TP. Hồ Chí Minh: Giải pháp nào tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng?

TP. Hồ Chí Minh tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng để mở rộng không gian phát triển. Ảnh: T.H

Khai thác lợi thế kinh tế biển

Theo ông Trần Quang Lâm, Giám đốc sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, Luật Phát triển đô thị năm 2026 là cơ sở pháp lý quan trọng để TP. Hồ Chí Minh triển khai các cơ chế đột phá, đẩy nhanh tiến độ dự án và huy động nguồn lực xã hội.

Thành phố có thể nghiên cứu áp dụng các trình tự, thủ tục đầu tư linh hoạt hơn, rút gọn quy trình đối với các dự án hạ tầng cấp bách, đồng thời đa dạng hóa phương thức đầu tư như EPC, PPP và hợp đồng BT theo quy định.

Một trong những định hướng lớn của TP. Hồ Chí Minh là phát triển mạnh hệ thống giao thông công cộng, gắn với quá trình tổ chức lại không gian đô thị.

Theo ông Trần Quang Lâm, thành phố đề xuất mạng lưới đường sắt đô thị gồm 28 tuyến, tổng chiều dài khoảng 1.500 km, hướng đến đáp ứng 55-60% nhu cầu đi lại bằng giao thông công cộng vào năm 2050.

Quy hoạch cũng gắn với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), bảo đảm người dân có thể tiếp cận nhà ga trong khoảng 10 phút đi bộ.

TSKH, KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, cho rằng sau sáp nhập, TP. Hồ Chí Minh có điều kiện phát triển theo mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, với 3 cực kinh tế chủ đạo.

Cực thứ nhất là khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh, giữ vai trò đầu tàu kinh tế, tài chính của siêu đô thị với quy mô dân số khoảng 14 triệu người; cực thứ hai là Bình Dương, khu vực có nền tảng công nghiệp phát triển, thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài; cực thứ ba là Bà Rịa - Vũng Tàu, với lợi thế nổi bật về kinh tế biển. Đây là những lợi thế mà TP. Hồ Chí Minh cần khai thác tốt hơn sau sáp nhập.

Riêng về kinh tế biển, TSKH, KTS. Ngô Viết Nam Sơn cho rằng thành phố có hai hướng phát triển lớn.

Thứ nhất là hệ thống logistics, kết nối cảng biển với sân bay quốc tế Long Thành, phục vụ nhu cầu vận chuyển hàng hóa của TP. Hồ Chí Minh và cả vùng đô thị xung quanh.

Thứ hai là phát triển chuỗi đô thị du lịch biển từ Cần Giờ, Vũng Tàu, Long Hải đến các địa phương ven biển lân cận, hướng về khu vực Khánh Hòa.

Theo ông Trần Quang Lâm, một lợi thế khác của TP. Hồ Chí Minh là hệ thống cảng biển. Thành phố đã xây dựng đề án phát triển cảng Cái Mép - Thị Vải gắn với cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, dự kiến triển khai các bước tiếp theo trong năm 2027.

Sản lượng thông qua cảng Cái Mép - Thị Vải hiện khoảng 11 triệu TEU, định hướng nâng lên khoảng 24 triệu TEU vào năm 2030. Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ cũng đã có chủ trương đầu tư và nhà đầu tư tham gia.

Không chỉ tháo gỡ từng điểm nghẽn

Với những điểm nghẽn được xác định, ông Nguyễn Thanh Trọng, đại diện tập đoàn Becamex cho rằng, kết quả nghiên cứu cho thấy TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước 4 điểm nghẽn cấu trúc cần giải quyết, gồm hạ tầng mạng lưới kết nối, không gian đô thị, sự kết hợp giữa nguồn nhân lực với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng cơ chế kết nối các nguồn lực.

Đây là những vấn đề có tính liên kết với nhau, đòi hỏi TP. Hồ Chí Minh phải có cách tiếp cận đồng bộ trong quá trình phát triển.

Theo ông Nguyễn Thanh Trọng, bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là giải quyết từng vấn đề riêng lẻ hay triển khai thêm các dự án, mà cần thay đổi cách thức phát triển: từ phát triển từng khu vực sang phát triển theo hệ sinh thái; từ tháo gỡ các điểm nghẽn đơn lẻ sang giải quyết đồng bộ hạ tầng, cơ chế và nguồn lực.

Điều quan trọng không chỉ là xác định TP. Hồ Chí Minh cần làm gì, mà cần tìm ra cách thức tổ chức thực hiện hiệu quả.

Trong quá trình đó, bên cạnh vai trò kiến tạo của chính quyền, cộng đồng doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc cùng TP. Hồ Chí Minh tạo lập động lực tăng trưởng và không gian phát triển mới. Doanh nghiệp không chỉ tham gia đầu tư sản xuất mà còn có thể đóng góp vào phát triển hạ tầng, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và hệ sinh thái đô thị.

Nhìn từ góc độ chuyên gia, PGS. TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng viện kinh tế Việt Nam, cho rằng nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở thể chế, đặc biệt là thể chế đất đai. TP. Hồ Chí Minh đang chuyển từ mô hình đô thị đơn cực sang đa cực, mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối liên vùng.

Đây là xu hướng tất yếu, nhưng cách quản lý vẫn còn chịu ảnh hưởng của tư duy cũ, quen với mô hình tập trung và điều hành bằng các quyết định hành chính.

Với TOD, theo PGS. TS. Trần Đình Thiên, câu chuyện không chỉ là xây dựng tuyến đường sắt hay phát triển các khu đô thị quanh nhà ga. Vấn đề khó nhất là đất đai và giải phóng mặt bằng, bởi đất gắn trực tiếp với lợi ích cốt lõi của người dân.

“Nếu không giải quyết thỏa đáng quyền lợi của những người liên quan, quá trình triển khai có thể tạo ra những bất ổn xã hội rất lớn”, ông Trần Đình Thiên nói.

Để chuyển các lợi thế về không gian, giao thông, cảng biển và mô hình đô thị đa cực thành động lực tăng trưởng, TP. Hồ Chí Minh cần giải quyết đồng bộ các điểm nghẽn về hạ tầng, nguồn vốn, cơ chế kết nối nguồn lực và thể chế đất đai.