Khơi thông “mạch vốn” đầu tư công: Tăng tốc giải ngân, đo đếm hiệu quả thực thi

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc mới trong công tác đầu tư công khi Quốc hội giao kế hoạch vốn lên tới 1,08 triệu tỷ đồng.

Phân bổ gần 98% kế hoạch vốn kỷ lục

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc mới trong công tác đầu tư công khi Quốc hội giao kế hoạch vốn lên tới 1,08 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay và cao hơn khoảng 175 nghìn tỷ đồng so với kế hoạch năm 2025.

Trên cơ sở kế hoạch được Quốc hội thông qua, Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương 1,01 triệu tỷ đồng; phần còn lại khoảng 79,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 7,4% tổng kế hoạch vốn Quốc hội giao.

Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 5/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ, giao kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án với tổng số vốn 1.004.037,1 tỷ đồng.

Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương được các địa phương chủ động giao tăng thêm 13.325,9 tỷ đồng, tổng số vốn đã được phân bổ chi tiết đạt 990.711,2 tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Hiện vẫn còn 22.732,2 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, chiếm khoảng 2,2% kế hoạch vốn được giao. Số vốn này thuộc 12 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương. Nguyên nhân chủ yếu là nhiều dự án vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư nên chưa đủ điều kiện bố trí vốn; một số bộ, cơ quan đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn để điều chuyển cho các đơn vị có nhu cầu sử dụng và khả năng giải ngân tốt hơn.

Việc hoàn thành phân bổ gần 98% kế hoạch vốn ngay trong những tháng đầu năm được xem là tiền đề quan trọng để thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới. Thực tế cho thấy, tiến độ giao vốn luôn gắn chặt với tiến độ triển khai dự án. Việc sớm hoàn tất phân bổ số vốn còn lại sẽ giúp các chủ đầu tư chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, hạn chế tình trạng dồn áp lực giải ngân vào những tháng cuối năm.

Cũng theo Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 31/5/2026, tổng số vốn đầu tư công đã giải ngân đạt 219.358,8 tỷ đồng, bằng 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 70.643,8 tỷ đồng, tương đương 19,4% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương giải ngân đạt 148.715,1 tỷ đồng, tương đương 22,9% kế hoạch.

So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân cơ bản tương đương, song giá trị giải ngân tuyệt đối tăng thêm 34.816,6 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy nguồn vốn đầu tư công đang từng bước được đưa vào nền kinh tế với quy mô lớn hơn, tiếp tục giữ vai trò là một trong những động lực quan trọng hỗ trợ tăng trưởng.

Đo đếm hiệu quả thực thi để thúc đẩy giải ngân

Bên cạnh những kết quả tích cực, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vẫn chịu tác động của nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình triển khai dự án.

Theo tổng hợp từ các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính cho hay, tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng tiếp tục là một trong những thách thức lớn khi nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ các công trình tăng nhanh trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư công. Giá vật liệu xây dựng tăng cao so với dự toán được phê duyệt làm phát sinh chênh lệch chi phí, buộc nhiều dự án phải điều chỉnh hợp đồng, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Cùng với đó, công tác giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương vẫn gặp khó khăn liên quan đến xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và phương án hỗ trợ, tái định cư. Đây tiếp tục là một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến nhiều dự án chưa thể triển khai thi công theo kế hoạch hoặc không đạt tiến độ đề ra.

Một nguyên nhân khác xuất phát từ đặc thù những tháng đầu năm, khi các chủ đầu tư tập trung thực hiện các bước thiết kế, lập, thẩm định, phê duyệt dự toán và lựa chọn nhà thầu. Vì vậy, khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa nhiều, ảnh hưởng đến tốc độ giải ngân.

Bộ Tài chính cũng chỉ ra, công tác lập kế hoạch tại một số đơn vị chưa thực sự sát với nhu cầu và khả năng thực hiện. Chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư của một số dự án còn hạn chế, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai.

Bên cạnh đó, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Một số đơn vị chưa thực sự chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công. Tại cấp cơ sở, nhiều xã, phường còn thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công, trong khi cán bộ hiện có phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác, ảnh hưởng đến công tác quản lý và triển khai dự án.

Để thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính đề nghị các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương tập trung triển khai quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo. Trong đó, phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu được xác định là yếu tố then chốt. Các cơ quan, đơn vị cần chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền hoặc kịp thời đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét giải quyết.

Đối với các vấn đề về giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu xây dựng, các địa phương cần thực hiện đồng bộ các giải pháp theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng trong theo dõi diễn biến thị trường, kiểm soát giá vật liệu xây dựng và bảo đảm nguồn cung phục vụ các dự án trọng điểm.

Trong bối cảnh quy mô vốn đầu tư công năm 2026 đạt mức cao nhất từ trước tới nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải ngân nhanh hơn mà còn phải nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện. Bởi vậy, bên cạnh các giải pháp tháo gỡ khó khăn trong triển khai dự án, Chính phủ đang thúc đẩy áp dụng cơ chế đánh giá bằng KPI như một công cụ quản trị mới nhằm đo lường kết quả thực hiện nhiệm vụ của các bộ, ngành và địa phương.

Tại cuộc họp về phương án chấm điểm KPI đối với các bộ, ngành, địa phương trong thực hiện giải ngân vốn đầu tư công vừa diễn ra ngày 2/6, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh việc ban hành quy định về phương án chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công là rất cần thiết.

Theo Phó Thủ tướng, việc áp dụng KPI không chỉ giúp theo dõi tiến độ giải ngân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, kỷ cương công vụ và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cũng như tinh thần chủ động của từng tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ được giao.

Theo phương án đang được xây dựng, việc tính toán và chấm điểm KPI sẽ được thực hiện hằng tháng, đồng thời đánh giá chuyên sâu theo từng quý. Việc chấm điểm sẽ được thí điểm từ tháng 7 đến hết tháng 9/2026 trước khi triển khai chính thức.

Đây là bước đi mới trong công tác quản lý, điều hành đầu tư công, hướng tới lượng hóa kết quả thực hiện nhiệm vụ bằng các tiêu chí cụ thể. Việc theo dõi, đánh giá định kỳ không chỉ tạo thêm động lực hoàn thành nhiệm vụ mà còn giúp nhận diện rõ những đơn vị làm tốt, những nơi còn chậm tiến độ để có giải pháp chỉ đạo, điều hành phù hợp.

Với quy mô vốn đầu tư công kỷ lục 1,08 triệu tỷ đồng, năm 2026 không chỉ đặt ra yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giải ngân mà còn đòi hỏi nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện ở từng cấp, từng ngành và từng địa phương. Khi dòng vốn được khơi thông và hiệu quả thực thi được đo đếm bằng những tiêu chí cụ thể, đầu tư công sẽ có thêm động lực để phát huy vai trò dẫn dắt tăng trưởng, kích hoạt đầu tư xã hội và tạo dư địa phát triển cho nền kinh tế trong những năm tới.