80% giao dịch đến từ nhà đầu tư cá nhân đặt ra bài toán chất lượng thị trường

Giáo dục nhà đầu tư - điều kiện “cần”

Phát biểu tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF) cho biết, hiện nay, khoảng 75-80% giao dịch trên thị trường chứng khoán đến từ nhà đầu tư cá nhân, nhưng phần lớn còn thiếu kiến thức đầu tư và chịu ảnh hưởng mạnh bởi tâm lý thị trường. Thực tế này không chỉ làm gia tăng tính đầu cơ mà còn hạn chế sự phát triển của các sản phẩm đầu tư chuyên nghiệp như quỹ.

Bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF).

“Nhà đầu tư cá nhân sẵn sàng mua trái phiếu phát hành riêng lẻ với lợi suất cao mà không đánh giá được khả năng trả nợ của nhà phát hành. Với cổ phiếu, họ thường bị hiệu ứng tâm lý ‘FOMO’, tranh mua khi thị trường tăng giá và tranh bán khi giảm. Vì vậy, nâng cao hiểu biết tài chính sẽ giúp bảo vệ nhà đầu tư, cải thiện chất lượng dòng vốn và giảm đầu cơ”, bà Nga nói.

Nhìn theo kinh nghiệm quốc tế, bà Nga cho rằng, việc nâng cao hiểu biết tài chính có thể tạo ra sự thay đổi mang tính cấu trúc. Tại Ấn Độ, tài sản quỹ tương hỗ đã tăng từ khoảng 10 nghìn tỷ rupee năm 2014 lên hơn 50 nghìn tỷ rupee năm 2024, trong đó chiến dịch truyền thông quốc gia đóng vai trò quan trọng . Hiện quốc gia này có khoảng 150 triệu nhà đầu tư tham gia đầu tư định kỳ, với dòng tiền hàng tháng đạt 2,5-3 tỷ USD.

Từ thực tiễn này, đại diện VCBF đề xuất cần xây dựng chương trình giáo dục tài chính quốc gia, đưa kiến thức đầu tư vào hệ thống giáo dục phổ thông và đẩy mạnh truyền thông về lợi ích của đầu tư thông qua quỹ.

Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số để mở rộng kênh phân phối, thông qua ngân hàng số và nền tảng đầu tư trực tuyến, sẽ giúp gia tăng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư cá nhân với các sản phẩm quỹ.

Nâng cao năng lực quản lý quỹ - điều kiện “đủ”

Theo bà Nga, ngành quản lý quỹ cần được xác lập như một trụ cột quan trọng của thị trường tài chính, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng lớn, trong khi dư nợ tín dụng/GDP đã ở mức cao, khoảng 146% .

Quyết định 3168/QĐ-BTC năm 2025 phê duyệt Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán định hướng, đến năm 2030, số lượng quỹ đầu tư dự kiến đạt 500 quỹ, tổng tài sản quản lý (NAV) tương đương khoảng 5% GDP, với 2,5 triệu nhà đầu tư, gấp hơn 5 lần hiện nay. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu này, yếu tố cốt lõi nằm ở năng lực của các công ty quản lý quỹ.

Dữ liệu cho thấy, hiệu quả hoạt động của các quỹ vẫn chưa đồng đều. Tính đến cuối tháng 2/2026, có tới 2/3 quỹ cổ phiếu không vượt được VN-Index trong 3 năm; tỷ lệ này cải thiện lên 70% trong 5 năm và 55% trong 10 năm. Tuy nhiên, các quỹ duy trì hiệu suất vượt trội một cách nhất quán chỉ tập trung ở một số ít công ty quản lý quỹ.

Bà Nga cho rằng,, ngành quỹ Việt Nam còn thiếu tính ổn định về năng lực đầu tư. Để cải thiện, cần chuẩn hóa quy trình đầu tư, tăng cường quản trị rủi ro và nâng cao kỷ luật đầu tư, hạn chế tác động của yếu tố tâm lý.

Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt. Thực tế cho thấy, danh mục của nhiều quỹ vẫn còn tình trạng tập trung cao, vòng quay lớn, biến động mạnh, phản ánh xu hướng ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn hơn là hiệu quả rủi ro. Việc đào tạo đội ngũ quản lý quỹ có tư duy dài hạn, kỷ luật và chuyên môn sâu là yêu cầu cấp thiết.

Ngoài ra, việc xây dựng chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, minh bạch thông tin quỹ và chuẩn hóa sản phẩm theo thông lệ quốc tế cũng được xem là nền tảng để nâng cao niềm tin của nhà đầu tư.

“Ngành quản lý quỹ là ngành của niềm tin. Với các khuyến nghị này cùng với một loạt giải pháp sẽ được thực thi theo Đề án 3168, tôi hy vọng chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng được sự hiểu biết và niềm tin cho thị trường về một loại sản phẩm ưu việt, một sản phẩm cần có trong danh mục đầu tư của mọi gia đình Việt và như vậy ngành quản lý quỹ của chúng ta sẽ theo đó mà phát triển vững bền”, đại diện VCBF chia sẻ.