Hơn 4,1 triệu tỷ đồng dư nợ được bơm vào khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa

Quang cảnh Hội nghị.

Bình quân mỗi năm hơn 4,3 triệu tỷ đồng tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Báo cáo tại Hội nghị Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tổ chức vào sáng 18/9/2026, ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, doanh số giải ngân lũy kế từ đầu năm đến ngày 31/8/2026 đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt trên 3,8 triệu tỷ đồng.

Nếu tính trong giai đoạn 2021-2025, doanh số cho vay đạt trên 21,7 triệu tỷ đồng, bình quân hơn 4,3 triệu tỷ đồng mỗi năm.

Đáng chú ý, dư nợ tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Trong khi đó, đến ngày 28/8, tín dụng toàn nền kinh tế đạt gần 20,5 triệu tỷ đồng, tăng 10,24% so với cuối năm 2025. Như vậy, tốc độ tăng dư nợ của doanh nghiệp nhỏ và vừa đang cao hơn khoảng 2 điểm phần trăm so với mức tăng chung.

Hơn 4,1 triệu tỷ đồng dư nợ, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó vay

Nguồn cung vốn ưu đãi cũng đang được mở rộng. Chương trình tín dụng hướng đến các động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa triển khai từ tháng 8/2026 đã thu hút 19 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia, với quy mô khoảng 407.000 tỷ đồng. Các khoản vay thuộc chương trình có lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng cho vay.

Những con số trên cho thấy nguồn tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa không nhỏ và vẫn tiếp tục được mở rộng. Tuy nhiên, thực tế tiếp cận vốn lại đặt ra một câu chuyện khác.

Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Trong bối cảnh các tổ chức tín dụng ngày càng áp dụng đầy đủ hơn các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế, yêu cầu về tính minh bạch của thông tin tài chính, khả năng trả nợ và tài sản bảo đảm cũng ngày càng cao. Vì vậy, tăng khả năng tiếp cận vốn không thể thực hiện bằng cách “hạ chuẩn” điều kiện tín dụng.

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, thông tin phục vụ đánh giá doanh nghiệp hiện còn phân tán. Các ngân hàng chủ yếu khai thác thông tin trực tiếp từ doanh nghiệp và CIC, trong khi kết nối với dữ liệu từ cơ quan thuế, hải quan, hiệp hội và các nguồn chính thống khác chưa đầy đủ. Điều này hạn chế khả năng đánh giá doanh nghiệp dựa trên dòng tiền và lịch sử hoạt động, đặc biệt đối với những doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm.

Ở chiều ngược lại, những hạn chế từ nội tại doanh nghiệp cũng không nhỏ.

Một bộ phận doanh nghiệp có thông tin tài chính, báo cáo tài chính và dòng tiền chưa đầy đủ, minh bạch; thậm chí còn có khác biệt giữa báo cáo tài chính, báo cáo thuế và thông tin quản trị nội bộ. Doanh nghiệp mới thành lập hoặc hoạt động trong những lĩnh vực mới lại thiếu dữ liệu lịch sử để ngân hàng đánh giá, xếp hạng tín nhiệm và dự báo dòng tiền.

Khó khăn về dòng tiền cũng hiện hữu khi một số doanh nghiệp có lượng hàng tồn kho lớn, công nợ phải thu cao hoặc bị khách hàng chiếm dụng vốn. Trong khi đó, tài sản có thể dùng để bảo đảm khoản vay đôi khi lại vướng pháp lý, như tài sản tại khu công nghiệp, đất nằm trong quy hoạch, công trình chưa hoàn công hoặc chưa đầy đủ hồ sơ.

Mức độ liên kết với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI và các chuỗi cung ứng còn hạn chế cũng khiến đầu ra và dòng tiền của nhiều doanh nghiệp chưa đủ ổn định để ngân hàng sử dụng làm căn cứ cấp tín dụng.

Dữ liệu, dòng tiền mở thêm cơ sở tiếp cận vốn

Những khó khăn trong tiếp cận tín dụng đang đặt ra yêu cầu xử lý đồng thời từ phía cung và phía cầu vốn. Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó Trưởng Phòng Hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), đây cũng là một trong những nội dung được đặt ra trong quá trình xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, dự kiến thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó Trưởng Phòng Hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính).

Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, ở phía cung, định hướng trước hết là đa dạng hóa các nguồn vốn trong và ngoài nước cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Doanh nghiệp không chỉ tiếp cận tín dụng ngân hàng, mà còn cần có thêm các kênh từ thị trường vốn, các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính.

Một nội dung đáng chú ý là khuyến khích các tổ chức tín dụng và tổ chức cung ứng vốn xem xét tài trợ dựa trên phương án sản xuất, kinh doanh, phương án trả nợ, doanh thu, dữ liệu, dòng tiền và các thông tin hợp pháp khác của doanh nghiệp. Cách tiếp cận này nhằm tạo thêm cơ sở để đánh giá khả năng vay và trả nợ, thay vì quá phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đang có tài sản gì để thế chấp.

Các phương thức tài trợ cũng được định hướng đa dạng hơn, trong đó có bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ theo chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị. Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, tài sản bảo đảm cũng cần được nhìn nhận rộng hơn, không chỉ là bất động sản mà có thể gồm động sản, tài sản hình thành trong tương lai, tài sản sở hữu trí tuệ, các khoản phải thu và dòng tiền.

Để các phương thức cấp vốn này có thể triển khai, một vấn đề quan trọng là dữ liệu doanh nghiệp. Bà Nguyễn Thị Bích Thủy cho biết, dự thảo luật định hướng Nhà nước xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp phản ánh thực chất tình hình hoạt động, tạo nguồn thông tin đáng tin cậy để các tổ chức cung ứng vốn có thêm căn cứ đánh giá. Dự thảo cũng đề cập việc phát triển các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, chấm điểm tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cũng theo đề xuất từ phía Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng cần nghiên cứu phương thức đánh giá tín dụng dựa nhiều hơn vào phương án sản xuất, kinh doanh, dòng tiền, lịch sử tín dụng, năng lực quản trị và dữ liệu doanh nghiệp; đồng thời tăng kết nối, chia sẻ dữ liệu để từng bước giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, muốn tháo gỡ từ phía cung thì cũng phải xử lý từ phía cầu vốn. Doanh nghiệp cần nâng cao tính minh bạch trong sổ sách, chuẩn hóa thông tin tài chính và tín dụng để tổ chức cung ứng vốn có cơ sở đánh giá.

Do đó, theo các doanh nghiệp, chính sách hỗ trợ không chỉ dừng ở chuyện vay vốn, mà còn hướng tới nâng cao năng lực của doanh nghiệp thông qua mở rộng thị trường, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, tham gia chuỗi giá trị và hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp. Đây cũng là nền tảng để mở rộng các phương thức tài trợ dựa trên dòng tiền, dữ liệu và chuỗi giá trị thay vì chỉ xoay quanh tài sản thế chấp.