức cạnh tranh quốc tế đòi hỏi những đột phá mạnh mẽ về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực.

Theo TS. Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng thể chế vượt trội, thúc đẩy phân cấp, phân quyền, thí điểm các cơ chế mới và huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Thành phố cần đổi mới tư duy và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo bốn định hướng lớn.

TS. Trần Du Lịch cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng thể chế vượt trội cho TP. Hồ Chí Minh phát triển trong giai đoạn mới.

Trước hết là xây dựng niềm tin thể chế và tư duy phát triển dài hạn. Thành phố cần củng cố bộ máy hành chính đủ năng lực để triển khai hiệu quả Luật Đô thị đặc biệt; đồng thời cụ thể hóa các nghị quyết của Trung ương, nhất là Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW vào thực tiễn phát triển.

Định hướng thứ hai là phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng chiến lược. Thành phố cần ưu tiên đầu tư các công trình kết nối liên vùng, đặc biệt là giao thông gắn với cảng biển, cảng hàng không và hệ thống cảng cạn; phát triển mạng lưới logistics vùng và liên vùng nhằm giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng hệ thống đường sắt đô thị theo Nghị quyết 188/2025/QH15; phát triển hạ tầng số, thúc đẩy chuyển đổi số và đầu tư mạnh cho năng lượng tái tạo nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh.

Định hướng thứ ba là tái cấu trúc không gian và ngành kinh tế theo hướng công nghệ cao, tập trung phát triển các lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn như bán dẫn, thiết kế chip, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, logistics thông minh và dịch vụ tài chính hiện đại.

Định hướng thứ tư là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với hạ tầng số. Thành phố cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu; đồng thời xây dựng cơ chế thu hút chuyên gia quốc tế, Việt kiều và nhân tài trong nước thông qua chính sách đãi ngộ cạnh tranh cùng môi trường làm việc thuận lợi.