Định hình dòng vốn cho không gian tăng trưởng mới

Việc mở rộng không gian tăng trưởng sẽ cần nguồn vốn lớn. Ảnh minh hoạ: AI

Tín dụng hướng vào các cực tăng trưởng

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030, bài toán không chỉ nằm ở việc mở rộng quy mô đầu tư mà còn ở khả năng huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính. Tại nhiều phiên họp gần đây, Chính phủ liên tục yêu cầu đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ khó khăn cho các dự án trọng điểm và tạo điều kiện để dòng vốn chảy vào những lĩnh vực có khả năng dẫn dắt tăng trưởng.

Theo ông Phạm Xuân Hòe, Tổng thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam, để duy trì tốc độ tăng trưởng 2 con số, tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân mỗi năm giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 250-260 tỷ USD, tương đương 38-39% GDP. Trong cơ cấu huy động nguồn lực, tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò chủ lực, chiếm khoảng 50-57%, cao hơn đáng kể so với các kênh như thị trường cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp hay đầu tư công. Điều này cho thấy hệ thống ngân hàng sẽ tiếp tục là lực lượng quan trọng trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước đã có nhiều điều chỉnh theo hướng tạo thêm dư địa tín dụng cho các lĩnh vực ưu tiên thay vì mở rộng tín dụng trên diện rộng, như nâng tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%, đồng thời nới cơ chế tín dụng đối với một số dự án hạ tầng, nhà ở xã hội và khu công nghiệp. Điểm chung của các chính sách này là mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho những lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn đối với tăng trưởng.

Theo phân tích của Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), riêng 18 dự án của 3 doanh nghiệp được loại trừ dư nợ khi tính hạn mức tín dụng của các ngân hàng, đã có tổng nhu cầu vốn hơn 752.100 tỷ đồng, tập trung vào các dự án đường sắt tốc độ cao, hạ tầng hàng không, các công trình phục vụ Tuần lễ cấp cao APEC 2027 và nhiều dự án liên kết vùng. Khoảng 85% nhu cầu vốn dự kiến sẽ được giải ngân trong giai đoạn 2026-2028.

KBSV cho rằng, đây là giải pháp điều tiết mang tính kỹ thuật, giúp các ngân hàng thương mại có thêm không gian tài trợ các công trình trọng điểm mà không ảnh hưởng đáng kể tới khả năng cung ứng vốn cho các lĩnh vực khác. Ngay cả khi toàn bộ các dự án được triển khai đồng thời, phần tín dụng phát sinh cũng chỉ đóng góp khoảng 0,5-1 điểm phần trăm vào tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống mỗi năm.

Định hướng ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng cũng phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế toàn cầu. Theo Dự báo Thị trường Toàn cầu (Global Market Forecast) giai đoạn 2026-2045 của Airbus, lưu lượng hành khách hàng không sẽ tăng bình quân 3,9% mỗi năm, đưa tổng lượng hành khách toàn cầu lên khoảng 10 tỷ lượt vào năm 2045. Động lực tăng trưởng đến từ quá trình đô thị hóa, sự gia tăng thêm khoảng 1,4 tỷ người thuộc tầng lớp trung lưu và sự dịch chuyển của các hoạt động kinh tế sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đáng chú ý, Airbus đánh giá Việt Nam cùng Ấn Độ, Indonesia và Malaysia sẽ là nhóm thị trường tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Theo hãng, các dòng máy bay thế hệ mới với hiệu quả khai thác cao sẽ thúc đẩy hình thành nhiều tuyến kết nối trực tiếp giữa các thành phố quy mô vừa và nhỏ, qua đó mở rộng không gian cho du lịch, thương mại, logistics và chuỗi cung ứng.

Airbus cũng dự báo thế giới sẽ cần khoảng 42.060 máy bay mới trong 20 năm tới, trong đó 81% là máy bay thân hẹp phục vụ các tuyến bay khu vực. Với Việt Nam, xu hướng này không chỉ phản ánh triển vọng phát triển của ngành hàng không mà còn cho thấy nhu cầu đầu tư ngày càng lớn vào hệ thống sân bay, trung tâm logistics, kho vận và hạ tầng giao thông kết nối. Đây cũng là những lĩnh vực đang được ưu tiên trong chiến lược phân bổ nguồn lực nhằm tạo nền tảng cho các cực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Hoàn thiện hệ sinh thái dẫn vốn

Việc ưu tiên tín dụng cho các dự án hạ tầng cũng cho thấy cách thức điều hành chính sách tiền tệ đang có sự thay đổi đáng kể. Theo SSI Research, những điều chỉnh gần đây của Ngân hàng Nhà nước không đồng nghĩa với việc chuyển sang nới lỏng tiền tệ trên diện rộng, mà chủ yếu tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn trong tiếp cận vốn và tạo điều kiện để các dự án trọng điểm sớm triển khai.

Đánh giá này xuất phát từ thực tế dư địa điều hành chính sách tiền tệ không còn quá lớn. Mặc dù tiền gửi đã phục hồi khoảng 3% trong giai đoạn tháng 5-6, nhưng khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng huy động vẫn ở mức cao. SSI Research dự báo chênh lệch này có thể tiếp tục nới rộng trong nửa cuối năm khi nhu cầu vốn cho đầu tư hạ tầng và khu vực tư nhân tăng tốc.

Theo đó, trọng tâm điều hành hiện nay không nằm ở việc mở rộng tín dụng bằng mọi giá mà là nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Khi các dự án đầu tư công được triển khai đúng kế hoạch, dòng tiền sẽ chảy tới nhà thầu, doanh nghiệp và người lao động, sau đó quay trở lại hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi, góp phần cải thiện vòng quay vốn và giảm áp lực thanh khoản.

Ngoài ra, bài toán không chỉ là bổ sung thêm tín dụng mà còn là hoàn thiện cấu trúc của hệ thống tài chính. Ông Phạm Xuân Hòe cho rằng, mặc dù tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò chủ lực trong cung ứng vốn cho nền kinh tế, việc phụ thuộc quá lớn vào một kênh dẫn vốn sẽ làm gia tăng rủi ro thanh khoản và hạn chế khả năng đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn cho tăng trưởng.

Theo số liệu cập nhật đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng nền kinh tế đã đạt gần 20 triệu tỷ đồng, trong khi tổng nguồn vốn huy động mới chỉ tăng khoảng 3% so với đầu năm. Tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) ở mức khoảng 115%, khoảng 80% nguồn vốn huy động là vốn ngắn hạn, trong khi gần 47% dư nợ là các khoản vay trung và dài hạn. Sự chênh lệch này cho thấy áp lực cân đối nguồn vốn của hệ thống ngân hàng sẽ ngày càng lớn khi nhu cầu đầu tư tiếp tục gia tăng.

Theo ông Phạm Xuân Hòe, để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng 2 con số trong nhiều năm liên tục, Việt Nam cần phát triển hệ sinh thái tài chính đa tầng, trong đó tín dụng ngân hàng vẫn là trụ cột nhưng không còn là kênh cung ứng vốn duy nhất. Thị trường vốn, các định chế tài chính phát triển, quỹ đầu tư, tài chính xanh và các nguồn vốn trung, dài hạn cần được phát triển đồng bộ để cùng chia sẻ vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế. Chỉ khi các cấu phần này vận hành hiệu quả, hệ thống tài chính mới đủ năng lực đáp ứng nhu cầu đầu tư rất lớn cho hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các ngành kinh tế mới, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn hệ thống.

Đồng quan điểm, TS. Lý Đại Hùng, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, tỷ lệ tín dụng trên huy động đã tiến sát ngưỡng 110%, tạo áp lực lên thanh khoản và khiến dư địa giảm lãi suất không còn nhiều. Trong bối cảnh đó, phát triển thị trường vốn, tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực đầu tư sẽ là giải pháp căn cơ để giảm gánh nặng cho hệ thống ngân hàng, đồng thời nâng cao khả năng huy động các nguồn lực xã hội cho tăng trưởng dài hạn.