Tín dụng xanh tăng tốc nhưng doanh nghiệp vẫn “khát” vốn chuyển đổi

Dòng vốn xanh tăng mạnh nhưng chưa theo kịp nhu cầu

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, tín dụng xanh được xem là một trong những công cụ tài chính quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Agribank cấp tín dụng cho Đề án “1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp” tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Tại Tọa đàm “Giải pháp tín dụng thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và ESG – Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn triển khai tại Việt Nam” diễn ra ngày 9/6, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và thực thi quản trị rủi ro môi trường, xã hội không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, cạn kiệt tài nguyên tác động ngày càng rõ nét đến phát triển kinh tế và ổn định xã hội.

Số liệu từ NHNN cho thấy, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đã tăng trưởng bình quân hơn 21%/năm trong giai đoạn 2017-2024. Đến cuối năm 2025, 82 tổ chức tín dụng đã phát sinh dư nợ tín dụng xanh với quy mô đạt khoảng 850.000 tỷ đồng, tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, nông nghiệp xanh và công trình xanh.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh cho rằng, chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì khả năng cạnh tranh và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển buộc phải đầu tư vào công nghệ sạch, giảm phát thải và thực hành phát triển bền vững”, ông Đinh Hồng Kỳ nhận định.

Không chỉ doanh nghiệp, các tổ chức tài chính quốc tế cũng đang gia tăng hỗ trợ cho quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam. Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ngân hàng Thế giới (World Bank) cùng nhiều định chế tài chính quốc tế đã triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực ngân hàng xanh và huy động nguồn lực cho các dự án khí hậu.

Theo đánh giá của World Bank, Việt Nam sẽ cần hàng trăm tỷ USD đầu tư trong những thập kỷ tới để thực hiện mục tiêu Net Zero. Điều này đồng nghĩa khu vực tư nhân và hệ thống tài chính sẽ đóng vai trò then chốt trong việc huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi.

Doanh nghiệp vẫn gặp khó trên hành trình tiếp cận vốn

Dù tín dụng xanh tăng trưởng nhanh, nhiều doanh nghiệp cho biết việc tiếp cận nguồn vốn này vẫn không hề dễ dàng.

Theo các chuyên gia, nghịch lý hiện nay là không phải ngân hàng thiếu vốn, mà nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng được các điều kiện để tiếp cận vốn xanh.

Tại Diễn đàn Techconnect 2026, nhiều ý kiến cho rằng một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là thiếu “ngôn ngữ chung” giữa ngân hàng và doanh nghiệp về tiêu chí xanh.

Đến cuối năm 2025, 82 tổ chức tín dụng đã phát sinh dư nợ tín dụng xanh với quy mô đạt khoảng 850.000 tỷ đồng, tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, nông nghiệp xanh và công trình xanh.

Trong khi các tổ chức tín dụng cần những căn cứ rõ ràng để xác định mức độ đóng góp môi trường của dự án thì không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa có hệ thống dữ liệu ESG, chưa thực hiện kiểm kê phát thải hoặc chưa xây dựng được báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế.

Nguyên Phó Thống đốc NHNN Đào Minh Tú từng nhận định rằng, việc phát triển tín dụng xanh tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều khó khăn do thiếu hệ thống tiêu chuẩn đồng bộ, chi phí đầu tư các dự án xanh lớn trong khi thời gian hoàn vốn dài và hiệu quả tài chính chưa thể hiện ngay trong ngắn hạn.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Vương Văn Quý, Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng Agribank cho biết nhu cầu vay vốn xanh của doanh nghiệp đang gia tăng, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, nhiều dự án gặp khó trong quá trình thẩm định do chưa chứng minh được hiệu quả môi trường hoặc thiếu cơ sở dữ liệu để đánh giá.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi xanh. Nhiều doanh nghiệp chưa có chiến lược giảm phát thải rõ ràng, chưa xây dựng hệ thống quản trị ESG hoặc chưa lượng hóa được các lợi ích kinh tế từ hoạt động xanh hóa sản xuất.

Trong khi đó, các yêu cầu từ thị trường quốc tế đang ngày càng khắt khe hơn. Cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM) của Liên minh châu Âu, các quy định về truy xuất nguồn gốc hay các tiêu chuẩn ESG đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi nếu muốn duy trì thị phần xuất khẩu.

Theo các chuyên gia của ADB và World Bank, để tín dụng xanh thực sự trở thành động lực cho chuyển đổi xanh, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện Danh mục phân loại xanh quốc gia (Green Taxonomy), phát triển thị trường carbon, thúc đẩy các công cụ tài chính xanh và tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần chủ động đầu tư vào hệ thống dữ liệu, quản trị ESG và minh bạch hóa thông tin môi trường. Đây không chỉ là điều kiện để tiếp cận nguồn vốn xanh mà còn là “tấm vé” để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong giai đoạn tới.