 |
| Thị trường chứng khoán trước yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới. |
Từ cải cách thị trường đến thay đổi tư duy phát triển
Trong ba thập kỷ phát triển của ngành Chứng khoán Việt Nam, câu chuyện phát triển thị trường chứng khoán thường được nhìn qua những mục tiêu quen thuộc như hoàn thiện thể chế, hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, đa dạng hóa sản phẩm hay nâng hạng thị trường. Mỗi giai đoạn cải cách đều hướng tới việc hoàn thiện chính thị trường và thường được xem như những bước đi mang tính chuyên ngành.
Nhìn theo cách đó, thị trường chứng khoán gần như luôn được đặt ở trung tâm của chính câu chuyện cải cách của mình. Nhưng khi đặt chuỗi quyết sách được ban hành trong thời gian qua trên cùng một trục thời gian, một bức tranh khác dần hiện ra. Trên cùng một dòng chảy chính sách là mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, các chủ trương phát triển khu vực kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế và chiến lược phát triển các ngành kinh tế. Song hành với đó là các giải pháp hoàn thiện thị trường chứng khoán như vận hành hệ thống KRX, chuẩn bị triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), rà soát giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL), phát triển mô hình Global Broker, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và lộ trình nâng hạng thị trường.
Nếu nhìn riêng từng chủ trương, đây đều là những chính sách nhằm giải quyết những mục tiêu cụ thể. Nhưng khi được đặt trong cùng một bối cảnh, chúng lại cùng phản ánh một yêu cầu phát triển: chuẩn bị năng lực huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho giai đoạn phát triển mới. Khi đó, những cải cách của thị trường chứng khoán không còn được nhìn nhận như một chương trình phát triển độc lập, mà trở thành một mắt xích trong quá trình hoàn thiện cấu trúc dẫn vốn của nền kinh tế.
Đặt các quyết sách trong cùng một bối cảnh, điều cần lý giải không còn là ý nghĩa của từng chính sách riêng lẻ, mà là vì sao chúng lại cùng hội tụ vào bài toán nâng cao năng lực huy động và phân bổ nguồn lực. Trả lời câu hỏi đó cũng chính là chìa khóa để lý giải vì sao thị trường chứng khoán đang được đặt vào một vị trí khác trong chiến lược phát triển quốc gia.
Khi mô hình tăng trưởng thay đổi, cấu trúc dẫn vốn cũng phải thay đổi
Sự hội tụ của các chủ trương này không phải là ngẫu nhiên. Đó là hệ quả của những yêu cầu mới mà mô hình tăng trưởng đang đặt ra đối với nền kinh tế.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển với những mục tiêu cao hơn trước. Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, hàng loạt chủ trương lớn đã được ban hành, từ Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, các định hướng thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đầu tư hạ tầng quy mô lớn đến chủ trương xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế (VIFC). Điểm chung của các định hướng này là đều đặt ra yêu cầu phải có một hệ thống tài chính đủ năng lực huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho nền kinh tế.
Trong khi đó, hệ thống ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ yếu. Theo Báo cáo chiến lược tháng 7/2026 của Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, đến cuối tháng 4/2026, quy mô huy động của hệ thống ngân hàng thấp hơn dư nợ tín dụng khoảng 2,6 triệu tỷ đồng, phản ánh áp lực cân đối nguồn vốn ngày càng lớn khi nhu cầu tín dụng tiếp tục mở rộng. Khoảng chênh lệch này cho thấy, trong dài hạn, việc tiếp tục dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sẽ khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới.
 |
| Thiết kế được hỗ trợ bởi AI. |
Cách phân nhóm các giải pháp theo ngắn, trung và dài hạn phản ánh khá rõ sự chuyển dịch trong định hướng chính sách. Nếu các giải pháp trước mắt tập trung ổn định hệ thống ngân hàng và hỗ trợ tín dụng, thì ở tầm nhìn dài hạn, trọng tâm chuyển sang hoàn thiện cấu trúc tài chính theo hướng cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn. Trọng tâm này được cụ thể hóa bằng Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, chủ trương xây dựng và vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế (VIFC) nhằm thu hút dòng vốn toàn cầu, cùng các giải pháp nâng hạng thị trường chứng khoán.
Nhìn từ góc độ đó, các chủ trương phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế và hoàn thiện thị trường chứng khoán không còn là những chương trình cải cách riêng rẽ, mà cùng hướng tới một yêu cầu phát triển mới: khi mô hình tăng trưởng thay đổi, cấu trúc dẫn vốn của nền kinh tế cũng phải thay đổi theo. Vì thế, những cải cách của thị trường chứng khoán cần được nhìn nhận như một phần của quá trình hoàn thiện nền tảng tài chính phục vụ chiến lược phát triển quốc gia, thay vì chỉ là câu chuyện của riêng thị trường.
Một bước chuyển trong tư duy phát triển
Điều đáng chú ý của giai đoạn hiện nay không nằm ở từng chính sách riêng lẻ, mà ở cách những chính sách đó cùng định hình một hướng tiếp cận mới đối với phát triển. Khi được đặt trong tổng thể, các chủ trương về phát triển khu vực kinh tế tư nhân, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, hội nhập thị trường vốn và hoàn thiện thị trường chứng khoán không còn là những mục tiêu độc lập, mà cùng hướng tới việc chuẩn bị những nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới.
Ở góc độ đó, điều đang thay đổi không chỉ là quy mô hay chất lượng của thị trường chứng khoán, mà là cách thị trường được đặt trong chiến lược phát triển quốc gia. Nếu trước đây, thị trường chứng khoán chủ yếu được nhìn nhận như kết quả của quá trình tăng trưởng kinh tế, thì trong bối cảnh hiện nay, quá trình hoàn thiện thị trường lại trở thành một phần của quá trình chuẩn bị cho tăng trưởng. Đây không chỉ là sự thay đổi trong chính sách tài chính, mà còn phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển, khi năng lực huy động và phân bổ nguồn lực được xem là một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Ba mươi năm trước, Việt Nam đặt nền móng cho sự ra đời của thị trường chứng khoán nhằm bổ sung một kênh huy động vốn cho nền kinh tế. Ba mươi năm sau, chuỗi cải cách đang diễn ra cho thấy một bước chuyển lớn hơn: thị trường chứng khoán không còn được hoàn thiện chỉ vì sự phát triển của chính thị trường, mà gắn với những yêu cầu phát triển mới của đất nước. Khi mục tiêu không chỉ là tăng trưởng nhanh mà còn hướng tới nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế, việc hoàn thiện thị trường vốn cũng trở thành một phần của chiến lược phát triển quốc gia.
Có lẽ, dấu ấn đáng chú ý nhất của giai đoạn này không nằm ở một chính sách cụ thể hay một cột mốc riêng của thị trường chứng khoán. Điều quan trọng hơn là Việt Nam đang từng bước định hình một mô hình phát triển mới, trong đó chất lượng thể chế, năng lực huy động và phân bổ nguồn lực, cùng khả năng kết nối hiệu quả với dòng vốn toàn cầu trở thành những nền tảng của tăng trưởng dài hạn. Nhìn từ góc độ đó, sự trưởng thành của thị trường chứng khoán không chỉ phản ánh sự phát triển của một thị trường tài chính, mà còn là một biểu hiện của bước chuyển trong tư duy phát triển của Việt Nam.
