Theo Ban IV, kết quả khảo sát cho thấy, trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông đã bước sang tuần thứ tư và tiếp tục diễn biến phức tạp, gây ra nhiều tác động tiêu cực trên phạm vi toàn cầu, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến các nền kinh tế và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hậu quả từ xung đột đã bắt đầu tác động tương đối rõ đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam, trước hết qua kênh chi phí đầu vào, sau đó lan sang logistics, đơn hàng, đầu tư và tài chính hoạt động.
Áp lực lớn nhất hiện nay tập trung ở giá năng lượng, nguyên vật liệu, chi phí vận tải và chi phí tài chính, trong khi một bộ phận đáng kể doanh nghiệp cũng đã ghi nhận sự suy giảm đơn hàng hoặc thị trường xuất khẩu. Tác động của xung đột không diễn ra đồng đều, nhưng thể hiện rõ hơn ở các ngành logistics – vận tải, thương mại – xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và xây dựng.
Trong bối cảnh phần lớn doanh nghiệp chỉ tự đánh giá khả năng chống chịu ở mức trung bình, còn một tỷ lệ đáng lưu ý có khả năng chống chịu thấp, nguy cơ lớn nhất trong ngắn hạn là các áp lực về chi phí, logistics, đơn hàng và tài chính cùng lúc tác động, làm thu hẹp dòng tiền và buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư.
4 tác động trực tiếp tới sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
Cụ thể, theo kết quả khảo sát nhanh do Ban IV phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính thực hiện trong tháng 3, có 4 tác động lớn nhất đang ngày càng ảnh hưởng rõ nét tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam.
Thứ nhất, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra sức ép lớn, đa chiều và có xu hướng lan rộng đối với doanh nghiệp Việt Nam. Kết quả khảo sát đối với 228 doanh nghiệp cho thấy, tác động của xung đột không còn dừng ở mức rủi ro tiềm ẩn mà đã chuyển hóa thành áp lực thực tế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Có 62,7% doanh nghiệp đánh giá xung đột đang ảnh hưởng ở mức lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh hiện tại; 55,3% doanh nghiệp cho biết tác động đã xảy ra trên thực tế.
Mức độ ảnh hưởng được ghi nhận cao hơn ở các ngành gắn trực tiếp với nhiên liệu, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế. Theo Ban IV, điều này cho thấy một cú sốc địa chính trị bên ngoài đang truyền dẫn khá nhanh vào nền kinh tế trong nước thông qua các chiều cạnh khác nhau.
 |
| Tác động của xung đột Trung Đông thể hiện rõ nét ở các ngành logistics – vận tải, thương mại – xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và xây dựng. |
Thứ hai, chi phí đầu vào gia tăng đang tác động trực tiếp và mạnh nhất tới sản xuất, kinh doanh trong nước, bắt đầu bào mòn dòng tiền và biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Có tới 87,7% doanh nghiệp khảo sát cho biết chi phí đầu vào tăng, trong đó 50,4% đánh giá tăng mạnh. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trong khoảng 5-10%, đặc biệt có 18,4% doanh nghiệp cho biết chi phí tăng trên 20%.
Nguyên nhân chính đến từ giá năng lượng, giá nguyên vật liệu, chi phí logistics và chi phí tài chính. Trong đó, các doanh nghiệp logistics – vận tải, thương mại – xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng là những nhóm chịu áp lực lớn hơn cả. Kết quả này cho thấy nếu không có giải pháp ứng phó phù hợp, áp lực chi phí có thể tiếp tục lan sang giá thành, lợi nhuận, dòng tiền, khả năng duy trì đơn hàng và sức chống chịu của doanh nghiệp nói chung.
Thứ ba, gián đoạn vận tải quốc tế, logistics và suy giảm đầu ra đang làm gia tăng tính dễ tổn thương của doanh nghiệp. Có tới 52,2% doanh nghiệp trả lời cho biết đã bị ảnh hưởng bởi gián đoạn vận tải quốc tế và logistics; biểu hiện rõ nhất là giá cước vận tải tăng, thời gian vận chuyển kéo dài và phát sinh thêm chi phí giao nhận. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận chi phí logistics tăng từ 5 – 15%, đặc biệt có 8,1% doanh nghiệp cho biết chi phí logistics tăng trên 30%. Đồng thời, 53,5% doanh nghiệp cho biết bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu tại châu Á và Trung Đông. Điều này chỉ ra rằng cú sốc xung đột Trung Đông không chỉ tác động đến đầu vào mà đã bắt đầu lan sang đầu ra, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện đơn hàng, năng lực cạnh tranh và khả năng duy trì thị trường của doanh nghiệp.
 |
| Mức độ ảnh hưởng của xung đột Trung Đông đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam. Nguồn: Ban IV |
Thứ tư, tác động của xung đột đã bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý đầu tư, khả năng tiếp cận vốn và điều kiện tài chính của doanh nghiệp. Có 64,5% doanh nghiệp cho biết đã phải hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư. Đồng thời, các áp lực tài chính được doanh nghiệp ghi nhận ngày càng rõ hơn, gồm chi phí lãi vay gia tăng, khó khăn trong tiếp cận vốn, biến động tỷ giá và áp lực thanh toán quốc tế.
Trong bối cảnh đó, phần lớn doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu chỉ ở mức trung bình (59,3%), trong khi 23,7% cho rằng khả năng chống chịu ở mức thấp. Những số liệu này cho thấy khu vực doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang có dư địa ứng phó tương đối hạn chế trước các cú sốc đồng thời về chi phí, logistics, đơn hàng và vốn.
Nhận định của nhiều chuyên gia về các hệ lụy và tác động kéo dài của chiến sự Trung Đông cho rằng xung đột địa chính trị không phải là các sự kiện có tính "ngắn hạn, trước mắt" mà có thể trở thành bối cảnh phức tạp liên quan tới khái niệm "trật tự thế giới mới" và tạo ra nhiều hệ lụy khó lường.
Đề xuất 7 nhóm giải pháp ứng phó trước mắt và trung hạn
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, khảo sát và tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội cũng như tham vấn chuyên gia, Ban IV đã đề xuất Thủ tướng Chính phủ 7 nhóm giải pháp ứng phó trong ngắn hạn và trung hạn.
Theo đó, trước hết, tập trung ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào và hỗ trợ ổn định nguồn cung. "Đây cũng là kiến nghị nổi bật nhất từ doanh nghiệp, với 61,9% doanh nghiệp lựa chọn. Chính phủ đã và đang tiếp cận rất tích cực theo hướng này và doanh nghiệp mong Chính phủ tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá dầu, giá nhiên liệu và các yếu tố có thể gây đứt gãy nguồn cung; chủ động các giải pháp điều hành phù hợp để hạn chế biến động bất thường của giá năng lượng trong nước; đồng thời rà soát các phương án bảo đảm nguồn cung xăng dầu, nguyên vật liệu và vật tư thiết yếu phục vụ sản xuất", Ban IV cho biết.
 |
| Các phản hồi và kiến nghị của doanh nghiệp. Nguồn: Ban IV |
Cùng với đó, sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng, cơ cấu nợ, giảm lãi suất và cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng mạnh và khả năng tiếp cận vốn, tiếp cận thị trường bị ảnh hưởng và dự báo còn kéo dài, cần nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp duy trì thanh khoản và vốn lưu động, nhất là đối với các ngành chịu tác động mạnh, doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp nông nghiệp, đặc biệt các doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung. Các giải pháp có thể bao gồm hỗ trợ lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giãn nợ, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng ngắn hạn và đẩy nhanh hoàn thuế để tạo dư địa dòng tiền cho doanh nghiệp duy trì hoạt động.
Tăng cường các khâu trao đổi thông tin, chia sẻ dự báo, cảnh báo sớm nhằm nâng cao khả năng thích ứng với tình hình thế giới nhiều biến động từ cả hai phía công – tư; bao gồm các thông tin, dự báo và cảnh báo sớm về tình hình thị trường năng lượng, vận tải quốc tế, chi phí logistics, tuyến hàng hải, chuỗi cung ứng theo ngành hàng và các rủi ro địa chính trị có liên quan... Đồng thời, cần tập trung thảo luận và đối thoại công – tư để đa dạng hóa nguồn cung, tìm kiếm tuyến vận tải thay thế, mở rộng thị trường mới và giảm phụ thuộc vào một số khu vực, tuyến cung ứng hoặc nhà cung cấp có rủi ro cao.
Đẩy mạnh thực chất việc cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bảo đảm thực thi thống nhất trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu tác động từ bên ngoài, việc giảm bớt gánh nặng thủ tục và tăng tính ổn định, nhất quán trong thực thi chính sách trong nước là rất cần thiết, nhất là các thủ tục liên quan đến nhập khẩu, hoàn thuế, tiếp cận vốn, đồng thời tăng cường hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc trong thực thi để doanh nghiệp có điều kiện tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng phó rủi ro.
 |
| 7 nhóm giải pháp ứng phó đề xuất Chính phủ từ Ban IV. Nguồn: Ban IV |
Đồng thời, đẩy mạnh thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Năng lực KHCN, ĐMST và chuyển đổi số sẽ giúp tiết kiệm chi phí, tăng năng suất lao động đồng thời cũng là cơ chế đảm bảo an toàn, an ninh kinh tế, công nghệ quốc gia.
Đáng chú ý, Ban IV cho rằng nên biến nguy thành cơ khi nhiều chuyên gia đánh giá việc khủng hoảng chuỗi cung ứng lương thực thế giới đang có nguy cơ lớn xảy ra do các xung đột quân sự đặc biệt là Mỹ với Iran có thể lại là cơ hội để Việt Nam thực sự phát huy vai trò mạnh mẽ và gia tăng vị thế trong chuỗi cung lương thực toàn cầu.
Cuối cùng, Ban IV nhấn mạnh cần đặc biệt chú trọng đề phòng và ứng phó vấn đề an ninh mạng trong bối cảnh chia rẽ, chiến tranh và nhiều yếu tố bất định của thế giới. Doanh nghiệp của một số lĩnh vực cũng đã đối diện với các cuộc tấn công mạng đồng loạt hoặc riêng lẻ, gây tổn thất rất lớn khó khắc phục.
"Chính phủ, các bộ hữu quan cần đặc biệt quan tâm vấn đề này để có sự chỉ đạo, các kịch bản giải pháp bao gồm tăng cường năng lực cho cộng đồng doanh nghiệp", Ban IV nhấn mạnh.
