Đổi mới thể chế tài chính, kiến tạo động lực tăng trưởng

Thể chế tài chính đang được đổi mới theo hướng trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng.

Thể chế đi trước, mở đường cho phát triển

Hoàn thiện thể chế luôn được Chính phủ xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực cho tăng trưởng. Với phương châm “thể chế phải đi trước, mở đường cho phát triển”, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ liên tục chỉ đạo các bộ, ngành đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm thể chế thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh và là nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững.

Bám sát tinh thần chỉ đạo đó, Bộ Tài chính là một trong những bộ, ngành có khối lượng công việc rất lớn trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Thường vụ Đảng ủy và Lãnh đạo Bộ Tài chính, nhiều nhiệm vụ phát sinh ngoài kế hoạch, yêu cầu tiến độ gấp nhưng công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế vẫn được triển khai đồng bộ, bảo đảm chất lượng, góp phần kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Điểm nổi bật là tư duy xây dựng pháp luật tiếp tục được đổi mới theo hướng chuyển từ “ban hành pháp luật để quản lý” sang “kiến tạo thể chế phát triển”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, coi pháp luật là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện thể chế tài chính thời gian qua.

Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền 152 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 2 luật, nghị quyết của Quốc hội; 1 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 56 nghị định; 6 nghị quyết của Chính phủ; 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 81 thông tư. Khối lượng văn bản lớn này đã góp phần tháo gỡ căn bản nhiều điểm nghẽn về pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tháo gỡ các vướng mắc trong công tác quy hoạch; khơi thông nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển; đồng thời tạo hành lang pháp lý cho các mô hình kinh tế mới và các cơ chế, chính sách đặc thù phục vụ phát triển.

Đặc biệt, Bộ Tài chính đã tham mưu trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, góp phần cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển các thành phần kinh tế.

Nhiều văn bản quy phạm pháp luật được tham mưu ban hành và ban hành theo thẩm quyền để cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và người dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với việc xây dựng các văn bản mới, Bộ Tài chính cũng đẩy mạnh rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của thể chế. Thực hiện Kế hoạch triển khai tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật do Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành, các đơn vị thuộc Bộ đã khẩn trương rà soát, đánh giá toàn bộ hệ thống văn bản thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ, làm cơ sở đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế những quy định không còn phù hợp. Qua đó, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tiếp tục hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực

Khối lượng công việc liên quan đến hoàn thiện thể chế trong thời gian tới tiếp tục rất lớn. Theo kế hoạch, từ nay đến cuối năm, Bộ Tài chính dự kiến trình Quốc hội thông qua 11 luật, nghị quyết; trình Chính phủ ban hành 60 nghị định, quyết định của Thủ tướng Chính phủ và ban hành theo thẩm quyền 58 thông tư. Trọng tâm là kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng trong Văn kiện Đại hội XIV cùng các nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; đồng thời bảo đảm cơ sở pháp lý đồng bộ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 và mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước.

Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là khẩn trương hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật sẽ hết hiệu lực trước ngày 1/3/2027, không để xảy ra khoảng trống pháp lý. Cùng với đó, tiếp tục triển khai tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Công tác hoàn thiện thể chế cũng luôn được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn chỉ đạo sát sao. Theo Bộ trưởng, ngành Tài chính cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, để “thể chế thực sự là nguồn lực, động lực phát triển, không còn là điểm nghẽn”.

Bộ trưởng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện các dự án luật trình Quốc hội trong thời gian tới, trong đó có dự án hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Quá trình xây dựng chính sách cần phát huy tối đa ý kiến từ các địa phương để bảo đảm các quy định sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đặc biệt, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển; cắt giảm thủ tục hành chính, mở rộng áp dụng tiêu chuẩn, tiêu chí và tăng cường hậu kiểm.

“Tư duy xây dựng pháp luật của chúng ta phải đổi mới. Từ việc nặng về quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo; giảm tối đa cơ chế xin - cho, giảm tối đa cấp phép; cái gì quản được bằng tiêu chuẩn, tiêu chí thì công bố tiêu chuẩn, tiêu chí và thực hiện hậu kiểm”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Định hướng này không chỉ nhằm nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật mà còn hướng tới xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thông thoáng, góp phần giải phóng các nguồn lực xã hội, tạo nền tảng thể chế vững chắc để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.