Tập trung gỡ điểm nghẽn, đưa xuất khẩu nông lâm thủy sản vượt 74 tỷ USD

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chỉ đạo tại hội nghị. Ảnh: P.N

Xuất khẩu tăng, nhưng vẫn nhiều điểm nghẽn

Ngày 8/5/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị Thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đảm bảo mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026. Hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT); đại diện Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Văn phòng Chính phủ… 27 hiệp hội, ngành hàng; 9 tỉnh thành phía Nam.

Thông tin tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Trịnh Việt Hùng cho biết, 4 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm 2025. Nhập khẩu đạt 17,65 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ; cán cân thương mại tiếp tục duy trì thặng dư.

Bộ trưởng Bộ NN&MT đánh giá, đây là kết quả từ sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, chủ động, linh hoạt trước các tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu và tác động của thị trường trong và ngoài nước của Đảng, Chính phủ; sự phối hợp hiệu quả của các bộ, ngành, địa phương trong điều hành sản xuất, cải cách thủ tục hành chính, thực thi chính sách hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp, đặc biệt là nỗ lực bền bỉ của người nông dân và các doanh nghiệp nông nghiệp.

Tại hội nghị, đại diện các hiệp hội, ngành hàng đã nêu những điểm nghẽn và kiến nghị các giải pháp tháo gỡ nhằm thúc đẩy xuất khẩu. Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, dù có nhiều tăng trưởng về xuất nhập khẩu, song ngành vẫn đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc như: thiếu nguyên liệu, thiếu lao động, giá thành sản xuất cao, dịch bệnh, rào cản và các điều tra phòng vệ thương mại, đặc biệt là bất cập trong thể chế, quy định pháp luật.

Cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị, cơ quan chức năng sớm xem xét sửa đổi quy định trong việc cấp giấy chứng nhận (C/C, C/S) cho hải sản xuất khẩu sang EU và Mỹ. Hiệp hội kiến nghị số hóa quy trình và thống nhất cách thực thi tại địa phương, chấm dứt tình trạng cát cứ, mỗi nơi hiểu quy định một kiểu gây chậm trễ lô hàng.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, mặc dù ngành rau quả đạt nhiều kết quả tích cực trong những tháng đầu năm 2026 nhưng vẫn đang phải đối mặt với hàng loạt khó khăn lớn. Nhiều mặt hàng xuất khẩu như sầu riêng, thanh long, chanh leo, ớt vẫn vi phạm quy định về an toàn thực phẩm tại các thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc và Đài Loan.

Cùng với đó, các nước nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật và áp dụng thêm nhiều rào cản phi thuế quan, tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) cũng thẳng thắn chỉ ra những bất cập về thủ tục hành chính và các “vùng xám” trong quy định đang gây khó cho doanh nghiệp.

Ngoài việc gặp khó về chi phí nguyên liệu, các doanh nghiệp muốn đầu tư chế biến sâu cũng đang vấp phải rào cản về thời hạn giấy phép. Theo bà Liên, một nghịch lý đang tồn tại đó là Nhà nước cho thuê đất 50 năm để doanh nghiệp yên tâm đầu tư nhà máy, nhưng các giấy phép môi trường, phòng cháy chữa cháy, thuê mặt nước... chỉ có thời hạn 5 năm.

Theo bà Liên, việc phải làm lại hồ sơ từ đầu sau mỗi 5 năm không chỉ gây tốn kém chi phí mà còn tạo ra rủi ro pháp lý lớn. Quy định này đang kìm hãm năng lực đầu tư vào các nhà máy chiết xuất tinh dầu - vốn là chìa khóa để tăng giá trị cho ngành nông nghiệp.

Tháo gỡ ngay vướng mắc cho doanh nghiệp

Ghi nhận kết quả ngành nông nghiệp đạt được trong thời gian qua, nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động phức tạp, thị trường xuất khẩu đối mặt với nhiều rủi ro và thách thức, Phó Thủ tướng cho biết, các vướng mắc được nêu tại hội nghị sẽ được nghiêm túc tiếp thu, xử lý.

“Những nội dung thuộc thẩm quyền của các bộ, ngành thì đơn vị phải tập trung giải quyết; những vấn đề kiến nghị thuộc thẩm quyền của Chính phủ sẽ được Văn phòng Chính phủ tổng hợp, sau đó sẽ tổ chức cuộc họp chuyên đề nhằm cơ bản tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu năm 2026, ngành nông nghiệp cần phấn đấu đạt kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trên 74,2 tỷ USD. Đây là mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm giải quyết đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, ổn định sản xuất, thu nhập và đời sống cho người dân.

Về lâu dài, Phó Thủ tướng yêu cầu ngành nông nghiệp hướng tới mục tiêu tăng trưởng ổn định, bền vững, từng bước khắc phục tình trạng “được mùa, mất giá”, nhất là tình trạng giá nông sản sụt giảm mạnh vào thời điểm thu hoạch rộ.

Cơ quan Hải quan luôn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nông sản xuất khẩu. Ảnh: T.H

Theo Phó Thủ tướng, phát triển xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không chỉ là nhiệm vụ thương mại đơn thuần mà cần được tiếp cận theo hướng tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị ngành hàng, từ sản xuất, chế biến, logistics, tiêu chuẩn chất lượng đến phát triển thị trường và xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt Nam.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách để thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu nông sản; rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, tín dụng, logistics, vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu.

Cùng với đó là tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung chỉ đạo tái cơ cấu ngành; phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn; khẩn trương hoàn thiện các chính sách hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị và chế biến sâu.

Đồng thời, rà soát, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi; kiểm soát chặt chất lượng vật tư nông nghiệp, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch phát triển sản xuất, chế biến và xuất khẩu phù hợp với lợi thế từng vùng; tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn, hiện đại và gắn với thị trường.

Các địa phương cần đồng hành cùng doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân trong việc bảo đảm nguồn cung, chất lượng sản phẩm và đáp ứng nhanh các đơn hàng xuất khẩu.

Đồng thời, phải quản lý chặt mã số vùng trồng, vùng nuôi; tăng cường kiểm tra chất lượng vật tư nông nghiệp, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc; hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến.

Để xuất khẩu bền vững, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đầu tư vào chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, công nghệ số, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu; chuyển mạnh sang sản xuất xanh, tuần hoàn, phát thải thấp để đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới của thế giới.