Cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng tại Việt Nam

Giới thiệu

Các doanh nghiệp (DN) hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng (HTD) thường chiếm một phần quan trọng trong GDP vì nhu cầu tiêu dùng ngày càng gia tăng. Theo báo cáo mới nhất từ Tổng cục Thống kê, trong năm 2023, ngành này đã ghi nhận mức tăng trưởng đáng chú ý là 9,6%, góp phần quan trọng lên đến 41,04% vào sự phát triển toàn diện của nền kinh tế Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và xu hướng toàn cầu hóa, các DN trong lĩnh vực này đối mặt với áp lực cạnh tranh từ các thương hiệu quốc tế, đòi hỏi phải quản lý tài chính một cách hiệu quả.

Nghiên cứu này không chỉ tập trung vào việc phân tích tác động cụ thể của các yếu tố tài chính đến hiệu quả hoạt động của các DN sản xuất HTD tại Việt Nam, còn nhấn mạnh vai trò quản lý tài chính trong việc tối ưu hóa giá trị của DN. Điều này bao gồm việc hiểu rõ cách các quyết định quản lý tài chính ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và lợi nhuận cuối cùng của DN.

Bằng cách phân tích sâu hơn về tầm quan trọng của quản lý tài chính, nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng thể về các quyết định tài chính có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và bền vững của DN trong môi trường cạnh tranh ngày nay. Hiểu rõ hơn về các chiến lược và quy trình quản lý tài chính giúp các DN đưa ra các quyết định đúng đắn và có chiến lược, từ đó tạo ra cơ hội tối ưu cho sự phát triển và thành công trong thị trường.

Tổng quan nghiên cứu và mô hình nghiên cứu

Tỷ lệ tổng nợ so với tổng nguồn vốn tăng cao có thể tạo ra tác động tiêu cực đối với hiệu quả hoạt động của DN.

Thứ nhất, sự gia tăng nợ đồng nghĩa với việc tăng chi phí tài chính cho DN, do phải trả lãi suất và các khoản phí liên quan. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và làm giảm lợi nhuận cuối cùng.

Thứ hai, khi tỷ lệ nợ tăng, DN sẽ phải đối mặt với nguy cơ tài chính cao hơn. Với mức độ nợ cao, DN có thể gặp khó khăn trong việc trả nợ đúng hạn, đặc biệt khi có những biến động không lường trước trong thị trường hoặc trong hoạt động kinh doanh của chính mình. Điều này có thể gây ra sự không ổn định và thậm chí là rủi ro phá sản cho DN.

Thứ ba, tăng tỷ lệ nợ cũng có thể làm giảm uy tín của DN trong mắt các bên liên quan như ngân hàng, nhà cung cấp và các đối tác kinh doanh.

Do đó, việc quản lý tỷ lệ nợ là một phần quan trọng của việc quản lý tài chính của DN. DN cần tiến hành một cách cẩn thận và có chiến lược để đảm bảo rằng, tỷ lệ này được duy trì ở mức ổn định và hợp lý, từ đó đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hoạt động kinh doanh (Dioha và đồng nghiệp, 2018).

Ngoài các yếu tố như nợ, quy mô, tài sản và doanh thu, quản lý hiệu quả tài sản cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa hoạt động kinh doanh của các DN sản xuất HTD tại Việt Nam. Quy mô lớn của DN không chỉ mang lại lợi ích kinh tế từ việc giảm chi phí sản xuất và cải thiện quản lý, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn (Kartiningsih và Daryanto, 2020). Tuy nhiên, quản lý quy mô cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo sự linh hoạt và hiệu quả của DN trong môi trường kinh doanh thay đổi nhanh chóng.

Tăng trưởng tài sản cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động kinh doanh. Sở hữu tài sản gia tăng không chỉ cung cấp cơ sở vững chắc để mở rộng kinh doanh và nâng cấp công nghệ, mà còn tạo ra sự tin cậy và uy tín từ phía các đối tác và khách hàng (Nguyen và Tran, 2021). Tăng trưởng tài sản có thể thúc đẩy sự phát triển bền vững của DN và tạo ra cơ hội để tham gia vào các dự án lớn hơn và phát triển mới.

Doanh thu cao cũng có tác động tích cực đối với hiệu suất hoạt động của các DN sản xuất HTD tại Việt Nam. Doanh thu lớn không chỉ cho phép các DN đầu tư vào nâng cấp cơ sở hạ tầng và nghiên cứu sản phẩm mới, mà còn giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường khả năng cạnh tranh (Dioha và đồng nghiệp, 2018). Điều này cung cấp một cơ sở vững chắc để đảm bảo sự thành công và phát triển của DN trong thị trường cạnh tranh.

Tỷ số vòng quay tổng tài sản cũng là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá HQHĐ của các DN sản xuất HTD tại Việt Nam. Tỷ số này thường đi kèm với việc tối ưu hóa quản lý tài sản và tăng cường sự linh hoạt tài chính, giúp DN tăng năng suất và lợi nhuận trong hoạt động sản xuất (Atsango, 2018). Điều này làm tăng khả năng cạnh tranh và đồng thời tạo ra lợi ích kinh tế dài hạn cho DN.

Do đó, tác giả xây dựng giả thuyết nghiên cứu như Bảng 1.

Nguồn: Tác giả tổng hợp

Để đánh giá hiệu quả hoạt động của DN, tác giả chọn tỷ suất sinh lời trên VCSH (ROE) làm chỉ tiêu đo lường. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động bao gồm hiệu quả sử dụng tài sản (HQ), tỷ lệ tổng nợ so với tổng nguồn vốn (TN), tốc độ tăng trưởng tài sản (TS), quy mô DN (QM), và tốc độ tăng trưởng doanh thu thuần (DT). Tất cả những yếu tố này được xem xét như là các biến quan trọng trong phạm vi nghiên cứu.

Việc lựa chọn ROE làm chỉ tiêu đánh giá hiệu suất kinh doanh thể hiện khả năng sinh lời của DN dựa trên vốn sở hữu. Các yếu tố như: HQ, TN, TS, QM và DT được chọn để đánh giá vì chúng đều có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Sự cân nhắc kỹ lưỡng về việc lựa chọn và xác định các yếu tố này giúp tạo ra một nền tảng mạnh mẽ cho việc phân tích và đánh giá hiệu suất kinh doanh của các DN sản xuất HTD tại Việt Nam.

Dạng mô hình của đề tài như sau:

ROEi,t = β0 + β1TNi,t + β2QMi,t + β3DTi,t + β4TSi,t + β5HQi,t + εi,t

Trong đó:

ROE là biến phụ thuộc đại diện cho năng lực hoạt động tại các DN sản xuất HTD, được đo lường bằng LNST/Tổng VCSH.

TN là biến độc lập đại diện cho cơ cấu vốn, được xác định bằng Tổng nợ/Tổng nguồn vốn.

QM - Quy mô của DN; TS - Tốc độ tăng trưởng tài sản; DT - Tốc độ tăng trưởng doanh thu thuần; HQ - Hiệu quả sử dụng tài sản.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả đã tiến hành phân tích bằng ba loại mô hình hồi quy khác nhau - Pooled OLS, REM và FEM - bằng phần mềm Stata 16. Mục tiêu là tìm hiểu về tác động của các yếu tố tài chính đối với hiệu suất kinh doanh của các DN sản xuất HTD tại Việt Nam. Điều này cho phép tác giả nắm bắt một cái nhìn toàn diện về cơ cấu vốn và hiệu suất hoạt động của các DN trong lĩnh vực này.

Sau đó, kiểm định Hausman dùng để lựa chọn loại mô hình phù hợp nhất. Qua quá trình này, tác giả có thể đánh giá và so sánh tính linh hoạt cũng như tính phù hợp của mỗi mô hình trong việc mô tả mối quan hệ giữa các biến.

Cuối cùng, để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu, tác giả thực hiện hồi quy FGLS. Phương pháp này không chỉ giúp xử lý hiệu quả sự biến đổi ngẫu nhiên trong dữ liệu mà còn tối ưu hóa các tham số của mô hình, từ đó tạo ra kết quả phân tích chính xác và có ý nghĩa thống kê. Điều này làm tăng tính tin cậy và giá trị của nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu

Tác giả đã lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả để khám phá tổng quan về mẫu nghiên cứu và nhận thấy rằng các biến độc lập đều có tác động lên biến phụ thuộc. Trong đó, biến TN có ảnh hưởng tiêu cực đối với ROE, trong khi các biến khác như QM, TS và HQ lại có mối quan hệ tích cực.

Sau khi ước lượng mô hình FEM và REM, tác giả đã áp dụng phương pháp kiểm định Hausman để chọn lọc giữa hai mô hình này. Kết quả của kiểm định Hausman chỉ ra rằng, giá trị P-value vượt quá ngưỡng ý nghĩa là 10%, đề xuất rằng có đủ cơ sở để bác bỏ giả thuyết H0.

Vì vậy, REM phù hợp hơn FEM. Mô hình REM (Random Effects Model) là một công cụ phân tích dữ liệu mạnh mẽ trong nghiên cứu khoa học và kinh tế. Mô hình này giúp xử lý hiệu quả sự biến đổi ngẫu nhiên giữa các cá nhân hoặc đơn vị quan sát trong dữ liệu, đồng thời linh hoạt trong việc xử lý sự biến động theo thời gian. Điều này giúp cải thiện tính chính xác và độ tin cậy của ước lượng, đồng thời tiết kiệm chi phí tính toán so với mô hình FEM.

Mô hình REM giảm thiểu hiện tượng mất mát dữ liệu và cho phép điều chỉnh cho hiệu ứng ngẫu nhiên của các yếu tố không quan sát được, tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và phân tích các mối quan hệ phức tạp trong dữ liệu đa cấp, từ đó mang lại một cái nhìn toàn diện và chính xác về mối quan hệ giữa các yếu tố tài chính và hiệu suất kinh doanh của các doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng tại Việt Nam.

Tác giả tiếp tục xác định các khuyết điểm của mô hình, bao gồm sự biến thiên phương sai, hiện tượng đa cộng tuyến, tự tương quan, hiện tượng nội sinh. Để khắc phục sự biến thiên phương sai, tác giả sử dụng phương pháp FGLS. Kết quả cho thấy biến TN ảnh hưởng tiêu cực đối với ROE mà các biến QM, TS và HQ lại có ích với ROE. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng biến DT không có liên quan đối với ROE về mặt thống kê.

Kết luận

Nghiên cứu này đã sử dụng một loạt các phương pháp hồi quy như Pooled OLS, FEM, REM và FGLS để phân tích. Kết quả cho thấy tỷ lệ nợ so với tổng vốn (TN) đang có ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất của các DN sản xuất HTD. Trong khi đó, các yếu tố khác như quy mô (QM), tốc độ tăng trưởng tài sản (TS) và hiệu suất sử dụng tài sản (HQ) lại đang có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của DN. Tuy nhiên, không có bằng chứng cụ thể về tác động của tốc độ tăng trưởng doanh thu (DT) đối với hiệu quả hoạt động. Theo đó, các DN cần xem xét tỷ lệ nợ và VCSH để đảm bảo cơ cấu vốn hiệu quả.

Để đẩy mạnh năng suất hoạt động trong ngành sản xuất HTD, việc xây dựng cấu trúc vốn đòi hỏi sự cân nhắc và linh hoạt. DN cần duy trì sự cân đối giữa nguồn vốn tự do và vay mượn để tránh rủi ro tài chính và tối ưu hóa khả năng đầu tư. Quản lý hiệu quả vốn quay vòng là chìa khóa để giảm chi phí và tối ưu hóa chu kỳ tiền mặt. Đồng thời, đầu tư vào phát triển công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất hiện đại sẽ giúp DN nâng cao năng suất và giảm chi phí, cũng như tăng cường cạnh tranh.

Để đảm bảo tính linh hoạt và giảm thiểu rủi ro, DN cần tìm kiếm các nguồn vốn đa dạng, bao gồm VCSH, vốn vay từ ngân hàng, vốn rủi ro từ nhà đầu tư, và các nguồn vốn khác như vốn cổ phần, trái phiếu, hoặc vốn tư nhân. Định kỳ đánh giá và theo dõi cấu trúc vốn là cần thiết để đảm bảo rằng, DN đang duy trì một cấu trúc vốn phù hợp với mục tiêu kinh doanh và điều kiện thị trường. DN cần luôn cập nhật với thị trường và quy định tài chính mới để đảm bảo rằng cấu trúc vốn của họ phản ánh đúng điều kiện kinh doanh và yêu cầu pháp lý mới.

Bằng cách áp dụng các biện pháp này, các DN sản xuất HTD ở Việt Nam có thể quản lý cấu trúc vốn một cách hiệu quả, tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro tài chính.

Tài liệu tham khảo:

1. Linh, N. K., & Nga, P. T. H. (2022). Các yếu tố tác động đến lợi nhuận của DN HTD: Nghiên cứu các DN niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam. Tạp chí Nghiên cứu Tài chính-Marketing, 13-26;
2. Dioha, C., Mohammed, N. A., & Okpanachi, J. (2018). Effect of firm characteristics on profitability of listed consumer goods companies in Nigeria. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 4 (2), 14-31;
3. Kartiningsih, D., & Daryanto, W. M. (2020). The effect of firm characteristics to profitability of food and beverage companies listed in Indonesia stock exchange. International Journal of Business, Economics and Law, 22(1), 69-76.