Đổi mới sáng tạo phải tạo ra sản phẩm và đóng góp giá trị thực cho nền kinh tế

Đổi mới sáng tạo phải đi đến sản phẩm, thị trường và giá trị thực cho nền kinh tế.

Tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 diễn ra ngày 4/10, các diễn giả đến từ doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng khởi nghiệp đã chia sẻ nhiều góc nhìn về con đường thúc đẩy đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Tăng phần giá trị công nghệ được tạo ra tại Việt Nam

Mở đầu chuỗi chia sẻ với chủ đề “Thế giới đồng hành hành động cùng Việt Nam”, ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam cho rằng, đóng góp của doanh nghiệp FDI cần được nhìn rộng hơn quy mô nhà máy hay kim ngạch xuất khẩu.

Một thước đo quan trọng là số lượng kỹ sư Việt Nam trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm, cùng số doanh nghiệp trong nước đủ năng lực trở thành nhà cung ứng trong chuỗi giá trị công nghệ. Đây là yếu tố quyết định phần giá trị công nghệ có thể được hình thành, lan tỏa và lưu giữ tại Việt Nam.

Thực tế tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Samsung Việt Nam ở Hà Nội cho thấy đội ngũ kỹ sư Việt đã tham gia phát triển phần mềm cho các sản phẩm toàn cầu. Khi Galaxy S24 Ultra ra mắt, tiếng Việt trở thành một trong 13 ngôn ngữ được hỗ trợ. Đội ngũ kỹ sư trong nước sau đó tiếp tục đóng góp vào các thế hệ sản phẩm tiếp theo.

Ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam.

Song song với R&D, Samsung tập trung phát triển nhân lực công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước cải thiện năng lực sản xuất. Năm 2026, hơn 2.900 đội tham gia Samsung Solve for Tomorrow. Samsung Innovation Campus tiếp tục đào tạo sinh viên trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn và bán dẫn.

Từ năm 2012 đến nay, Samsung đã đầu tư khoảng 180 tỷ đồng cho các chương trình hợp tác đại học, nghiên cứu, đào tạo nhân tài. Chương trình tư vấn phát triển Nhà máy thông minh phối hợp với Bộ Công Thương và các địa phương đã hỗ trợ 91 doanh nghiệp, đào tạo 201 chuyên gia Việt Nam.

Hiệu quả của quá trình chuyển giao năng lực được thể hiện ở những thay đổi cụ thể trong doanh nghiệp. Tại một doanh nghiệp nhựa ở Bắc Ninh, ứng dụng giải pháp quản trị dữ liệu đã giúp tỷ lệ hoàn thành kế hoạch tăng từ 80% lên 92%, trong khi tỷ lệ lỗi giảm mạnh từ 12% xuống còn 0,5%.

Theo ông Na Ki Hong, Việt Nam đã sở hữu nền tảng sản xuất công nghệ cao quy mô lớn. Bước tiếp theo cần hướng tới nhiều kỹ sư Việt Nam tham gia các nhiệm vụ R&D cốt lõi, nhiều doanh nghiệp trong nước làm chủ dữ liệu, quy trình, tiêu chuẩn, qua đó gia tăng phần giá trị công nghệ được tạo ra trong nền kinh tế.

Để tri thức Việt tham gia sâu hơn vào kỷ nguyên AI

Nếu câu chuyện của Samsung đặt trọng tâm vào năng lực công nghệ trong nước, ông Christopher Nguyễn, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Aitomatic, tiếp cận đổi mới sáng tạo từ một nguồn lực khác, với tri thức, ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

Theo ông Christopher Nguyễn, khoảng 34 năm trước, việc đưa tiếng Việt vào thế giới số bắt đầu từ nỗ lực của một nhóm nhỏ. Sự phát triển của Internet sau đó giúp ngày càng nhiều người Việt kết nối với thế giới, tạo ra một lượng lớn nội dung và tri thức trên môi trường số.

Trong kỷ nguyên AI, nguồn tri thức ấy có thêm một giá trị mới khi trở thành dữ liệu để máy móc học hỏi. Việt Nam sở hữu nhiều giá trị riêng, từ ngôn ngữ, văn hóa tới tri thức và cách nhìn về thế giới. Việc số hóa, tổ chức và đưa những giá trị này vào môi trường AI vì thế mở ra cơ hội để Việt Nam đóng góp sâu hơn vào kho tri thức toàn cầu.

Ông Christopher Nguyễn, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Aitomatic.

Theo ông Christopher Nguyễn, AI cần nhiều hơn dữ liệu của một ngôn ngữ. Các hệ thống còn cần nguồn tri thức gắn với từng quốc gia, cộng đồng và bối cảnh văn hóa. Xu hướng nhiều quốc gia phát triển AI dựa trên dữ liệu, văn hóa, tri thức của mình cũng đặt ra cơ hội xây dựng năng lực AI mang bản sắc Việt Nam.

Ở một góc nhìn khác, kinh nghiệm Singapore cho thấy để tri thức trở thành sản phẩm, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần tạo được hành trình liên tục từ nghiên cứu tới thị trường.

Ông Edward Lim, Giám đốc quốc gia NUS Enterprise cho biết, từ năm 1991, Singapore đã cam kết hơn 125 tỷ SGD cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Trong đó, 37 tỷ SGD được dành cho RIE2030 trong 5 năm tới; đầu tư công cho lĩnh vực này duy trì khoảng 1% GDP.

Nguồn lực được bố trí để đồng hành với công nghệ qua nhiều giai đoạn, từ hình thành ý tưởng đến thương mại hóa, qua đó giảm rủi ro trên từng chặng phát triển. Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Singapore giữ vai trò điều phối kế hoạch, nguồn tài chính, trong khi các trường đại học và doanh nghiệp trực tiếp triển khai.

Đáng chú ý, chi tiêu R&D của doanh nghiệp tại Singapore tăng từ 5,5 tỷ SGD năm 2018 lên 9 tỷ SGD năm 2023. Theo ông Edward Lim, vấn đề quan trọng không nằm riêng ở số vốn Chính phủ bỏ ra, mà còn ở khả năng nguồn vốn đó huy động thêm bao nhiêu nguồn lực R&D từ khu vực tư nhân.

Công nghệ phải đi hết con đường đến thị trường

Yêu cầu đưa kết quả nghiên cứu tới thị trường được thể hiện rõ qua câu chuyện về chip Việt của ông Tạ Hồng Phúc, Phó Tổng Giám đốc Hyphen Deux.

Một năm trước, tại Innovate Vietnam 2025, doanh nghiệp công bố HDx32U, chip vi điều khiển do kỹ sư Việt Nam thiết kế đã hoàn thành tape-out, đánh dấu bước chuyển từ thiết kế sang chế tạo. Tuy nhiên, với doanh nghiệp, đây mới là điểm bắt đầu của một hành trình dài.

Sau tape-out còn hàng loạt công đoạn như chế tạo, đóng gói, kiểm thử, tích hợp lên bo mạch, vận hành thực tế và hoàn thiện phần mềm. Điểm đến cuối cùng là sản phẩm phải được khách hàng lựa chọn, sử dụng ổn định trong thực tế.

Ông Tạ Hồng Phúc, Phó Tổng Giám đốc Hyphen Deux.

Theo ông Tạ Hồng Phúc, khi lựa chọn một linh kiện mới, doanh nghiệp quan tâm tới độ ổn định, tài liệu và phần mềm hỗ trợ, nguồn cung dài hạn cũng như khả năng kiểm soát rủi ro. Vì vậy, năng lực bán dẫn cần được nhìn từ số sản phẩm thực tế sử dụng chip Việt, số kỹ sư làm chủ toàn bộ chu trình và số khách hàng tiếp tục đặt hàng.

HDx32U được định hướng là chip vi điều khiển đa năng, tiết kiệm năng lượng, phục vụ IoT, tự động hóa và công nghiệp. Mục tiêu đặt ra là đưa chip vào thiết bị thực tế, vận hành ổn định, chứng minh được giá trị với khách hàng thay vì dừng ở một mẫu chip.

Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần hạ tầng thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử; đội ngũ có kinh nghiệm; nguồn lực dài hạn cùng những khách hàng sẵn sàng tham gia thử nghiệm. Chính sách hỗ trợ cũng cần bao phủ toàn bộ hành trình, từ hạ tầng, chuyên gia tới chế tạo, kiểm thử, thử nghiệm sản phẩm và kết nối thị trường.

Những chia sẻ tại Ngày hội cho thấy hành trình đổi mới sáng tạo cần được nối dài từ nghiên cứu, phát triển công nghệ tới sản xuất và thương mại hóa, để mỗi nguồn lực đầu tư có thể tạo thêm giá trị cho nền kinh tế.