Từ ổn định thị trường vàng đến phát huy nguồn lực trong dân cư

Giá vàng thế giới đã liên tục tăng cao, kéo theo giá vàng trong nước. Ảnh minh hoạ

Thị trường vàng chịu tác động bởi làn sóng FOMO

Từ đầu năm 2026 đến nay, giá vàng trong nước đã tăng hơn 17 triệu đồng mỗi lượng. Trên thị trường quốc tế, giá vàng giao ngay trên sàn Kitco cũng tăng hơn 500 USD/ounce, phản ánh xu hướng tăng mạnh và kéo dài của kim loại quý trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị toàn cầu còn nhiều bất định.

Tính đến đầu giờ chiều 22/1/2026, giá vàng miếng tại nhiều doanh nghiệp kinh doanh vàng lớn được niêm yết quanh mức 169,3 triệu đồng/lượng chiều bán ra và 167,3 triệu đồng/lượng chiều mua vào. Dù mức giá này đã giảm hơn 1 triệu đồng/lượng so với phiên trước, song trong phiên giao dịch ngày 21/1/2026, giá vàng từng có thời điểm vượt mốc 170 triệu đồng/lượng – mức cao kỷ lục trên thị trường trong nước.

Đà tăng của giá vàng trong nước chủ yếu xuất phát từ diễn biến của thị trường thế giới. Trong phiên giao dịch ngày 21/1/2026, giá vàng giao ngay đã vượt mốc 4.875 USD/ounce, xác lập đỉnh cao nhất từ trước đến nay. Quy đổi theo tỷ giá ngân hàng, giá vàng quốc tế hiện tương đương khoảng 153–155 triệu đồng/lượng, thấp hơn giá trong nước hơn 15 triệu đồng/lượng. Khoảng chênh lệch lớn này tiếp tục phản ánh những đặc thù về cung – cầu và cơ chế quản lý thị trường vàng trong nước.

Dù giá vàng đã ở vùng rất cao, khảo sát thực tế tại các phố kinh doanh vàng lớn của Hà Nội như Trần Nhân Tông hay Cầu Giấy cho thấy, ngay từ sáng sớm, khi nhiều cửa hàng chưa mở cửa giao dịch, lượng người xếp hàng mua vàng vẫn đông. Không ít cơ sở nhanh chóng thông báo hết hàng để bán. Thực tế này cho thấy tâm lý tìm kiếm kênh trú ẩn an toàn của người dân vẫn chiếm ưu thế trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu còn nhiều biến động và bất định.

Theo ông Shaokai Fan – Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương (không bao gồm Trung Quốc), kiêm Giám đốc Ngân hàng Trung ương Toàn cầu tại Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), khi giá vàng tăng mạnh, thị trường thường xuất hiện làn sóng FOMO – tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Đây là yếu tố khiến nhu cầu vàng vật chất tăng nhanh, bất chấp rủi ro từ biến động giá trong ngắn hạn.

Từ sáng sớm ngày 22/1/2026, người dân đã xếp hàng rất đông trước các cửa hàng kinh doanh vàng trên phố Trần Nhân Tông (Hà Nội). Ảnh: H.Dịu

Lộ trình dài hạn để dòng vàng "tự nhiên và tự nguyện"

Trong bối cảnh đó, cùng với yêu cầu ổn định thị trường vàng, câu chuyện huy động nguồn lực vàng đang “đóng băng” trong dân cư tiếp tục được đặt ra. Theo ước tính của các chuyên gia, khối lượng vàng do người dân Việt Nam nắm giữ có thể lên tới 400–500 tấn, tương đương hàng chục tỷ USD – một nguồn lực rất lớn nhưng hiện chưa được khai thác hiệu quả cho nền kinh tế.

Trao đổi tại một hội thảo gần đây, PGS.TSKH Bùi Xuân Biên – Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Tài chính – Ngân hàng Hà Nội – cho rằng, huy động vàng trong dân cư là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực vay nợ nước ngoài và tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển trong nước.

Tuy nhiên, theo ông Biên, thách thức không nằm ở quy mô nguồn lực mà ở các rào cản về thể chế, phong tục tích trữ vàng lâu đời, tâm lý phòng vệ của người dân và sự thiếu hoàn chỉnh của các công cụ thị trường. Những yếu tố này khiến vàng vẫn chủ yếu được nắm giữ dưới dạng tài sản thụ động, khó chuyển hóa thành vốn cho nền kinh tế.

Ở góc độ quốc tế, ông Shaokai Fan cho rằng, việc Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu thành lập sàn giao dịch vàng tập trung là một bước đi hợp lý. Tuy nhiên, mục tiêu của sàn cần được xác định rõ ràng. Theo ông, nếu sàn giao dịch vàng tập trung được thiết kế nhằm minh bạch hóa giao dịch, hỗ trợ vận hành thị trường trong nước và gắn với định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh, thì đây là cơ chế đáng cân nhắc triển khai.

Dù vậy, nhiều chuyên gia nhìn nhận, trong bối cảnh giá vàng vẫn đang ở vùng cao và xu hướng tăng chưa có dấu hiệu đảo chiều rõ rệt, việc huy động vàng trong dân cư trên thực tế vẫn gặp những giới hạn đáng kể.

Chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long nhận định, mỗi kênh đầu tư đều mang những mục tiêu riêng, trong đó vàng chủ yếu được xem là công cụ bảo hiểm và phòng ngừa rủi ro. Khi kinh tế và địa chính trị toàn cầu tiếp tục bất ổn, tâm lý nắm giữ vàng như một “lá chắn” bảo vệ tài sản sẽ còn duy trì.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, nhiều dự báo quốc tế vẫn cho thấy dư địa tăng giá của vàng, nhất là trước sự bất định trong chính sách kinh tế của Mỹ và những căng thẳng địa chính trị kéo dài. Trong bối cảnh đó, giá vàng cao và kỳ vọng tăng tiếp lại trở thành yếu tố khiến người dân càng có xu hướng nắm giữ, thay vì đưa vàng ra lưu thông trong nền kinh tế.

Theo các chuyên gia, giải pháp căn cơ vẫn là từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và phát triển các sản phẩm tài chính phù hợp, bảo đảm quyền lợi và mức độ an toàn tài sản. Đồng thời, công tác truyền thông chính sách đóng vai trò đặc biệt quan trọng, giúp định hướng kỳ vọng thị trường, hạn chế tâm lý đám đông và tạo dựng niềm tin vào các giải pháp điều hành.

Chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Trí Hiếu cũng cảnh báo rằng, việc trữ vàng vật chất tại nhà là một sự lãng phí lớn đối với nền kinh tế. Nên về dài hạn, Việt Nam cần hướng tới mô hình chứng khoán hóa vàng, cho phép người dân nắm giữ tài sản vàng dưới dạng chứng chỉ có giá trị tương đương vàng vật chất.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, với Nghị định số 232/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh vàng và định hướng xây dựng hệ sinh thái sản phẩm vàng, Việt Nam hoàn toàn có thể từng bước bảo đảm phân phối vàng vật chất minh bạch, hạn chế đầu cơ và buôn lậu, đồng thời phát triển các sản phẩm đầu tư vàng theo chuẩn mực quốc tế. Khi thị trường được tổ chức minh bạch, giảm độc quyền, mở rộng quyền tham gia của doanh nghiệp và ngân hàng, bảo đảm lưu thông vàng và cung cấp các sản phẩm đầu tư an toàn, dòng vàng trong dân cư sẽ dần chảy vào hệ thống một cách tự nhiên và tự nguyện.