Khẩn trương khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính

Đến nay các địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp, xử lý bước đầu đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư. Ảnh Thuỳ Linh.

Còn 11.412 cơ sở chưa được xử lý hoặc khai thác triệt để

Theo Bộ Tài chính, để bảo đảm cơ sở vật chất cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Chính phủ đã ban hành các quy định về quản lý, xử lý tài sản công, tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở làm việc và cơ sở hoạt động sự nghiệp. Trên cơ sở đó, các bộ, ngành, địa phương đã rà soát, sắp xếp và bố trí lại hệ thống trụ sở theo hướng linh hoạt, tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có.

Sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, về cơ bản đã bảo đảm trụ sở làm việc phục vụ hoạt động của Chính phủ, các bộ, cơ quan trung ương và chính quyền địa phương. Nhiều địa phương bố trí các cơ quan Đảng, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc làm việc tại các địa điểm khác nhau nhằm khai thác hiệu quả hệ thống trụ sở cũ, hạn chế đầu tư xây dựng mới.

Đối với công tác xử lý nhà, đất dôi dư, các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, bảo đảm tất cả cơ sở nhà, đất đều có đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc khai thác. Tổng cộng 26.447 cơ sở nhà, đất đã hoàn thành xử lý bước 1, trong đó hơn 3.000 cơ sở được bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở phục vụ y tế; 2.385 cơ sở được chuyển đổi thành các thiết chế văn hóa, thể thao và hàng trăm cơ sở được sử dụng cho các mục đích công cộng khác.

Kết quả này không chỉ giúp bảo đảm hoạt động của bộ máy hành chính sau sắp xếp mà còn tạo thêm nguồn lực quan trọng cho các dịch vụ công thiết yếu như giáo dục, y tế, văn hóa và thể thao. Việc tận dụng quỹ nhà, đất hiện có cũng góp phần tiết kiệm đáng kể chi phí giải phóng mặt bằng, đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp đã hình thành quỹ nhà, đất có giá trị để phục vụ các mục tiêu phát triển lâu dài của Nhà nước, đồng thời tạo nguồn lực cho đầu tư thông qua các hình thức giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, công tác xử lý triệt để nhà, đất dôi dư vẫn còn nhiều khó khăn. Tính đến ngày 27/5/2026, có 4.709 cơ sở nhà, đất dôi dư đã hoàn thành xử lý hoặc đưa vào khai thác, song vẫn còn 11.412 cơ sở chưa được xử lý hoặc khai thác triệt để. Trong đó, hơn 5.300 cơ sở đã được giao cho các tổ chức quản lý quỹ đất hoặc kinh doanh nhà nhưng chưa đưa vào sử dụng; hơn 3.200 cơ sở chưa có phương án xử lý cụ thể.

Đối với các bộ, cơ quan trung ương, đã có 3.446 cơ sở nhà, đất được xử lý, song vẫn còn 702 cơ sở chưa hoàn thành các thủ tục theo quy định.

Đề xuất tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật

Mặc dù, đến nay các địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp, xử lý bước đầu đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư, bảo đảm các cơ sở nhà, đất đều có đối tượng chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng, khai thác theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, đối với các cơ sở nhà, đất được xử lý theo phương án thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý thì cần tiếp tục xử lý ở bước 2 để đưa nhà, đất vào khai thác hoặc xử lý triệt để.

Theo tổng hợp báo cáo, tiến độ xử lý, đưa vào khai thác đối với các cơ sở nhà, đất đã thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý chưa đồng đều. Có 5 địa phương báo cáo còn ít cơ sở đã thu hồi, chuyển giao chưa hoàn thành khai thác, xử lý triệt để gồm: Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn, An Giang; tuy nhiên, vẫn còn nhiều địa phương có số lượng lớn cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý bước 2.

Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân chủ yếu là khối lượng tài sản cần xử lý rất lớn trong khi thời gian triển khai ngắn; nhu cầu sử dụng nhà, đất tại nhiều địa phương giảm sau khi sắp xếp đơn vị hành chính; nhiều cơ sở có quy mô nhỏ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, khó thu hút các tổ chức, cá nhân tham gia khai thác. Bên cạnh đó, một số địa phương và đơn vị cơ sở còn lúng túng trong việc xây dựng phương án sử dụng, khai thác tài sản.

Để khắc phục những tồn tại này, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công; tăng cường trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong quản lý, khai thác tài sản dôi dư; đồng thời đưa kết quả xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư trở thành một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị.

Đáng chú ý, ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy và đơn vị hành chính theo trình tự, thủ tục rút gọn. Đây được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi để đưa các tài sản công dôi dư vào sử dụng hiệu quả hơn, góp phần chống lãng phí và tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.