Định hình toàn diện vai trò kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) cho rằng, Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước vừa được Bộ Chính trị ban hành đã thể hiện bước tiến quan trọng trong tư duy và cách tiếp cận đối với kinh tế nhà nước, với phạm vi bao trùm, giải pháp đồng bộ và định hướng triển khai quyết liệt nhằm đưa khu vực này thực sự phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế.

Nhận diện đầy đủ, thống nhất nội hàm kinh tế nhà nước

Phóng viên: Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính về kinh tế nhà nước trị đặt ra nhiều định hướng mới cho phát triển kinh tế nhà nước trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi mạnh mẽ. Theo bà, đâu là những điểm nhấn chính sách quan trọng nhất của Nghị quyết lần này?

TS. Nguyễn Minh Thảo: So với các văn kiện trước đây, Nghị quyết số 79-NQ/TW có một điểm rất khác biệt, đó là cách tiếp cận toàn diện và thống nhất hơn về khái niệm kinh tế nhà nước. Trước kia, nội hàm kinh tế nhà nước được đề cập ở nhiều văn kiện với mức độ bao quát khác nhau.

Với Nghị quyết được ban hành lần này, đầu tiên đó là khái niệm kinh tế nhà nước được xác định rõ ràng, bao trùm và đầy đủ hơn, với 9 nhóm thành tố cơ bản, bao gồm cả nguồn lực và các chủ thể. Trong đó, đất đai, tài nguyên, tài sản kết cấu hạ tầng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính nhà nước được xác định là nguồn lực quan trọng, đồng thời bao gồm các chủ thể như doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là điểm mới rất quan trọng, giúp định hình rõ phạm vi, nội hàm của kinh tế nhà nước, tạo sự thống nhất trong nhận thức và triển khai.

TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính).

Thứ hai, Nghị quyết cũng khẳng định rõ quan điểm chỉ đạo tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp hàng hoá, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh. Việc hạch toán rõ ràng giữa hai nhiệm vụ này sẽ tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Thời gian tới, các nội dung này sẽ tiếp tục được thể chế hóa trong hệ thống pháp luật và cụ thể hóa bằng các chương trình hành động của Quốc hội và Chính phủ.

Thứ ba, Nghị quyết số 79-NQ/TW đưa ra một số giải pháp có tính mới, "đột phá", còn cá nhân tôi đánh giá đây là những giải pháp mới nhằm tạo ra cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động của kinh tế nhà nước. Trong đó có các giải pháp cụ thể dành cho doanh nghiệp nhà nước như tập trung đầu tư, phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế hay như giải pháp đối với các đơn vị sự nghiệp công lập.

Một điểm mới đáng chú ý khác là Nghị quyết nhấn mạnh việc đánh giá hiệu quả kinh tế nhà nước không chỉ dựa trên tiêu chí kinh tế, mà còn phải xem xét đầy đủ các yếu tố xã hội, môi trường, hướng tới phát triển bền vững. Đây là cách tiếp cận tiến bộ, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tháo gỡ "điểm nghẽn" để doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò dẫn dắt

Phóng viên: Một trong những yêu cầu xuyên suốt của Nghị quyết là nâng cao hiệu quả, năng lực cạnh tranh và vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước. Dưới góc nhìn nghiên cứu lâu năm về môi trường kinh doanh và doanh nghiệp nhà nước, bà đánh giá đâu là "nút thắt" cần tháo gỡ để thực hiện mục tiêu này?

TS. Nguyễn Minh Thảo: Đối với doanh nghiệp nhà nước, Nghị quyết đã đưa ra quan điểm chỉ đạo rất rõ ràng về việc tách bạch mục tiêu kinh doanh với mục tiêu thực hiện nhiệm vụ chính trị. Đây chính là nền tảng để doanh nghiệp nhà nước có thể vận hành theo cơ chế thị trường, nâng cao tính chủ động và hiệu quả.

Cùng với đó, Nghị quyết cũng đã đặt ra các mục tiêu rất tham vọng như đến năm 2023, phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; đến năm 2045 phấn đấu có 5 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Và theo tôi, để đạt được những mục tiêu này, đòi hỏi sự nỗ lực chính trị lớn hơn, hành động quyết liệt, kịp thời và hiệu quả hơn.

Trên cơ sở các mục tiêu tham vọng như vậy, Nghị quyết số 79-NQ/TW cũng đã đưa ra các nhóm giải pháp cụ thể hơn đối với doanh nghiệp nhà nước. Trong đó có nhóm giải pháp vừa cơ bản để tháo gỡ các "điểm nghẽn" hiện nay đang khiến cho doanh nghiệp nhà nước thiếu đi sự linh hoạt, thiếu đi sự an toàn trong các quyết định đầu tư.

Ví dụ như là đối với các nhiệm vụ chính trị Nhà nước đặt hàng, hay Nhà nước giao doanh nghiệp thực hiện thì Nhà nước có chính sách bảo đảm đủ vốn, hỗ trợ lãi suất và cung cấp đủ tín dụng. Đối với các doanh nghiệp mà nhà nước tập trung đầu tư, phát triển nhằm tạo ra các doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế thì có chính sách khuyến khích phát triển doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn thông qua tăng vốn điều lệ, hay như quy định về lợi nhuận để lại. Hay như thí điểm cơ chế đặc thù về thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm giám đốc/tổng giám đốc tại một số doanh nghiệp nhà nước. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản trị, song sẽ cần tiếp tục được thể chế hóa bằng các quy định pháp luật cụ thể, chặt chẽ.

Ngoài ra, việc cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, sáp nhập các đơn vị trong cùng lĩnh vực để tạo quy mô lớn hơn, hoạt động hiệu quả hơn cũng là những giải pháp then chốt. Nhìn tổng thể, các giải pháp này sẽ góp phần tạo ra sân chơi bình đẳng hơn, công bằng hơn giữa doanh nghiệp nhà nước và các khu vực kinh tế khác, để khu vực doanh nghiệp nhà nước có dư địa chủ động, linh hoạt hơn trong các hoạt động đầu tư của họ.

Triển khai quyết liệt để Nghị quyết đi vào thực tiễn

Phóng viên: Nghị quyết 79-NQ/TW nhấn mạnh việc đổi mới quản trị, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và minh bạch trong khu vực kinh tế nhà nước. Theo bà, Nghị quyết này đã được định hướng rất cụ thể, thì cần được triển khai như thế nào để thực sự tạo ra sự thay đổi về chất đối với khu vực kinh tế nhà nước?

TS. Nguyễn Minh Thảo: Đúng như vậy, Nghị quyết đã đưa ra quan điểm chỉ đạo, các giải pháp nhằm tối ưu hoá nguồn lực, khơi thông "điểm nghẽn" để kinh tế nhà nước phát huy tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới. Quan điểm chỉ đạo đã rõ ràng, các giải pháp đã cụ thể đầy đủ, vấn đề ở đây chính là làm thế nào để triển khai hiệu quả?

Theo tôi, trước hết, các quan điểm và định hướng của Nghị quyết cần được thể chế hóa đầy đủ, kịp thời bằng các văn bản quy phạm pháp luật. Quan trọng hơn, chất lượng của các văn bản này phải được nghiên cứu kỹ lưỡng để bảo đảm tính khả thi, hiệu lực và hiệu quả trong thực thi.

Thứ hai, cần rút kinh nghiệm từ thực tiễn trước đây, khi một số chủ trương đúng nhưng việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện chưa thực sự đi vào cuộc sống. Do đó, nâng cao chất lượng xây dựng chính sách là yêu cầu rất quan trọng.

Thứ ba, trong quá trình triển khai, cần có cơ chế giám sát, đánh giá độc lập và thiết lập các tổ, nhóm công tác phản ứng nhanh để kịp thời nhận diện, xử lý các vướng mắc phát sinh về thể chế, chính sách. Khi có cơ chế phản ứng kịp thời, Nghị quyết mới có thể đi vào cuộc sống, thẩm thấu vào các thành tố của kinh tế nhà nước, từ doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng đến việc sử dụng, phân bổ các nguồn lực như ngân sách, tài nguyên.

Phóng viên: Như bà đã trao đổi, vậy để Nghị quyết sớm đi vào cuộc sống, theo bà, đâu là những ưu tiên hành động hàng đầu trong quá trình thể chế hóa và tổ chức thực hiện, đặc biệt là vai trò của các bộ, ngành và cơ quan quản lý nhà nước trong thời gian tới?

TS. Nguyễn Minh Thảo: Nghị quyết số 79-NQ/TW có phạm vi bao trùm rất rộng, liên quan đến nhiều nguồn lực, chủ thể và hoạt động khác nhau của kinh tế nhà nước. Do đó, vai trò của các bộ, ngành là hết sức quan trọng.

Theo đó, ưu tiên hàng đầu là phải thường xuyên nghiên cứu, rà soát, đánh giá toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước. Bởi tạo hành lang pháp lý, xây dựng thể chế chính là yếu tố tạo ra cơ hội phát triển. Thể chế tốt sẽ thúc đẩy hiệu quả, còn những điểm nghẽn về thể chế sẽ cản trở sự phát triển.

Việc rà soát, đánh giá chính sách cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, không chỉ theo định kỳ, nhằm kịp thời nhận diện những bất cập để điều chỉnh phù hợp. Qua đó, tạo hành lang pháp lý thuận lợi, giúp kinh tế nhà nước phát triển đúng với kỳ vọng và mục tiêu mà Nghị quyết đã đề ra.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của bà!