Nâng cao năng lực khai thác AI có kiểm soát trong phòng, chống ma túy
![]() |
| Giảng viên trao đổi với các học viên tại lớp tập huấn. |
Từ yêu cầu nghiệp vụ đến cách tiếp cận ứng dụng AI có kiểm soát
Chương trình bồi dưỡng được xây dựng trên cơ sở triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, trong đó đặt ra yêu cầu đầu tư trang thiết bị, phương tiện, ứng dụng khoa học và công nghệ, nâng cao năng lực nghiệp vụ cho các lực lượng chuyên trách. Nghị quyết số 163/2024/QH15 ngày 27/11/2024 của Quốc hội đã xác định đây là một trong những định hướng quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh, ngăn chặn tội phạm ma túy, nhất là tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia và lợi dụng công nghệ cao.
Đối với lực lượng Hải quan, thông tin phục vụ công tác kiểm soát được hình thành từ nhiều nguồn, trải qua các khâu thu thập, tiếp nhận, xử lý, phân tích, xác minh và tổng hợp báo cáo. Khối lượng thông tin lớn, nhiều định dạng và yêu cầu xử lý trong thời gian nhất định đặt ra nhu cầu đổi mới phương thức làm việc, trong đó AI có thể hỗ trợ một số công đoạn như đọc hiểu tài liệu, cấu trúc hóa dữ liệu, phát hiện điểm chưa thống nhất, tổng hợp thông tin và xây dựng dự thảo báo cáo.
Tuy nhiên, AI không phải công cụ có thể thay thế kiến thức nghiệp vụ, kinh nghiệm và trách nhiệm của công chức hải quan. Kết quả do AI tạo ra có thể thiếu dữ liệu, diễn giải chưa chính xác hoặc đưa ra nhận định không có đủ căn cứ. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải là sử dụng càng nhiều công cụ càng tốt, mà là biết lựa chọn công cụ phù hợp, xác định rõ phạm vi công việc được giao cho AI và thiết lập các điểm kiểm tra bắt buộc trong quy trình.
Đây cũng là định hướng xuyên suốt của chuyên đề do Đội Kiểm soát Hải quan đề xuất tổ chức. Theo chương trình, lớp bồi dưỡng diễn ra trong hai ngày 12 và 13/11/2026 tại trụ sở Chi cục Hải quan khu vực I với thành phần tham gia gồm 50 công chức thuộc 14 đơn vị, trong đó có Đội Kiểm soát Hải quan, Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan, Phòng Nghiệp vụ, Phòng Quản lý rủi ro và các đơn vị hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu trên địa bàn.
Việc tổ chức với thành phần tham gia từ nhiều đơn vị cho thấy định hướng tiếp cận không bó hẹp AI trong phạm vi một bộ phận chuyên trách. Năng lực khai thác công nghệ cần được hình thành ở cả những vị trí trực tiếp thực hiện nhiệm vụ kiểm soát, quản lý rủi ro, nghiệp vụ và các khâu có liên quan đến tiếp nhận, xử lý thông tin. Qua đó, tạo sự thống nhất về nhận thức và phương pháp phối hợp trong toàn đơn vị.
Nội dung chuyên đề được thiết kế theo hướng kết hợp giữa kiến thức nền tảng và kỹ năng thực hành. Trọng tâm gồm tổng quan ứng dụng AI trong nghiệp vụ phòng, chống ma túy và kiểm soát tiền chất; kỹ năng sử dụng AI để thu thập, tiền xử lý và cấu trúc dữ liệu; phân tích các mẫu hình nghi vấn, hỗ trợ xác minh thông tin liên ngành; tự động hóa báo cáo nghiệp vụ và đánh giá cuối khóa.
Điểm đáng chú ý là chương trình không đặt trọng tâm vào việc giới thiệu đơn thuần các phần mềm hay công cụ AI. Thay vào đó, học viên được định hướng tiếp cận theo chuỗi công việc, từ xác định yêu cầu, chuẩn bị dữ liệu đầu vào, lựa chọn công cụ, tổ chức xử lý đến kiểm tra và nghiệm thu sản phẩm đầu ra. Cách tiếp cận này giúp gắn việc học với nhiệm vụ thực tế, tránh tình trạng biết sử dụng công cụ nhưng chưa biết đưa công cụ vào một quy trình nghiệp vụ có thể kiểm soát và đánh giá.
Lấy con người làm trung tâm, bảo đảm khả năng kiểm chứng trong từng khâu
Một nội dung quan trọng của chương trình là xác định rõ mối quan hệ giữa con người và AI trong quá trình xử lý thông tin. Theo định hướng học liệu, quy trình ứng dụng AI được tổ chức theo ba thành phần: đầu vào, cỗ máy xử lý và đầu ra. Trong đó, đầu vào phải xác định rõ nguồn dữ liệu, mẫu biểu, quy tắc, mục tiêu, phạm vi và các ràng buộc; khâu xử lý phải lựa chọn công cụ phù hợp, thiết lập quyền và giới hạn; đầu ra phải có sản phẩm cụ thể, bằng chứng kiểm tra và người chịu trách nhiệm nghiệm thu.
Cách tổ chức này giúp chuyển từ việc sử dụng AI theo từng câu lệnh riêng lẻ sang thiết kế một quy trình làm việc có phân công rõ ràng. Những công việc mang tính lặp lại, có tiêu chí và dữ liệu đầu vào xác định có thể được công cụ hỗ trợ xử lý, tổng hợp. Trong khi đó, việc đánh giá bối cảnh, xem xét các khả năng giải thích khác nhau, xác minh thông tin và đưa ra nhận định nghiệp vụ vẫn phải do cán bộ có thẩm quyền thực hiện.
![]() |
| Toàn cảnh lớp tập huấn. |
Đặc biệt, học liệu nhấn mạnh yêu cầu không để AI tự đưa ra kết luận về dấu hiệu vi phạm hoặc thay thế quyết định nghiệp vụ của con người. Mỗi nhận định cần có căn cứ để đối chiếu; những thông tin thiếu, chưa thống nhất hoặc chưa đủ cơ sở phải được đánh dấu để tiếp tục xác minh. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ phụ thuộc vào kết quả do máy tạo ra, nhất là trong lĩnh vực phòng, chống ma túy, nơi thông tin có tính chất nhạy cảm và đòi hỏi độ chính xác cao.
Cùng với đó, việc bảo đảm an toàn dữ liệu và khả năng truy vết được đặt ra ngay từ khâu thiết kế quy trình. Học liệu hướng dẫn phân biệt dữ liệu nguồn, dữ liệu đã chuẩn hóa và kết quả do AI tạo ra; yêu cầu lưu lại phiên bản tài liệu, câu lệnh, kết quả xử lý và những nội dung đã được chỉnh sửa, kiểm tra. Các bài thực hành sử dụng dữ liệu giả định, không phải hồ sơ nghiệp vụ thật, qua đó giúp học viên làm quen với phương pháp khai thác công nghệ mà không đưa thông tin nhạy cảm vào các môi trường chưa được phép sử dụng.
Đáng chú ý, chương trình hướng đến việc tạo ra sản phẩm thực hành có thể đánh giá, thay vì chỉ dừng ở việc tiếp thu kiến thức. Học viên được tiếp cận các tình huống mô phỏng, thực hiện những công đoạn như kiểm kê nguồn, trích xuất và chuẩn hóa dữ liệu, đối chiếu thông tin, nhận diện điểm chưa thống nhất, xây dựng báo cáo dự thảo và kiểm tra kết quả. Qua từng bước, người học phải xác định được công việc nào AI có thể hỗ trợ, công việc nào cần cán bộ trực tiếp xử lý, điều kiện nào phải dừng và ai là người chịu trách nhiệm phê duyệt.
Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu đánh giá hiệu quả ứng dụng AI bằng kết quả công việc cụ thể. Một quy trình được xem là có giá trị khi giúp giảm thời gian xử lý, nâng cao tính nhất quán, hạn chế sai sót nhưng vẫn bảo đảm khả năng kiểm tra, giải trình và truy xuất nguồn. Việc sử dụng công nghệ không thể chỉ được đánh giá qua số lượng công cụ được triển khai hay số thao tác được tự động hóa, mà phải xem xét chất lượng sản phẩm và mức độ đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ.
Từ chương trình bồi dưỡng chuyên đề, có thể thấy định hướng ứng dụng AI của Chi cục Hải quan khu vực I đang tập trung vào nâng cao năng lực thực chất của đội ngũ công chức, gắn công nghệ với quy trình và trách nhiệm công vụ. Đây là bước chuẩn bị cần thiết để từng bước khai thác hiệu quả các công cụ số trong thu thập, xử lý, phân tích và báo cáo thông tin phục vụ phòng, chống ma túy.
Trong bối cảnh yêu cầu quản lý ngày càng cao, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào con người, chất lượng dữ liệu và cơ chế kiểm soát. Khi công chức được trang bị kỹ năng phù hợp, quy trình được thiết kế chặt chẽ và mọi kết quả đều có thể kiểm chứng, việc ứng dụng AI mới thực sự tạo ra giá trị, góp phần nâng cao năng lực kiểm soát hải quan và thực hiện hiệu quả nhiệm vụ phòng, chống ma túy.
Tin tức khác
Dự báo các xu hướng kinh tế - xã hội tác động đến Luật Phí và lệ phí
Các nhân tố ảnh hưởng, tác động đến Luật Phí và lệ phí trong quá trình triển khai thực hiện
Chủ trương của Đảng, Nhà nước, các luật chuyên ngành thời gian qua và yêu cầu đặt ra cho Luật Phí và lệ phí
Một số vấn đề về thực hiện Luật Phí và lệ phí trong thời gian qua
Sinh viên mở 14 tài khoản ngân hàng cho đường dây cờ bạc thuê
Nâng cao năng lực nhận diện ma túy: Yêu cầu từ thực tiễn kiểm soát hải quan
Hà Nội giải quyết 3 thủ tục xuất nhập khẩu kim cương thô trong 2 ngày
VIDEO: Giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp: Đòn bẩy tài chính nuôi dưỡng nguồn thu bền vững
PODCAST: Làm sạch mã số thuế: Gỡ nút thắt nợ thuế tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu
PODCAST: Sửa Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập: Mở rộng thị trường, tăng cường hậu kiểm
PODCAST: Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn, nhận được nhiều đánh giá tích cực của đại biểu Quốc hội và cử tri cả nước
PODCAST: Bộ Tài chính thúc đẩy hợp tác với Nhật Bản, mở rộng nguồn lực cho phát triển kinh tế
Thủ tướng Lê Minh Hưng gặp, tiếp xúc song phương với lãnh đạo các nước dự Hội nghị Cấp cao ASEAN 49
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất tăng cường đoàn kết, nâng cao năng lực tự cường và vai trò trung tâm của ASEAN
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ trong không gian Pháp ngữ
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith tại Campuchia
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp lãnh đạo các nước dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 tại Campuchia
Đồng hành cùng chèo lái tương lai ASEAN
Việt Nam ủng hộ và tin tưởng Campuchia sẽ tổ chức thành công Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20
Việt Nam là người bạn lớn, láng giềng gần gũi, thân thiết và tin cậy của nhân dân Campuchia
Tăng trưởng kinh tế phải gắn với hiệu quả sử dụng nguồn lực
VSIP đầu tư hơn 7.200 tỷ đồng tại Đà Nẵng; Samyang Foods chi 4.200 tỷ đồng mở rộng sản xuất tại Bắc Ninh
Truy xuất nguồn gốc: Nền tảng nâng cao chất lượng và giá trị nông sản Việt
Việc sửa đổi Luật Đầu tư mang nhiều trọng trách lớn
Thủ tướng tới Philippines, bắt đầu chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN
Kinh tế sáng tạo: Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở dư địa tăng trưởng mới
Cần thêm kênh huy động vốn quốc tế cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số
TP. Hồ Chí Minh khai thác thế mạnh công nghiệp để phát triển du lịch









