Kiến tạo hệ thống thống kê hiện đại từ khai thác dữ liệu hành chính và tăng cường ứng dụng công nghệ số

Ngành Thống kê tăng cường khai thác dữ liệu hành chính, ứng dụng công nghệ số trong điều tra thống kê.

Tăng cường khai thác dữ liệu hành chính - xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống kê quốc gia hiện đại

Theo báo cáo sơ kết giữa kỳ thực hiện Chiến lược của Cục Thống kê, hiện nay, thông tin phục vụ biên soạn các chỉ tiêu thống kê được thu thập qua 3 hình thức gồm tổng điều tra và điều tra thống kê; sử dụng dữ liệu hành chính và chế độ báo cáo thống kê. Trong đó, thu thập thông tin thông qua tổng điều tra, điều tra thống kê vẫn là chủ yếu, đồng thời mở rộng sử dụng dữ liệu hành chính tạo tiền đề cho quá trình chuyển đổi sang thống kê số.

Đến nay, Việt Nam đã ban hành Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia cùng 8 bộ chỉ tiêu thống kê liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, nhiều địa phương và nhiều vùng. Qua rà soát, trong tổng số 822 chỉ tiêu thống kê đã có 386 chỉ tiêu được biên soạn từ dữ liệu hành chính hoặc chế độ báo cáo thống kê, chiếm khoảng 47%.

Mặc dù chưa đạt mục tiêu 50% theo Chiến lược, nhưng việc gần một nửa số chỉ tiêu thống kê được biên soạn từ khai thác dữ liệu hành chính là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa phương thức sản xuất thông tin thống kê. Kết quả cũng phản ánh nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương trong xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê và từng bước hình thành các nguồn dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước có khả năng khai thác cho mục đích thống kê.

Đáng chú ý, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 278/2025/NĐ-CP quy định về kết nối, chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa các cơ quan thuộc hệ thống chính trị đã tạo điều kiện thuận lợi để đẩy mạnh khai thác dữ liệu hành chính cho hoạt động thống kê, góp phần hoàn thành mục tiêu của Chiến lược trong giai đoạn 2026-2030 và tạo nền tảng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống kê quốc gia hiện đại, đồng bộ và bền vững.

Trong xu thế chuyển đổi số quốc gia, dữ liệu ngày càng khẳng định vai trò là nguồn lực quan trọng phục vụ quản trị và hoạch định chính sách. Việc tăng cường khai thác, sử dụng dữ liệu hành chính trong biên soạn số liệu, vì thế, không chỉ phản ánh hiệu quả của quá trình chuyển đổi số của ngành Thống kê, mà còn góp phần nâng cao chất lượng thông tin thống kê, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và nhu cầu khai thác thông tin của các tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Thay thế 85% phiếu điều tra giấy bằng phiếu điều tra điện tử

Thực hiện mục tiêu hiện đại hóa hoạt động thống kê, cùng với việc tăng cường khai thác dữ liệu hành chính, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành đã chuyển mạnh từ phiếu điều tra giấy sang phiếu điều tra điện tử với nhiều hình thức như phỏng vấn trực tiếp bằng thiết bị di động (CAPI), điều tra trực tuyến qua Webform và các ứng dụng số phục vụ điều tra thống kê.

Đến năm 2025, toàn bộ các cuộc điều tra thuộc hệ thống thống kê tập trung đã sử dụng phiếu điều tra điện tử. Nhiều bộ, ngành cũng triển khai rộng rãi phương thức này, trong đó Tòa án nhân dân tối cao và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đạt tỷ lệ sử dụng phiếu điều tra điện tử 100%. Một số bộ ngành khác đang tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng và từng bước thay thế phiếu điều tra giấy trong hoạt động điều tra thống kê.

Kết quả đánh giá giữa kỳ thực hiện Chiến lược cho thấy, việc sử dụng phiếu điều tra điện tử đã giúp nâng tỷ lệ ứng dụng trong các cuộc điều tra thuộc Chương trình điều tra thống kê quốc gia lên trên 95% vào năm 2025, vượt mục tiêu 85% đề ra trong Chiến lược. Đây là một trong những chỉ tiêu nổi bật phản ánh hiệu quả của quá trình chuyển đổi số trong ngành Thống kê, đồng thời cho thấy thu thập thông tin điện tử đã trở thành phương thức chủ đạo trong toàn hệ thống.

Việc ứng dụng phiếu điều tra điện tử không chỉ giúp rút ngắn thời gian thu thập, xử lý và tổng hợp thông tin, giảm chi phí điều tra, mà còn nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng cường khả năng kiểm tra, giám sát và cập nhật dữ liệu theo thời gian thực. Đây là nền tảng để ngành Thống kê hiện đại hóa toàn bộ quy trình sản xuất thông tin thống kê, tạo ra hệ thống dữ liệu có độ tin cậy cao và phục vụ tốt hơn công tác phân tích, dự báo.

Kết quả trên phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ trong hiện đại hóa hoạt động thu thập thông tin thống kê, khẳng định hiệu quả của quá trình chuyển đổi số trong ngành Thống kê và tạo tiền đề thuận lợi cho việc mở rộng khai thác dữ liệu hành chính, dữ liệu số và các nguồn dữ liệu mới phục vụ hoạt động thống kê trong giai đoạn 2026-2030.

Có thể nói, sau 5 năm triển khai Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam, ngành Thống kê đã đổi mới mạnh mẽ phương pháp và cách thức thu thập thông tin thống kê. Với việc tăng cường khai thác, sử dụng dữ liệu hành chính và ứng dụng công nghệ số trong điều tra và tổng điều tra thống kê, ngành Thống kê đang từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống kê quốc gia hiện đại, nâng cao chất lượng thông tin thống kê quốc gia và đáp ứng yêu cầu quản trị, phát triển trong kỷ nguyên số.