Kế toán - kiểm toán là “xương sống” của niềm tin trong kinh tế các-bon

Ông Tô Quốc Hưng, Giám đốc Quốc gia Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh Quốc (ACCA), phát biểu tại Toạ đàm "Năng lượng sạch - Tài chính xanh: Động lực kép thúc đẩy thực thi ESG và phát triển bền vững” sáng ngày 24/4/2026.

Phóng viên: Thưa ông, ESG đang được nhắc đến ngày càng nhiều trong cộng đồng doanh nghiệp. Ông có thể làm rõ nội hàm của ESG và vì sao tiêu chuẩn này trở nên phổ biến, thậm chí mang tính bắt buộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế?

Thực tế cho thấy, ESG mang lại nhiều lợi ích. Khoảng 2.000 nghiên cứu chỉ ra rằng, 63% trường hợp ESG có tác động tích cực đến lợi nhuận, trong khi chỉ khoảng 10% là tiêu cực. Ông Tô Quốc Hưng

Ông Tô Quốc Hưng: ESG là viết tắt của Môi trường (Environmental), Xã hội (Social) và Quản trị (Governance). Đây không chỉ là một khái niệm mang tính xu hướng mà đã trở thành tiêu chuẩn quốc tế, phản ánh yêu cầu doanh nghiệp phải có trách nhiệm hơn với môi trường và xã hội, đồng thời cung cấp thông tin toàn diện hơn cho nhà đầu tư.

Có hai lý do cốt lõi khiến ESG trở thành chuẩn mực.

Thứ nhất, tác động của doanh nghiệp đến môi trường và xã hội ngày càng được các chính phủ quan tâm.

Các quốc gia có xu hướng thúc đẩy những doanh nghiệp ít gây tác động tiêu cực hơn, từ đó các quy định pháp lý cũng dịch chuyển theo hướng này.

Thứ hai, nhu cầu từ phía nhà đầu tư. Họ cần hiểu rõ các cơ hội và rủi ro liên quan đến phát triển bền vững, cũng như cách các yếu tố môi trường và xã hội ảnh hưởng đến tài chính doanh nghiệp.

Thực tế, nhiều quốc gia đã ban hành các tiêu chuẩn mang tính bắt buộc như CSRD tại châu Âu hay IFRS S1, S2 tại Anh và nhiều nước khác.

Các quốc gia đang phát triển cũng từng bước tích hợp các tiêu chuẩn này vào hệ thống pháp lý hiện hành.

Một khảo sát của KPMG trên 5.800 công ty tại 58 quốc gia/vùng lãnh thổ cho thấy báo cáo phát triển bền vững đã trở thành các hoạt động thường nhật (business as usual) đối với hầu hết các tập đoàn lớn; 95% trong nhóm 250 công ty lớn nhất thế giới đã công bố mục tiêu các-bon.

Phóng viên: Vậy tài chính xanh đóng vai trò như thế nào trong việc hiện thực hóa ESG, thưa ông?

Ông Tô Quốc Hưng: Tài chính xanh và năng lượng sạch chính là hai động lực quan trọng giúp ESG được triển khai một cách thực chất. Trong đó, tài chính xanh không chỉ là nguồn vốn mà còn là cơ chế thúc đẩy minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Theo khung tiêu chuẩn quốc tế của ICMA, tài chính xanh cần tuân thủ bốn trụ cột: Thứ nhất là sử dụng nguồn vốn, đây là nền tảng quan trọng nhất của một trái phiếu xanh. Thứ hai là quy trình đánh giá và lựa chọn dự án, đảm bảo các dự án phù hợp với danh mục “xanh”. Thứ ba là quản lý nguồn vốn, yêu cầu theo dõi chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch. Và cuối cùng là báo cáo, trong đó tổ chức phát hành phải cập nhật định kỳ về việc sử dụng vốn.

Khi tài chính xanh được đẩy mạnh, các yêu cầu về quản lý và báo cáo phát triển bền vững cũng lan tỏa mạnh mẽ, không chỉ trong các tổ chức tín dụng mà còn trên toàn bộ nền kinh tế. Điều này đặc biệt quan trọng vì hệ thống tài chính là kênh dẫn vốn chủ đạo.

Từ góc độ kế toán và kiểm toán, đây chính là lúc vai trò “trụ cột niềm tin” được thể hiện rõ nhất, đảm bảo dữ liệu ESG được đo lường, kiểm chứng và công bố một cách minh bạch.

Phóng viên: Ở góc nhìn quốc tế, ESG đang được triển khai ra sao và đâu là những thách thức lớn nhất, đặc biệt với các nước đang phát triển, thưa ông?

Ông Tô Quốc Hưng: ESG đã được đón nhận rộng rãi trên toàn cầu và đang chuyển từ tự nguyện sang bắt buộc. Như tôi đã đề cập, báo cáo phát triển bền vững đã trở thành thông lệ.

Không chỉ 95% các công ty lớn công bố mục tiêu các-bon, mà còn có tới 56% doanh nghiệp đã có lãnh đạo phụ trách phát triển bền vững.

Tuy nhiên, một vấn đề đáng chú ý là hệ thống tiêu chuẩn vẫn còn phân tán. Các khuôn khổ như CSRD tại châu Âu, ESRS hay các quy định công bố thông tin bền vững tại Anh cho thấy, xu hướng chuẩn hóa đang diễn ra, nhưng chưa có một hệ thống thống nhất toàn cầu cho mọi bối cảnh.

Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển như Indonesia, Sri Lanka hay Bangladesh đang tích hợp dần các tiêu chuẩn quốc tế vào quy định nội địa.

Thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn lực, đặc biệt là nhân lực. Việc triển khai ESG đòi hỏi đội ngũ có năng lực chuyên môn cao, hiểu cả tài chính lẫn các yếu tố phi tài chính. Ngoài ra, còn có bài toán về vốn xanh cho chuyển dịch năng lượng. Nếu không có dự án xanh thì không thể phát triển tài chính xanh, và ngược lại, đây là mối quan hệ mang tính hai chiều.

Phóng viên: Nhiều doanh nghiệp lo ngại ESG có thể trở thành rào cản kỹ thuật mới. Theo ông, ESG là thách thức hay cơ hội và tác động của ESG đến lợi nhuận doanh nghiệp ra sao?

Ông Tô Quốc Hưng: ESG không phải là rào cản, mà là một tiêu chuẩn định hình lại cách doanh nghiệp vận hành.

Thực chất, đây là một cuộc cách mạng. Ở cấp doanh nghiệp, cần chuyển đổi mô hình quản trị; ở cấp quốc gia, cần chuyển đổi mô hình kinh tế và chính sách.

Về lợi nhuận, tác động của ESG phụ thuộc vào cách doanh nghiệp nhìn nhận. Nếu coi ESG là chi phí, thì chắc chắn sẽ tạo áp lực trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu coi đó là khoản đầu tư thì cần nhìn trong dài hạn.

Thực tế cho thấy, ESG mang lại nhiều lợi ích. Khoảng 2.000 nghiên cứu chỉ ra rằng, 63% trường hợp ESG có tác động tích cực đến lợi nhuận, trong khi chỉ khoảng 10% là tiêu cực.

Ngoài ra, nghiên cứu của MSCI cho thấy ESG có thể giúp giảm chi phí vốn từ khoảng 0,2% đến hơn 1%. Đây là tác động tài chính rất rõ ràng. Điều này cho thấy, ESG không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh.

Phóng viên: Vậy doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu để thực thi ESG và làm thế nào để tài chính xanh cùng năng lượng sạch trở thành “động lực kép” trong nền kinh tế, thưa ông?

Ông Tô Quốc Hưng: Thực tế, nhiều quốc gia đã ban hành các tiêu chuẩn mang tính bắt buộc như CSRD tại châu Âu hay các chuẩn mực toàn cầu hướng đến các nhà đầu tư trên thế giới như IFRS S1, S2.

Vấn đề là họ chưa hệ thống hóa và chuẩn hóa thành báo cáo. Do đó, bước đầu tiên là nhận diện các hoạt động ESG sẵn có, sau đó xây dựng chiến lược phù hợp với đặc thù doanh nghiệp.

Để ESG phát huy hiệu quả, cần một hệ sinh thái đủ mạnh. Trong đó, Nhà nước cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thân thiện để doanh nghiệp tiếp cận vốn xanh. Các tổ chức tín dụng đóng vai trò dẫn dắt dòng vốn, còn doanh nghiệp tiên phong sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa.

Tài chính xanh muốn trở thành động lực thì cần được chuẩn hóa theo các khung tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, các tổ chức tài chính phải thực hành phát triển bền vững một cách nghiêm túc. Đây là yếu tố có ảnh hưởng rất lớn vì phát thải tài chính sẽ chi phối dòng vốn của toàn thị trường.

Bên cạnh đó, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt trong lĩnh vực kế toán - kiểm toán, để đáp ứng yêu cầu lập báo cáo tài chính quốc tế và báo cáo ESG. Đây chính là nền tảng để xây dựng niềm tin, yếu tố cốt lõi của nền kinh tế các-bon.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!