Gỡ "chốt chặn", khơi thông dòng vốn cho chuyển đổi xanh

Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế”.

Tín dụng xanh tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm

Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” do Báo Lao Động phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức vào ngày 23/6/2026, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện “Ngày Chuyển đổi xanh 2026”, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, đến nay đã có 82 tổ chức tín dụng thực hiện cấp tín dụng xanh, với tổng dư nợ đạt trên 828 nghìn tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với thời điểm bắt đầu triển khai năm 2017. Tốc độ tăng trưởng bình quân tín dụng xanh đạt trên 20% mỗi năm trong giai đoạn 2017-2025.

Dư nợ tín dụng xanh hiện tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 32%; năng lượng xanh chiếm trên 30%. Đồng thời, dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt trên 5,7 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 30% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng, Ngân hàng Nhà nước.

Tuy nhiên, theo bà Hà Thu Giang, quá trình triển khai vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Khuôn khổ pháp lý về tiêu chí nhận diện dự án tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG chưa hoàn thiện; nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh rất lớn, trong khi khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng còn nhiều thách thức. Bên cạnh đó, nguồn vốn quốc tế có chi phí cao, tiềm ẩn rủi ro tỷ giá, còn thị trường trái phiếu xanh và thị trường carbon trong nước chưa phát triển đồng bộ.

Một điểm nghẽn đáng chú ý khác là dữ liệu. Các tổ chức tín dụng còn gặp khó trong tiếp cận thông tin về quy hoạch phát triển dự án xanh theo ngành, lĩnh vực cũng như tình hình tuân thủ quy định môi trường của doanh nghiệp. Điều này làm quá trình thẩm định, giám sát sau cho vay đối với các dự án xanh trở nên phức tạp hơn.

Từ góc độ quản lý môi trường, ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, Việt Nam đã hình thành nền tảng chính sách quan trọng cho tín dụng xanh.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 lần đầu tiên có điều riêng về tín dụng xanh; Nghị định số 08/2022/NĐ-CP đã quy định cơ chế khuyến khích và lộ trình thực hiện tín dụng xanh. Đặc biệt, Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg về tiêu chí môi trường và xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh đã tạo cơ sở pháp lý để nhận diện dự án xanh.

Tuy vậy, ông Nguyễn Hồng Quang cũng chỉ ra rằng, tín dụng xanh vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Nhận thức và cách hiểu về tín dụng xanh, tài chính xanh, đầu tư xanh, dự án xanh và phân loại xanh chưa thống nhất giữa các bên. Khung pháp lý còn phân tán ở nhiều văn bản thuộc các lĩnh vực môi trường, tài chính, ngân hàng và đầu tư. Danh mục phân loại xanh mới được ban hành nên cần thêm thời gian vận hành ổn định.

Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đáng chú ý, tín dụng xanh không chỉ đòi hỏi đánh giá khả năng trả nợ của dự án, mà còn phải xác định được mức độ giảm phát thải khí nhà kính, hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các lợi ích môi trường khác. Khi thiếu bộ chỉ số đo lường, cơ sở dữ liệu chuẩn hóa và cơ chế chia sẻ thông tin, chi phí thẩm định, giám sát và quản lý rủi ro sẽ tăng lên.

Thiếu năng lực, ưu đãi lãi suất cũng khó đi vào thực tế

Nhưng theo các chuyên gia, vấn đề nằm ở doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bởi các doanh nghiệp này không chỉ cần lãi suất thấp hơn, mà còn cần được hướng dẫn để lập hồ sơ môi trường, báo cáo ESG, chứng minh dự án đáp ứng tiêu chí xanh và đủ điều kiện tiếp cận vốn. Nếu thiếu năng lực chuẩn bị hồ sơ, ưu đãi lãi suất dù có cũng khó đi vào thực tế.

TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho hay, gần 80% doanh nghiệp vừa và nhỏ không có lịch sử tiếp cận tín dụng, trong khi tín dụng xanh lại đi kèm những yêu cầu đặc thù, thậm chí cao hơn. “Các doanh nghiệp cần thay đổi mô hình kinh doanh, chuẩn hóa quy trình, xây dựng dữ liệu. Nhưng để thay đổi được, lại cần nguồn vốn đầu tư ban đầu. Chúng ta đang đứng trước khó khăn kép”, TS. Minh nói.

Thực tiễn tại Agribank cho thấy điều này khá rõ. Ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng Agribank cho biết, đến cuối năm 2025, Agribank dẫn đầu hệ thống về số lượng khách hàng được cấp tín dụng thuộc lĩnh vực xanh với gần 39.000 khách hàng. Tổng dư nợ tín dụng xanh đạt gần 28.000 tỷ đồng, tập trung vào năng lượng tái tạo và năng lượng sạch, lâm nghiệp bền vững và nông nghiệp xanh.

Agribank đã triển khai nhiều chương trình tín dụng quy mô lớn. Tuy nhiên, đại diện Agribank cũng thừa nhận nhiều vướng mắc. Từ phía cơ chế, đó là chưa có hệ thống ngành kinh tế xanh quốc gia và danh mục dự án xanh được chuẩn hóa, công khai trên cổng thông tin điện tử để làm cơ sở thu thập dữ liệu, đánh giá dự án theo chuẩn ESG. Từ phía khách hàng, phần lớn chưa có đầy đủ hồ sơ môi trường, năng lực lập báo cáo ESG còn yếu, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và thiếu tài sản bảo đảm. Từ phía ngân hàng, dự án xanh thường cần nguồn vốn dài hạn, lãi suất thấp, trong khi nhân sự có chuyên môn về môi trường và xã hội còn thiếu.

Cũng về vấn đề này, ông Nguyễn Đức Thành, Ủy viên Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Phó Tổng Biên tập Thường trực Báo Lao Động cho rằng, thực tế triển khai vẫn còn nhiều vấn đề cần tháo gỡ, nên các cơ quan liên quan cần nhận diện khó khăn, đề xuất giải pháp khơi thông dòng vốn tín dụng xanh, giúp nguồn vốn đến đúng địa chỉ, đúng nhu cầu và đóng góp thiết thực cho tăng trưởng bền vững.

Theo các đại biểu tại hội thảo, tín dụng xanh đang đứng trước một giai đoạn mới. Giai đoạn đầu là xây dựng nhận thức và mở rộng quy mô. Giai đoạn tiếp theo sẽ khó hơn là chuẩn hóa tiêu chí, minh bạch dữ liệu, đo lường hiệu quả môi trường và thiết kế chính sách hỗ trợ đủ thực chất để doanh nghiệp có thể tiếp cận.

Lãnh đạo Vụ Tín dụng cho biết, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục triển khai các nhóm nhiệm vụ, giải pháp theo Kế hoạch hành động của ngành ngân hàng thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030 và Đề án triển khai kết quả Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu. Trong đó chỉ đạo toàn hệ thống tập trung nguồn vốn tín dụng vào các dự án thuộc Danh mục phân loại xanh; chủ động thiết kế, đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng đặc thù nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Đồng thời tiếp tục hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vay vốn tại ngân hàng thương mại để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG sau khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn về dự án xanh, tuần hoàn và khung tiêu chuẩn ESG. Cũng như ban hành Thông tư hướng dẫn triển khai đối với các ngân hàng thương mại sau khi Nghị định được Chính phủ ban hành.

Như vậy, sau nhiều năm xây dựng chính sách, tín dụng xanh tại Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới khi không còn là câu chuyện thiếu định hướng, mà là bài toán thực thi. Khi các tiêu chí xanh được chuẩn hóa, dữ liệu được kết nối và doanh nghiệp được hỗ trợ nâng cao năng lực ESG, dòng vốn xanh mới có thể đi xa hơn những con số tăng trưởng dư nợ, trở thành động lực thực sự cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của nền kinh tế.