Để dòng vốn đầu tư công hơn 1,1 triệu tỷ đồng không “chậm nhịp”

Tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 lên tới hơn 1,106 triệu tỷ đồng.

Hơn 46 nghìn tỷ chưa phân bổ chi tiết

Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 lên tới hơn 1,106 triệu tỷ đồng, bao gồm kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng và nguồn vốn các năm trước chuyển sang.

Đến hết tháng 4/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết khoảng 980,5 nghìn tỷ đồng cho các nhiệm vụ, dự án. Nếu không tính phần vốn cân đối địa phương giao tăng, tổng số vốn đã phân bổ đạt khoảng 95,44% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Dù vậy, vẫn còn khoảng 46,2 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, tập trung tại 14 bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương. Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân chủ yếu là nhiều dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, trong đó có các dự án ODA chưa hoàn tất thủ tục ký kết hiệp định vay với nhà tài trợ. Một số bộ, cơ quan cũng đề xuất giảm kế hoạch vốn để điều chuyển sang các đơn vị có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn.

Ở chiều giải ngân, tổng số vốn được giải ngân từ đầu năm đến hết ngày 30/4/2026 đạt khoảng 144,3 nghìn tỷ đồng, tương đương 14,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, số giải ngân tuyệt đối tăng thêm hơn 12,6 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân lại thấp hơn khoảng 1,7%, trong bối cảnh quy mô kế hoạch vốn năm nay tăng rất mạnh, cao hơn khoảng 22,7% so với năm trước.

Đáng chú ý, đến hết tháng 4/2026 đã có 8 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung cả nước. Trong khi đó, vẫn còn 27 bộ, cơ quan trung ương và 18 địa phương giải ngân dưới mức bình quân chung. Điều này cho thấy áp lực thúc đẩy giải ngân trong các tháng tới vẫn rất lớn, nhất là trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Vẫn còn nhiều “điểm nghẽn” cần gỡ

Cũng theo Bộ Tài chính, đầu tư công là lĩnh vực liên quan đến nhiều khâu từ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, thi công đến quyết toán, nên chỉ cần một mắt xích chậm sẽ ảnh hưởng toàn bộ tiến độ dự án. Qua tổng hợp báo cáo từ các bộ, ngành và địa phương, nhiều tồn tại, vướng mắc đang tiếp tục cản trở tiến độ giải ngân.

Nổi bật là những vướng mắc liên quan đến Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành. Có tới 40 bộ, cơ quan trung ương và địa phương phản ánh khó khăn trong xác định giá đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư, chuyển mục đích sử dụng đất hay bố trí tạm cư cho người dân. Nhiều dự án lớn, dự án liên vùng bị kéo dài do thủ tục đất đai phức tạp.

Trong lĩnh vực xây dựng, 31 bộ, ngành và địa phương cho biết quy trình thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế kỹ thuật, dự toán còn nhiều tầng nấc, chồng chéo. Việc điều chỉnh tổng mức đầu tư, điều chỉnh giá hợp đồng khi giá vật liệu tăng mạnh cũng thiếu hướng dẫn cụ thể.

Cùng với đó, thủ tục môi trường, cấp phép khai thác vật liệu xây dựng còn kéo dài, khiến nhiều dự án thiếu đất đắp, cát, đá phục vụ thi công. Giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển tăng cao cũng làm nhiều nhà thầu thi công cầm chừng để chờ điều chỉnh giá.

Bộ Tài chính cũng thẳng thắn chỉ ra nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Đó là chất lượng lập kế hoạch chưa sát thực tế; phân bổ vốn còn dàn trải; nhiều dự án chưa hoàn thiện thủ tục nhưng vẫn đăng ký vốn dẫn tới tình trạng “vốn chờ dự án”. Một số địa phương còn chậm giải phóng mặt bằng, thiếu quỹ tái định cư, phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

Đáng chú ý, vẫn có tình trạng một bộ phận cán bộ, chủ đầu tư, ban quản lý dự án còn tâm lý e ngại, sợ sai, né tránh trách nhiệm; năng lực tổ chức thực hiện hạn chế; thiếu chủ động trong điều hành và xử lý tình huống phát sinh.

Để bảo đảm mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2026, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương phân bổ hết kế hoạch vốn, điều chuyển vốn từ các dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt; tăng cường kiểm tra, giám sát và siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong đầu tư công.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng được yêu cầu tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” về giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu, thủ tục đầu tư; đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, liên thông dữ liệu để rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chỉ đạo đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026; thực hiện hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội khi phân bổ vốn đầu tư công; phải gắn việc phân bổ vốn đầu tư công với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội cả trước, trong và sau quá trình thực hiện đầu tư.

Đây là yêu cầu không chỉ nhằm thúc đẩy tiến độ giải ngân, mà còn hướng tới thay đổi tư duy trong quản lý và sử dụng vốn đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo xuyên suốt. Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực tăng trưởng, đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng đóng vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt đầu tư xã hội, thúc đẩy phát triển hạ tầng chiến lược, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và các ngành, lĩnh vực trọng điểm.

Theo ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, việc phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công là hoàn toàn đúng đắn. Nhấn mạnh đến hiệu quả và tác động lan tỏa của các dự án, ông Hiếu cho rằng, trong bối cảnh nguồn lực có hạn nhưng nhu cầu rất lớn, việc lựa chọn dự án cần thực sự có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những công trình thiết yếu, mang lại giá trị gia tăng cao và tác động lan tỏa rõ rệt.

Hiệu quả sử dụng các công trình sau đầu tư là vấn đề rất quan trọng. Ông Hiếu nhấn mạnh, không chỉ dừng ở việc xây dựng, mà cần quan tâm đến khai thác, vận hành, bảo trì để phát huy tối đa công năng của các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội. Qua đó, góp phần phát huy tốt hơn nguồn lực đầu tư công, tạo tác động lan tỏa mạnh mẽ hơn đối với tăng trưởng.