Chủ động chính sách ứng phó trước biến động thị trường xăng dầu (Bài 1): Xem xét điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu để ổn định nguồn cung

Một số nhà máy lọc dầu trong nước đang đối mặt với khó khăn do nguy cơ thiếu hụt nguồn dầu thô nhập khẩu.

BÀI 1: XEM XÉT ĐIỀU CHỈNH THUẾ NHẬP KHẨU XĂNG DẦU ĐỂ ỔN ĐỊNH NGUỒN CUNG

Cần điều chỉnh mức thuế nhập khẩu MFN

Theo nhận định của Bộ Tài chính và Bộ Công Thương, tình hình xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh xăng dầu trên phạm vi toàn cầu. Đáng chú ý, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz (tuyến vận chuyển chiến lược của dầu thô Trung Đông) khiến khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ các quốc gia như Iran, Iraq, UAE, Saudi Arabia, Kuwait… không thể vận chuyển tới các nhà máy lọc dầu trên thế giới.

Sự gián đoạn này đặc biệt ảnh hưởng tới khu vực châu Á - nơi phụ thuộc lớn vào nguồn dầu thô từ Trung Đông. Nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực đã phải cắt giảm công suất, sử dụng nguồn dự trữ dầu thô và hạn chế hoặc tạm dừng xuất khẩu sản phẩm xăng dầu. Nguồn cung khan hiếm khiến giá xăng dầu trên thị trường Singapore tăng mạnh, cả giá MOPS và PRE đều bị đẩy lên cao, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.

Tương tự, các nhà máy lọc dầu trong khu vực châu Á, một số nhà máy lọc dầu trong nước cũng đang đối mặt với khó khăn do nguy cơ thiếu hụt nguồn dầu thô nhập khẩu. Điều này có thể khiến các hợp đồng cung cấp dầu thô hiện hữu gặp rủi ro không thể thực hiện, thậm chí một số nhà cung cấp trong khu vực đang xem xét tuyên bố hủy hợp đồng do nguyên nhân bất khả kháng nếu tình trạng kéo dài. Khi đó, các nhà máy lọc dầu có thể không đủ nguyên liệu để duy trì sản xuất.

Hai Bộ nhận định, trong trường hợp xung đột kéo dài và việc phong tỏa eo biển Hormuz tiếp tục diễn ra, nguồn cung thay thế trên thị trường quốc tế không chỉ khan hiếm mà còn có nguy cơ bị đẩy giá lên cao. Thậm chí có thể xảy ra tình trạng không có nguồn hàng để nhập khẩu, gây bất lợi cho Việt Nam trong cả việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu lẫn bình ổn giá trong nước.

Hiện nay, phần lớn xăng dầu nhập khẩu của Việt Nam đến từ các nước ASEAN và Hàn Quốc với thuế suất chủ yếu theo các hiệp định thương mại tự do (FTA) ở mức 0%. Tuy nhiên, để được hưởng mức thuế này, hàng hóa phải có giấy chứng nhận xuất xứ (C/O). Trong khi đó, lượng xăng dầu dự trữ tại các kho của các nước có FTA cũng không nhiều và có một phần hàng hóa không có C/O. Vì vậy, việc thiết lập mặt bằng thuế suất nhập khẩu MFN ở mức 0% là cần thiết để tạo điều kiện cho doanh nghiệp kịp thời nhập khẩu xăng dầu từ các nguồn không có C/O tại các nước ASEAN này.

Trước yêu cầu cấp bách của thực tiễn, Bộ Công Thương đã đề xuất giải pháp điều chỉnh mức thuế nhập khẩu MFN đối với một số mặt hàng xăng dầu về 0% nhằm giúp các thương nhân đầu mối đa dạng hóa nguồn cung, chủ động nhập khẩu để bảo đảm nguồn hàng. Thời gian áp dụng đề xuất đến hết ngày 30/4/2026.

Ban hành Nghị định theo trình tự rút gọn để đảm bảo tiến độ

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp Thường trực Chính phủ chiều ngày 4/3/2026 về việc cập nhật tình hình và đánh giá tác động của xung đột Trung Đông, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) đã khẩn trương xây dựng hồ sơ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với các mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu.

Ngay trong ngày 4/3/2026, Bộ Tài chính đã có Công văn số 257/BTC-CST báo cáo Thủ tướng Chính phủ đề nghị cho phép xây dựng và ban hành Nghị định theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm đáp ứng yêu cầu về tiến độ. Đồng thời, Bộ Tài chính cũng có Công văn số 256/BTC-CST gửi Bộ Công Thương đề nghị cung cấp danh mục mặt hàng, mã số HS và mức thuế suất đề xuất điều chỉnh, cũng như phương án xử lý trong trường hợp việc điều chỉnh thuế thấp hơn mức cam kết bao tiêu đối với Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn.

Ngày 5/3/2026, Văn phòng Chính phủ đã có Công văn số 881/VPCP-KTTH thông báo ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, trong đó đồng ý áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đối với việc xây dựng và ban hành Nghị định này. Thủ tướng giao Bộ Công Thương có ý kiến bằng văn bản gửi Bộ Tài chính trong ngày 5/3/2026 và giao Bộ Tư pháp thẩm định hồ sơ Nghị định ngay khi nhận được hồ sơ đề nghị của Bộ Tài chính, hoàn thành thẩm định trong ngày 6/3/2026.

Trên cơ sở đề xuất của Bộ Công Thương tại Công văn số 1395/BCT-TTTN ngày 5/3/2026, Bộ Tài chính đã tổng hợp để xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu. Theo đó, đề xuất đưa mức thuế suất nhập khẩu ưu đãi về 0% đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu xăng dầu; riêng các mặt hàng đã có mức thuế 0% hiện hành sẽ không điều chỉnh.

Theo đề xuất, Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày ký ban hành đến hết ngày 30/4/2026. Trong trường hợp cần thiết phải kéo dài thời gian áp dụng, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và đề xuất Bộ Tài chính tổng hợp, trình Chính phủ xem xét quyết định.

Theo tính toán của Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí, việc điều chỉnh thuế suất theo đề xuất nêu trên dự kiến làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 1.024 tỷ đồng trong thời gian thực hiện. Tuy nhiên, giải pháp này được đánh giá là cần thiết nhằm hỗ trợ doanh nghiệp chủ động nguồn cung, góp phần ổn định thị trường xăng dầu và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường thế giới đang có nhiều biến động.