Bà Joelle Choo cho biết, nhu cầu về các giải pháp lưu trữ năng lượng đang chuyển từ “tùy chọn” sang “thiết yếu”. Chính phủ các nước bắt đầu coi đây là một phần của an ninh năng lượng quốc gia, trong khi doanh nghiệp cũng quan tâm nhiều hơn đến việc đảm bảo nguồn điện ổn định và kiểm soát chi phí dài hạn.
 |
| Bà Joelle Choo, Tổng giám đốc, Thành viên sáng lập Green Gen Innovations (Singapore). Ảnh: Green Gen Innovations cung cấp |
Phóng viên: Với vai trò là Tổng giám đốc, thành viên sáng lập Green Gen Innovations Singapore (một doanh nghiệp hàng đầu về công nghệ lưu trữ năng lượng), bà đánh giá đâu là rào cản lớn nhất khi triển khai các công nghệ lưu trữ năng lượng vào ứng dụng thực tế tại các thị trường đang phát triển?
Bà Joelle Choo: Tại các thị trường đang phát triển, rào cản lớn nhất không nằm ở bản thân công nghệ lưu trữ năng lượng, mà ở hệ sinh thái triển khai. Cụ thể, tôi cho rằng có ba thách thức cốt lõi:
Thứ nhất, đó là khung chính sách và quy định chưa theo kịp thực tiễn. Nhiều quốc gia vẫn chưa có cơ chế rõ ràng để định giá dịch vụ lưu trữ năng lượng, ví dụ như lưu trữ được xem là tài sản phát điện, truyền tải hay một dịch vụ phụ trợ. Sự thiếu rõ ràng này khiến doanh nghiệp khó xây dựng mô hình kinh doanh khả thi.
Thứ hai, là bài toán tài chính và khả năng tiếp cận vốn. Các dự án lưu trữ thường có chi phí đầu tư ban đầu cao, trong khi thời gian hoàn vốn dài và phụ thuộc vào nhiều yếu tố thị trường. Ở các nền kinh tế đang phát triển, chi phí vốn lại cao hơn, khiến nhiều dự án “tốt về kỹ thuật” nhưng không đạt ngưỡng đầu tư.
Thứ ba, là hạ tầng lưới điện và năng lực tích hợp. Lưu trữ năng lượng chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi được tích hợp vào một hệ thống điện linh hoạt và được số hóa ở mức nhất định. Tuy nhiên, tại nhiều thị trường, lưới điện vẫn còn thiếu tính hiện đại, gây khó khăn cho việc triển khai ở quy mô lớn.
Tôi tin rằng khi ba yếu tố này được cải thiện, đồng thời chính sách, tài chính và hạ tầng thì công nghệ lưu trữ sẽ không còn là “nút thắt”, mà sẽ trở thành chất xúc tác quan trọng giúp các quốc gia đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng.
Phóng viên: Vì sao Green Gen Innovations quyết định đầu tư công nghệ lưu trữ năng lượng tại các thị trường đang phát triển như Việt Nam, thưa bà?
Bà Joelle Choo: Dưới góc nhìn của chúng tôi, quyết định đầu tư vào công nghệ lưu trữ năng lượng tại các thị trường đang phát triển như Việt Nam không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên, mà xuất phát từ sự hội tụ của nhiều yếu tố chiến lược.
 |
| Theo bà Joelle Choo, Việt Nam đã phát triển nhanh các nguồn điện mặt trời và điện gió, nhưng đặc tính gián đoạn của các nguồn này khiến hệ thống điện cần đến lưu trữ để cân bằng cung - cầu. Ảnh: Cổng TTĐT Vĩnh Long |
Trước hết, Việt Nam là một trong những thị trường có nhu cầu năng lượng tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế kéo theo nhu cầu điện tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên hệ thống điện quốc gia. Điều này mở ra nhu cầu cấp thiết đối với các giải pháp linh hoạt như lưu trữ năng lượng để ổn định hệ thống.
Sự bùng nổ của năng lượng tái tạo chính là “điểm kích hoạt” quan trọng. Việt Nam đã phát triển nhanh các nguồn điện mặt trời và điện gió, nhưng đặc tính gián đoạn của các nguồn này khiến hệ thống điện cần đến lưu trữ để cân bằng cung - cầu, giảm cắt giảm công suất và tối ưu hiệu quả khai thác. Chúng tôi nhìn thấy đây là “khoảng trống công nghệ” mà Green Gen có thể đóng góp giá trị thực.
Về mặt chính sách, Việt Nam đang thể hiện cam kết rất rõ ràng đối với chuyển dịch năng lượng. Quy hoạch điện VIII đã đặt mục tiêu phát triển từ 10 đến hơn 16 GW lưu trữ năng lượng vào năm 2030 và tiếp tục mở rộng mạnh đến năm 2050. Đây là tín hiệu quan trọng cho thấy thị trường không chỉ có nhu cầu, mà còn có định hướng dài hạn và dư địa tăng trưởng rất lớn.
Bên cạnh đó, chúng tôi nhận thấy, Việt Nam là thị trường “đúng thời điểm” - nơi mà nhu cầu đã đủ lớn, nhưng mức độ triển khai vẫn còn ở giai đoạn đầu. Điều này cho phép các doanh nghiệp như Green Gen không chỉ tham gia, mà còn đồng hành cùng thị trường trong việc định hình mô hình kinh doanh, tiêu chuẩn công nghệ và hệ sinh thái đối tác.
Hiện chúng tôi cũng đã có kế hoạch phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam, để tổ chức các hội thảo, hội nghị phổ biến cho người dân, doanh nghiệp về cách thức sử dụng công nghệ lưu trữ năng lượng sao cho hiệu quả.
Bên cạnh đó chúng tôi cũng phối hợp với một bên thứ ba hỗ trợ về tài chính cho doanh nghiệp và cá nhân có nhu cầu sử dụng sản phẩm của Green Gen. Và điều cuối cùng chúng tôi muốn cam kết, đó là bảo vệ môi trường. Theo đó, tất cả các sản phẩm của Green Gen khi đưa vào sử dụng đều được giám sát sự an toàn và tuổi thọ bằng công nghệ AI. Nếu có trục trặc hoặc sắp hết tuổi thọ, Green Gen sẽ trao đổi, thu hồi sản phẩm và đưa về nhà máy tái chế tại Thái Lan.
Hiện nhà máy sản xuất chúng tôi đang đặt tại Trung Quốc, nếu thị trượng tại Việt Nam đủ lớn, chúng tôi sẽ xin cấp phép đặt nhà máy sản xuất cũng như tái chế tại đây.
Phóng viên: Với quá trình công tác tại các tổ chức hàng đầu về công nghệ như Cisco Systems, Deloitte Consulting và Surbana Jurong. Theo bà, yếu tố nào quyết định sự thành công của một giải pháp lưu trữ điện khi chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang thương mại hóa quy mô lớn?
Bà Joelle Choo: Theo tôi để một giải pháp lưu trữ điện đi từ giai đoạn thử nghiệm sang thương mại hoá quy mô lớn, yếu tố quyết định không phải là công nghệ có hoạt động hay không, mà là nó có tạo ra giá trị sử dụng và giá trị kinh tế rõ ràng và bền vững hay không.
Bên cạnh đó cái khó là giữa sản phẩm thử nghiệm và sản phẩm thực tế phải làm sao khớp nhau, tạo được niềm tin với người sử dụng. Ngoài ra yếu tố quyết định của lưu trữ năng lượng không nằm ở “phần cứng” mà nằm ở “phần mềm” của sản phẩm.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, có bốn yếu tố then chốt:
Thứ nhất, là tính kinh tế của toàn vòng đời dự án. Không chỉ là chi phí đầu tư ban đầu, mà còn bao gồm chi phí vận hành, tuổi thọ hệ thống, hiệu suất suy giảm theo thời gian và khả năng tái sử dụng hoặc tái chế. Một giải pháp chỉ thực sự “sẵn sàng thương mại” khi bài toán Lcoe (chi phí điện năng quy dẫn) hoặc chi phí lưu trữ trên mỗi kWh đủ cạnh tranh.
Thứ hai, là khả năng tích hợp vào hệ thống điện hiện hữu. Công nghệ dù tốt đến đâu nhưng nếu khó kết nối với lưới điện, hoặc không tương thích với cơ chế vận hành thị trường điện, thì rất khó mở rộng. Tính linh hoạt và khả năng “plug-and-play” ngày càng trở nên quan trọng.
Thứ ba, là độ tin cậy và khả năng vận hành ở quy mô lớn.
Ở giai đoạn thử nghiệm, mọi thứ có thể được kiểm soát chặt chẽ. Nhưng khi triển khai hàng trăm MWh hoặc GWh, câu chuyện chuyển sang quản lý rủi ro, an toàn, bảo trì và tiêu chuẩn hoá. Nhà đầu tư sẽ chỉ tham gia khi họ tin vào độ ổn định dài hạn.
Thứ tư, là sự đồng hành của hệ sinh thái, đặc biệt là chính sách và tài chính.
Các cơ chế thị trường như giá điện theo thời gian, dịch vụ phụ trợ hay tín chỉ carbon sẽ quyết định dòng tiền của dự án. Đồng thời, sự tham gia của các định chế tài chính giúp giảm chi phí vốn và tăng khả năng nhân rộng.
Phóng viên: Green Gen Innovations đã áp dụng những công nghệ hoặc mô hình nào để tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành trong các dự án lưu trữ năng lượng, thưa bà?
Bà Joelle Choo: Để tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành, chúng tôi không tiếp cận lưu trữ năng lượng như một thiết bị đơn lẻ, mà như một hệ thống tích hợp thông minh xuyên suốt vòng đời dự án. Green Gen Innovations đang tập trung vào ba trụ cột chính như:
 |
| Nhà máy Green Gen Innovations có quy mô lớn đang được đặt tải Trung Quốc. Ảnh: Green Gen Innovations cung cấp |
Tối ưu ở cấp độ công nghệ và thiết kế hệ thống. Chúng tôi ứng dụng các kiến trúc pin tiên tiến (như lithium-ion thế hệ mới hoặc các công nghệ lưu trữ thay thế tùy theo từng thị trường), kết hợp với thiết kế mô - đun hoá. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời linh hoạt mở rộng theo nhu cầu thực tế thay vì phải “đầu tư dư” ngay từ đầu.
Số hoá và tối ưu vận hành bằng dữ liệu. Green Gen phát triển các nền tảng quản lý năng lượng (EMS) và hệ thống điều khiển thông minh, sử dụng phân tích dữ liệu và thuật toán dự báo để tối ưu chu kỳ sạc - xả theo tín hiệu thị trường điện. Điều này giúp tối đa hóa doanh thu từ nhiều nguồn khác nhau như arbitrage giá điện, dịch vụ phụ trợ, và giảm hao mòn hệ thống.
Mô hình kinh doanh linh hoạt để giảm gánh nặng chi phí cho khách hàng. Thay vì chỉ bán thiết bị, chúng tôi triển khai các mô hình như Energy-as-a-Service (mô hình trả phí cho các dịch vụ liên quan) hoặc hợp tác đầu tư, trong đó Green Gen cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích với đối tác uy tín như Siemens Energy (Malaysia), Glidfer, v.v. Điều này giúp khách hàng tiếp cận giải pháp lưu trữ mà không cần chi phí đầu tư ban đầu quá lớn.
Ngoài ra, chúng tôi cũng chú trọng tối ưu chuỗi cung ứng và chiến lược mua sắm toàn cầu, nhằm giảm chi phí phần cứng, đồng thời tiêu chuẩn hoá quy trình triển khai để rút ngắn thời gian đưa dự án vào vận hành.
Tổng thể, mục tiêu của chúng tôi là đưa lưu trữ năng lượng từ một khoản đầu tư ‘chi phí cao’ trở thành một tài sản tạo dòng tiền ổn định và có thể mở rộng”.
Phóng viên: Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, bà nhìn nhận vai trò của doanh nghiệp tư nhân như thế nào trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng ứng dụng lưu trữ điện?
Bà Joelle Choo: Dưới góc nhìn của tôi, khu vực tư nhân đóng vai trò then chốt, thậm chí là động lực chính trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng ứng dụng lưu trữ điện.
Thứ nhất, doanh nghiệp tư nhân có tính linh hoạt và tốc độ ra quyết định cao, cho phép nhanh chóng thử nghiệm, thương mại hóa các công nghệ mới. Trong lĩnh vực lưu trữ điện - vốn đang phát triển rất nhanh - khả năng “đi trước, thử nhanh, sai nhanh và điều chỉnh nhanh” là lợi thế mà khu vực tư nhân phát huy rất rõ.
Thứ hai, khu vực tư nhân là nguồn lực đầu tư quan trọng. Các giải pháp lưu trữ điện, từ pin lithium-ion đến các công nghệ mới hơn như lưu trữ năng lượng dài hạn, đều cần vốn lớn cho nghiên cứu, phát triển và triển khai quy mô. Doanh nghiệp tư nhân không chỉ cung cấp vốn mà còn mang tư duy hiệu quả, giúp tối ưu chi phí và tăng tính cạnh tranh của công nghệ.
Thứ ba, doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối giữa công nghệ và thị trường. Đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi được ứng dụng rộng rãi. Các công ty tư nhân hiểu nhu cầu khách hàng, từ doanh nghiệp đến hộ gia đình, từ đó thiết kế các giải pháp lưu trữ điện phù hợp, dễ tiếp cận và có tính thương mại cao.
Phóng viên: Từ kinh nghiệm thực tế, bà có khuyến nghị gì cho các nhà hoạch định chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp triển khai các giải pháp lưu trữ năng lượng?
Bà Joelle Choo: Tôi cho rằng sự hợp tác công - tư là yếu tố quyết định. Nhà nước tạo khung chính sách, cơ chế khuyến khích và hạ tầng nền tảng, trong khi khu vực tư nhân mang đến công nghệ, vốn và năng lực triển khai. Khi hai bên phối hợp hiệu quả, chúng ta có thể đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng và mở rộng ứng dụng lưu trữ điện một cách bền vững.
Bên cạnh đó nhà nước có thể xây dựng khung chương trình tài trợ tài chính, hỗ trợ khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, như phối hợp với ngân hàng thế giới; ưu đãi về thuế; hỗ trợ an sinh xã hội, hỗ trợ vùng sâu vùng xa có nguồn điện để nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bên cạnh đó các kênh truyền thông cần cập nhật thông tin thực tiễn đang diễn ra, thực tế các dự án trên thế giới, để chúng ta không đi sau.
Được biết tất cả những vấn đề này tại Việt Nam đã được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!
