Chủ động chính sách ứng phó trước biến động thị trường xăng dầu (Bài 2): Tăng “độ mở” nguồn cung để ứng phó cú sốc năng lượng

Việc điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu cũng được xem là công cụ chính sách quan trọng để ổn định thị trường trong nước.

BÀI 2: TĂNG “ĐỘ MỞ” NGUỒN CUNG ĐỂ ỨNG PHÓ CÚ SỐC NĂNG LƯỢNG

Khẩn trương đề ra các giải pháp cấp bách

Xung đột quân sự tại Trung Đông đang tạo ra những cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng thế giới, kéo theo nguy cơ gián đoạn nguồn cung và biến động mạnh của giá xăng dầu. Điều này không quá bất ngờ bởi lẽ thị trường năng lượng toàn cầu vốn chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố địa chính trị. Những biến động tại các khu vực sản xuất và vận chuyển dầu mỏ lớn trên thế giới có thể nhanh chóng tác động đến nguồn cung, giá cả và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Với sự gián đoạn trong vận chuyển xăng dầu tại eo biển Hormuz đã đặc biệt ảnh hưởng tới khu vực châu Á - nơi phụ thuộc lớn vào nguồn dầu thô từ Trung Đông. Nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực đã phải cắt giảm công suất, sử dụng nguồn dự trữ dầu thô và hạn chế hoặc tạm dừng xuất khẩu sản phẩm xăng dầu.

Động thái điều hành nhanh chóng của Chính phủ nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đang thu hút sự chú ý của giới chuyên gia và thị trường, trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới, đặc biệt là xung đột quân sự tại Trung Đông, tiếp tục diễn biến phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Ngày 4/3/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Quyết định số 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông. Việc thành lập Tổ công tác được xem là bước đi chủ động nhằm theo dõi sát tình hình thị trường năng lượng quốc tế, kịp thời tham mưu các giải pháp điều hành để bảo đảm nguồn cung năng lượng cho nền kinh tế.

Song song với đó, dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng Nghị định sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng dầu trong Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi ban hành kèm theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP.

Việc chỉ đạo khẩn trương sửa đổi chính sách thuế được đánh giá là động thái điều hành linh hoạt nhằm chủ động ứng phó với những rủi ro có thể phát sinh từ thị trường năng lượng thế giới. Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông (khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung dầu mỏ toàn cầu) có nguy cơ làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, các biện pháp chính sách sớm được đưa ra sẽ giúp hạn chế những tác động tiêu cực đối với thị trường trong nước.

Giải pháp cần thiết để giữ ổn định kinh tế vĩ mô

Theo các phân tích từ cơ quan quản lý và giới chuyên gia, việc xem xét điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu, thậm chí giảm xuống mức 0% đối với một số mặt hàng, có thể giúp doanh nghiệp đầu mối chủ động mở rộng nguồn cung từ nhiều thị trường khác nhau. Hiện nay, nhiều nguồn nhập khẩu xăng dầu của Việt Nam chủ yếu đến từ các thị trường có hiệp định thương mại tự do với thuế suất ưu đãi. Tuy nhiên, trong trường hợp nguồn cung từ các thị trường này bị hạn chế hoặc giá tăng cao, việc giảm thuế MFN sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp nhập khẩu từ các thị trường khác với chi phí hợp lý hơn.

Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng, chính sách này mang ý nghĩa quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, từ đó nâng cao khả năng ứng phó trước các cú sốc nguồn cung trên thị trường năng lượng quốc tế. Trong bối cảnh biến động địa chính trị gia tăng, việc bảo đảm khả năng tiếp cận nhiều nguồn cung khác nhau được coi là yếu tố then chốt để củng cố an ninh năng lượng quốc gia.

Ở góc độ điều hành kinh tế vĩ mô, việc điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu cũng được xem là công cụ chính sách quan trọng để ổn định thị trường trong nước. Xăng dầu là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, vận tải và mặt bằng giá cả. Do đó, việc chủ động điều chỉnh chính sách thuế nhằm bảo đảm nguồn cung và hạn chế biến động giá được đánh giá là giải pháp cần thiết để giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Theo tính toán của cơ quan quản lý, nếu giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về mức thấp hơn, ngân sách nhà nước có thể giảm thu một phần nguồn thu. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây là sự đánh đổi hợp lý trong bối cảnh ưu tiên hàng đầu hiện nay là bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định cho nền kinh tế, đồng thời giảm thiểu rủi ro thiếu hụt xăng dầu trong nước.

Có thể thấy, từ việc thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng đến yêu cầu khẩn trương sửa đổi chính sách thuế nhập khẩu xăng dầu đều là những giải pháp chính sách được triển khai kịp thời không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn tạo nền tảng quan trọng để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định.