Sửa Luật Kế toán, Kiểm toán độc lập: Đơn giản thủ tục, quản lý theo mức độ rủi ro

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập. Ảnh: VPQH

Dùng dữ liệu thay văn bản giấy, rút ngắn thời gian

Tại phiên họp chiều ngày 3/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập. Các ý kiến tại phiên họp cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật, đánh giá cao định hướng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, đồng thời yêu cầu thiết kế cơ chế quản lý phù hợp khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tán thành việc trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua Dự án Luật tại Kỳ họp thứ hai theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Đối với nội dung sửa đổi, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng Dự thảo đã phân biệt tương đối rõ 2 lĩnh vực có mức độ rủi ro khác nhau. Theo đó, đối với dịch vụ kế toán, Dự thảo mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ và bãi bỏ một số điều kiện thắt chặt. Trong khi đó, đối với kiểm toán độc lập, Dự thảo vẫn giữ các điều kiện nghề nghiệp cần thiết nhưng bỏ những giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có khả năng tự tra cứu.

“Cách tiếp cận theo mức độ rủi ro như vậy là rất hợp lý”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nhận định, đồng thời bày tỏ đồng tình với việc dùng dữ liệu thay cho văn bản giấy.

Theo Dự thảo, yêu cầu nộp lại bản sao đăng ký doanh nghiệp, đăng ký hành nghề mà cơ quan quản lý đã có sẽ được bỏ. Thời hạn cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán được đề xuất rút từ 30 ngày xuống 15 ngày làm việc; cấp lại hoặc điều chỉnh từ 20 ngày xuống 10 ngày làm việc.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, đối với doanh nghiệp, lợi ích dễ thấy là giảm một lần chuẩn bị hồ sơ, giảm thời gian chờ và sớm đưa nhân lực vào hoạt động.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục bổ sung số liệu về số doanh nghiệp thực tế đang thuê dịch vụ kế toán, bình quân một đơn vị cung cấp dịch vụ phục vụ bao nhiêu khách hàng và chi phí thuê dịch vụ, qua đó có thêm căn cứ đầy đủ, thuyết phục cho việc sửa Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị thống nhất cách tính thời hạn trong dự thảo và làm rõ doanh nghiệp thực tế giảm được bao nhiêu ngày, giảm được bao nhiêu chi phí.

Hậu kiểm theo mức độ rủi ro, có cơ chế khai báo, chia sẻ dữ liệu

Thảo luận tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng thống nhất với việc cắt giảm, bãi bỏ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán. Theo Phó Chủ tịch, khi mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ, cần nghiên cứu phân tầng năng lực và trách nhiệm phù hợp với mức độ rủi ro của từng loại dịch vụ.

Chẳng hạn, một cá nhân có trình độ kế toán cung cấp dịch vụ cho hộ kinh doanh bán lẻ có mức độ rủi ro khác với trường hợp cung cấp dịch vụ cho đơn vị sử dụng hàng trăm tỷ đồng ngân sách hoặc quản lý tài sản công.

Do đó, việc mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ kế toán, kể cả cá nhân cần đi đôi với việc xác lập đầy đủ năng lực cụ thể, trách nhiệm và hệ quả pháp lý tương xứng; đồng thời làm rõ trách nhiệm của bên cung cấp dịch vụ, bên thuê dịch vụ và người đại diện theo pháp luật của đơn vị thuê.

Đối với phương thức quản lý, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là phù hợp, nhưng phải bổ sung đầy đủ công cụ quản lý và nhận diện, kiểm soát rủi ro.

Theo đó, nghiên cứu quy định rõ nguyên tắc hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro, yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ kế toán khai báo, cập nhật thông tin trực tuyến; quản lý dữ liệu tập trung và lưu giữ hồ sơ dịch vụ để phục vụ truy xuất, kiểm tra. Đồng thời, cần có các biện pháp xử lý đủ sức răn đe đối với vi phạm nghiêm trọng và công khai thông tin chủ thể vi phạm, qua đó tạo cơ chế kiểm soát phù hợp khi điều kiện gia nhập thị trường được đơn giản hóa.

Một nội dung được Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh là cần nghiên cứu, hoàn thiện quy định liên quan đến kế toán số, trí tuệ nhân tạo và dịch vụ xuyên biên giới.

Theo Phó Chủ tịch, pháp luật cần tính đến thực tế doanh nghiệp Việt Nam sử dụng nền tảng kế toán điện toán đám mây hoặc AI của nhà cung cấp nước ngoài để xử lý chứng từ, dữ liệu và lập báo cáo tài chính. Việc sử dụng nền tảng số, điện toán đám mây hoặc AI không làm thay đổi, miễn trừ trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ đối với sản phẩm, kết quả kế toán cung cấp cho khách hàng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng thống nhất với định hướng cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện, thủ tục hành chính để tháo gỡ khó khăn cho hoạt động cung cấp dịch vụ kế toán. Phó Chủ tịch lưu ý khi bỏ các điều kiện, chứng chỉ và giấy chứng nhận, cần có giải pháp thay thế phù hợp để phòng ngừa, khắc phục rủi ro, bảo đảm an toàn cho khách hàng và các chủ thể sử dụng thông tin kế toán.

Phát biểu tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo cầu thị tiếp thu và sẽ giải trình đầy đủ các ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng như ý kiến thẩm tra để tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tán thành việc trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua dự án luật tại Kỳ họp thứ hai theo trình tự, thủ tục rút gọn. Ảnh: VPQH

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận, đánh giá cao Chính phủ, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan đã khẩn trương chuẩn bị hồ sơ dự án luật; đồng thời, đánh giá cao công tác thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng sự tham gia của các cơ quan của Quốc hội.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, cũng như việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong phạm vi sửa đổi, nhằm thể chế hóa chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đối với Luật Kế toán, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ tác động của việc chuyển mô hình quản lý dịch vụ kế toán từ tiền kiểm sang hậu kiểm và việc cho phép cá nhân ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng.

Cùng với đó, cần bổ sung đầy đủ cơ chế, công cụ hậu kiểm, nhất là hậu kiểm theo rủi ro, cơ chế khai báo, chia sẻ dữ liệu, lưu hồ sơ dịch vụ và chế tài xử lý vi phạm, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, nguồn lực và điều kiện về cơ sở dữ liệu phục vụ hậu kiểm.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán và việc không quy định chứng chỉ kế toán viên là điều kiện cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần nghiên cứu giữ quy định về chứng chỉ kế toán viên theo hướng tự nguyện, không bắt buộc, tạo thêm căn cứ cho các đơn vị kế toán lựa chọn người cung cấp dịch vụ.

Đối với dịch vụ kiểm toán, cần tiếp tục đơn giản hóa thành phần hồ sơ, loại bỏ những giấy tờ, thông tin mà cơ quan nhà nước có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu; thống nhất cách tính thời hạn giải quyết thủ tục hành chính và rà soát, khắc phục tình trạng phê duyệt trùng lặp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị rà soát đồng bộ các quy định pháp luật có liên quan, hoàn thiện quy định chuyển tiếp, bảo đảm dự án luật sau khi được sửa đổi không phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo hoặc khoảng trống pháp lý.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội dự án Luật tại Kỳ họp thứ hai, đồng thời đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính tiếp thu đầy đủ các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra để hoàn thiện hồ sơ, Dự thảo Luật.