Doanh nghiệp xây dựng kỳ vọng cải thiện hoạt động trong quý III/2026

Gần 80% doanh nghiệp cho biết số lượng hợp đồng xây dựng mới trong quý II tăng hoặc giữ ổn định so với quý trước. Ảnh: Thu Hiền

Áp lực chi phí đầu vào vẫn hiện hữu

Theo kết quả điều tra xu hướng sản xuất kinh doanh của Cục Thống kê, hoạt động của doanh nghiệp xây dựng trong quý II/2026 đã có những tín hiệu tích cực hơn so với quý trước. Gần 30% doanh nghiệp đánh giá hoạt động thuận lợi hơn, trong khi khoảng 41% cho rằng tình hình sản xuất kinh doanh giữ ổn định. Xu hướng này được kỳ vọng tiếp tục duy trì trong quý III.

Một điểm sáng khác là thị trường đã có dấu hiệu cải thiện về nguồn việc. Gần 80% doanh nghiệp cho biết số lượng hợp đồng xây dựng mới trong quý II tăng hoặc giữ ổn định so với quý trước. Sang quý III, tỷ lệ doanh nghiệp kỳ vọng hợp đồng tiếp tục tăng hoặc ổn định được nâng lên 83,1%, cho thấy triển vọng thị trường đang tích cực hơn.

Dù vậy, triển vọng phục hồi vẫn chịu sức ép lớn từ chi phí đầu vào. Hơn một nửa số doanh nghiệp được khảo sát cho biết tổng chi phí sản xuất trên một đơn vị sản phẩm tiếp tục tăng trong quý II và xu hướng này được dự báo còn kéo dài sang quý III.

Trong cơ cấu chi phí, nguyên vật liệu vẫn là áp lực lớn nhất khi 61,5% doanh nghiệp ghi nhận chi phí nguyên vật liệu tăng. Bên cạnh đó, khoảng một nửa doanh nghiệp cho biết chi phí nhân công trực tiếp cũng tăng và dự báo áp lực này chưa sớm giảm trong thời gian tới.

Theo Cục Thống kê, giá nguyên vật liệu tăng cao tiếp tục là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây dựng khi 70,3% doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn vì nguyên nhân này.

Thực tế, những áp lực trên cũng đã được cộng đồng doanh nghiệp phản ánh trong thời gian qua. Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch GP Invest, Chủ tịch Hiệp hội Các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC), đơn giá nhân công trong hệ thống định mức của Nhà nước hiện chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi doanh nghiệp thực tế phải chi trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày công đối với nhiều vị trí lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do nhiều địa phương công bố cũng thấp hơn giá thị trường khoảng 15-20%.

Theo ông Hiệp, sự chênh lệch này khiến tổng mức đầu tư của nhiều dự án không còn phản ánh đúng chi phí thực tế. Khi giá trúng thầu được xác định trên cơ sở định mức thấp hơn đáng kể so với chi phí thi công, doanh nghiệp buộc phải cân nhắc kỹ trước khi tham gia đấu thầu do nguy cơ thua lỗ rất lớn.

Vì vậy, Hiệp hội Các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam đã nhiều lần kiến nghị Bộ Xây dựng và Chính phủ sớm điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá theo sát diễn biến của thị trường. Theo ông Hiệp, khi các chi phí được tính đúng, tính đủ, các nhà thầu sẽ cạnh tranh bằng năng lực, chất lượng và hiệu quả thi công thay vì phải cạnh tranh bằng cách hạ giá đến mức không hợp lý.

Doanh nghiệp tiếp tục kiến nghị giảm chi phí đầu vào, hỗ trợ vốn

Không chỉ chịu áp lực về chi phí, doanh nghiệp xây dựng cũng đang đối mặt với bài toán vốn và dòng tiền.

Khảo sát của Cục Thống kê cho thấy hơn 76% doanh nghiệp có vay vốn phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, chủ yếu từ ngân hàng. Tuy nhiên, chỉ 39,7% doanh nghiệp vay vốn ngân hàng tiếp cận được các khoản vay ưu đãi, trong khi phần lớn vẫn chưa tiếp cận được nguồn vốn này.

Bên cạnh đó, áp lực dòng tiền vẫn hiện hữu khi nhiều doanh nghiệp tiếp tục gặp khó khăn do thiếu vốn sản xuất kinh doanh cũng như tình trạng chậm thanh quyết toán, nợ đọng xây dựng cơ bản.

Khảo sát cũng cho thấy tình trạng thiếu hợp đồng xây dựng mới vẫn là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến hoạt động của doanh nghiệp, dù mức độ đã giảm so với quý trước. Đồng thời, khó khăn trong tuyển dụng lao động tiếp tục gia tăng, đặc biệt là lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật và kinh nghiệm.

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, thiếu hụt nguồn nhân lực đang trở thành thách thức lớn đối với ngành xây dựng trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm, sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và các dự án đô thị được triển khai đồng thời, làm nhu cầu lao động tăng nhanh nhưng nguồn cung lao động kỹ thuật lành nghề không đáp ứng kịp.

Đại diện VACC cho rằng ngành xây dựng đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt lao động. Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh và nhu cầu xây dựng ngày càng lớn, việc sớm tháo gỡ hai điểm nghẽn về đơn giá, định mức và nguồn nhân lực sẽ là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực của doanh nghiệp xây dựng.

Theo Cục Thống kê, các kiến nghị của doanh nghiệp xây dựng trong quý II tiếp tục tập trung vào ba nhóm vấn đề chính là giảm chi phí đầu vào, cải thiện khả năng tiếp cận vốn và tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong đó, 64% doanh nghiệp kiến nghị có giải pháp bình ổn giá và bảo đảm nguồn cung nguyên vật liệu xây dựng, tiếp tục là đề xuất được nhiều doanh nghiệp quan tâm nhất. Bên cạnh đó, 43,6% doanh nghiệp đề nghị hỗ trợ vốn sản xuất kinh doanh và 37,3% kiến nghị tăng cường công khai, minh bạch thông tin đấu thầu.

Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp kiến nghị xử lý tình trạng chậm thanh quyết toán, nợ đọng xây dựng cơ bản tiếp tục tăng so với quý trước, cho thấy áp lực dòng tiền và khả năng thu hồi vốn vẫn là vấn đề được nhiều doanh nghiệp đặc biệt quan tâm.