Khơi dòng vốn cho đổi mới sáng tạo từ hệ sinh thái ngân hàng

Diễn đàn Đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng năm 2026.

Ngân hàng số tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo

Sáng 4/10, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026, Học viện Ngân hàng phối hợp Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng năm 2026. Chủ đề “Khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo” đặt trọng tâm vào vai trò của hệ thống tài chính trong hỗ trợ công nghệ mới.

Nếu trước đây đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực ngân hàng chủ yếu được triển khai tại từng tổ chức tín dụng, năm 2026 đánh dấu bước chuyển sang tổ chức, điều phối ở cấp ngành. Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng, ngành ngân hàng đã cụ thể hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số bằng nhiều chương trình, kế hoạch hành động.

Những kết quả từ thanh toán số cho thấy tốc độ chuyển đổi mạnh mẽ. Đến hết năm 2025, hơn 88,9% người trưởng thành tại Việt Nam có tài khoản ngân hàng, giá trị thanh toán qua kênh phi tiền mặt gấp 28 lần GDP. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các dịch vụ tài chính số, mở rộng hệ sinh thái phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Không gian thanh toán cũng đang được mở rộng qua biên giới. Việt Nam đã hoàn thành kết nối thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR với Thái Lan, Lào, Campuchia, Singapore, Trung Quốc; đang tiếp tục triển khai kết nối với Ấn Độ cùng một số thị trường khác. Hạ tầng này góp phần tạo thuận lợi cho giao dịch, thương mại, du lịch, mở rộng khả năng liên thông tài chính trong khu vực.

Khơi nguồn lực nghìn tỷ cho đổi mới sáng tạo

Một tín hiệu đáng chú ý được Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng đưa ra tại diễn đàn là cam kết của ngành ngân hàng về nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Theo đó, ngành sẵn sàng đầu tư khoảng 2.000 - 3.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo thêm nguồn lực để phát triển, ứng dụng các giải pháp công nghệ mới.

Nguồn lực này được kỳ vọng tạo hiệu quả lớn hơn khi gắn trực tiếp với nhu cầu của thị trường. Theo Phó Thống đốc, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp, quỹ đầu tư đều có thể tham gia đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Điều kiện quan trọng là sản phẩm tạo ra phải mang lại giá trị thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội, có khả năng tạo doanh thu, phát triển thành hoạt động kinh doanh bền vững.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng chia sẻ tại Diễn đàn.

Quan điểm này cho thấy yêu cầu ngày càng rõ đối với hiệu quả đầu ra của hoạt động đổi mới sáng tạo. Nghiên cứu cần hướng tới khả năng ứng dụng, thương mại hóa. Một công nghệ có giá trị cần tìm được doanh nghiệp tiếp nhận, môi trường thử nghiệm, khách hàng sử dụng. Khi chuỗi liên kết này vận hành hiệu quả, nguồn vốn đầu tư mới có khả năng quay vòng, tiếp tục nuôi dưỡng các sáng kiến tiếp theo.

Bản thân các ngân hàng cũng đang trở thành những nền tảng dịch vụ có hệ sinh thái ngày càng rộng. Phó Thống đốc dẫn ví dụ BIDV hiện có khoảng 9.000 sản phẩm trên Mobile Banking, kết nối với 5.000 doanh nghiệp để cung ứng sản phẩm, dịch vụ. Người dùng có thể thực hiện nhiều nhu cầu thường ngày ngay trên ứng dụng ngân hàng, từ mua vé máy bay, vé xem phim tới mua sắm hàng hóa.

Xu hướng Open Banking, Open API tiếp tục mở rộng khả năng kết nối giữa ngân hàng với doanh nghiệp công nghệ, fintech, nhà cung cấp dịch vụ. Thay vì phát triển tất cả sản phẩm trong một hệ thống khép kín, ngân hàng có thể mở hạ tầng, dữ liệu theo khuôn khổ phù hợp để nhiều chủ thể cùng tham gia phát triển dịch vụ, tạo thêm tiện ích cho khách hàng.

Tuy nhiên, dòng vốn cho đổi mới sáng tạo vẫn đối diện một nút thắt lớn: cách đánh giá những doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản vô hình. Startup, doanh nghiệp khoa học và công nghệ thường có công nghệ, bằng sáng chế, sở hữu trí tuệ, đội ngũ nhân lực chất lượng cao, song dòng tiền chưa ổn định. Phương thức thẩm định dựa nhiều vào tài sản bảo đảm hữu hình vì thế khó bao quát đầy đủ giá trị doanh nghiệp.

Mở dòng vốn, tạo “bệ thử” cho công nghệ mới

Theo Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng, khi ngân hàng cấp vốn dựa trên sở hữu trí tuệ, câu hỏi đầu tiên là tài sản đó được định giá bao nhiêu, chủ thể nào đủ năng lực định giá. Đây là bài toán phức tạp do giá trị công nghệ biến động nhanh, phụ thuộc vào khả năng ứng dụng, thị trường, mức độ cạnh tranh, vòng đời của từng sản phẩm.

Một phát minh có thể sở hữu giá trị lớn ở thời điểm hiện tại, song lợi thế có thể nhanh chóng suy giảm khi xuất hiện giải pháp tốt hơn. Rủi ro này khiến việc dùng tài sản trí tuệ làm căn cứ cấp tín dụng cần hệ thống định giá, dữ liệu, cơ chế quản trị rủi ro phù hợp hơn với đặc thù của hoạt động đổi mới sáng tạo.

Thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo cũng cần thêm các cấu phần hỗ trợ. Vốn đầu tư mạo hiểm còn hạn chế, trong khi cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, quỹ đầu tư, tổ chức tín dụng, nhà đầu tư cần tiếp tục hoàn thiện. Do đó, việc khơi thông nguồn lực cần được nhìn theo cả hệ sinh thái, thay vì đặt toàn bộ bài toán tài chính lên tín dụng ngân hàng.

Ông Nghiêm Mạnh Hùng, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm AI và đổi mới sáng tạo BIDV cho rằng startup có lợi thế về ý tưởng đột phá, tốc độ phát triển công nghệ; viện, trường sở hữu kết quả nghiên cứu, nguồn nhân lực. Trong khi đó, ngân hàng có thị trường, hạ tầng cùng những bài toán thực tế cần giải quyết. Khi các nguồn lực gặp nhau, khả năng thương mại hóa sản phẩm sẽ được nâng lên.

Đại diện BIDV cho biết sẵn sàng cung cấp môi trường thử nghiệm mở, đồng thời có thể trở thành khách hàng đầu tiên sử dụng sản phẩm được các bên phối hợp phát triển. Vai trò “khách hàng đầu tiên” đặc biệt quan trọng với startup bởi một sản phẩm công nghệ cần được kiểm chứng trong môi trường thực tế trước khi hoàn thiện, mở rộng quy mô, tiếp cận thêm khách hàng.

Một cách tiếp cận khác đang được HDBank triển khai là cho vay theo chuỗi. Theo ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp, Thành viên Ban điều hành HDBank, dư nợ theo mô hình này hiện đạt khoảng 1,2 tỷ USD, tương đương 30.000 tỷ đồng. Cách tiếp cận theo chuỗi giúp ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá doanh nghiệp ngoài dữ liệu tài chính trên sổ sách.