Hiệu quả sau 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Bộ Tài chính

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm phát biểu tại Hội nghị. Ảnh Thanh Hằng.

Hoàn thành tái cấu trúc tổ chức bộ máy với quy mô lớn

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm cho biết, Bộ Tài chính là một trong những bộ, ngành triển khai sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy với quy mô lớn. Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ đã thực hiện hợp nhất giữa Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tiếp nhận một số chức năng, nhiệm vụ từ Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

Từ ngày 1/3/2025, Bộ Tài chính tiếp tục triển khai các nhiệm vụ liên quan đến mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời rà soát, tái cơ cấu tổ chức bộ máy với khối lượng công việc rất lớn, liên quan đến nhiều đầu mối, đơn vị và hệ thống cơ chế, chính sách cần sửa đổi, bổ sung.

“Trong quá trình triển khai, Bộ Tài chính là một trong những đơn vị có nhiều nội dung phức tạp, khối lượng công việc lớn và liên quan trực tiếp đến việc tổ chức thực hiện ở cả Trung ương và địa phương”, Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm nhấn mạnh.

Thứ trưởng cho biết, cuộc họp lần này được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện kết quả sau 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời rút ra những bài học kinh nghiệm để tiếp tục triển khai hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Đánh giá về kết quả triển khai sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bà Bùi Thị Thu Thủy, Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ cho biết, Bộ Tài chính đã hoàn thành việc tái cấu trúc tổ chức bộ máy với quy mô lớn. Từ 131 đầu mối tổ chức hành chính cấp vụ, cục và tương đương, Bộ Tài chính đã giảm xuống còn 31 đầu mối. Đồng thời, Bộ đã kết thúc mô hình tổng cục tại 6 tổng cục gồm: Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Dự trữ Nhà nước, Kho bạc Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để tổ chức lại theo mô hình cục và tương đương.

Tổng thể, bộ máy của Bộ Tài chính từ Trung ương đến địa phương đã giảm khoảng 3.600 đầu mối, tương đương khoảng 37%, trong đó giảm hơn 3.100 đầu mối từ cấp phòng, chi cục và tương đương trở xuống.

Đối với hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập, Bộ Tài chính cũng đã sắp xếp giảm từ 63 xuống còn 35 đầu mối, tương đương giảm khoảng 44%. Hiện nay, Bộ còn 24 đơn vị sự nghiệp công lập và tiếp tục triển khai lộ trình sắp xếp trong thời gian tới.

Về công tác lãnh đạo, chỉ đạo triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bà Bùi Thị Thu Thủy cho biết, từ tháng 3/2025 đến nay, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành 22 kết luận liên quan đến sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Trên cơ sở đó, Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính đã ban hành 6 nghị quyết, nhiều quyết định, công điện và văn bản chỉ đạo nhằm triển khai đồng bộ trong toàn Ngành. Bộ cũng tổ chức nhiều hội nghị trực tiếp, trực tuyến để quán triệt chủ trương, định hướng tư tưởng cho cán bộ, đảng viên.

Cùng với đó, Bộ Tài chính đã chủ động rà soát, sửa đổi, bổ sung khối lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật nhằm tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đại diện các đơn vị trực thuộc Bộ Tài chính báo cáo tại Hội nghị. Ảnh: Thanh Hằng.

Hệ thống tổ chức của Bộ Tài chính cơ bản đã ổn định, đồng bộ

Tại Hội nghị, bà Trần Thị Tuyết Lan, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ cho biết, từ năm 2015 đến năm 2026, Bộ Tài chính đã cắt giảm hơn 11.700 biên chế công chức, tương đương khoảng 15% tổng biên chế. Sau quá trình sắp xếp, tổ chức lại hệ thống các tổng cục theo mô hình mới, khối lượng công việc của các đơn vị ngành dọc như Thuế, Hải quan, Bảo hiểm xã hội… tăng lên đáng kể. Nhiều chi cục và đơn vị tương đương hiện phải xử lý khối lượng công việc gấp 2–3 lần so với trước đây.

Bên cạnh đó, việc bố trí biên chế cũng gặp nhiều khó khăn do khối lượng công việc tăng cao, yêu cầu bố trí cán bộ trực tiếp tại các trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã cũng như yêu cầu bảo đảm hoạt động tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Báo cáo tại Hội nghị, ông Hoàng Thái Sơn, Vụ trưởng Vụ Pháp chế cho biết, Bộ Tài chính đã hoàn thành xây dựng và trình Quốc hội 12 dự án luật, 3 nghị quyết liên quan đến nhiều lĩnh vực như quản lý thuế, đầu tư công, ngân sách nhà nước, quy hoạch, giá, dự trữ quốc gia…

Bộ cũng trình Chính phủ ban hành 5 nghị định liên quan đến phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính; đồng thời ban hành 7 thông tư hướng dẫn triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc phân cấp, phân quyền đã giúp tháo gỡ nhiều điểm nghẽn trong quản lý nhà nước, đặc biệt là giảm tầng nấc trung gian, làm rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền và nâng cao hiệu quả thực thi tại cơ sở.

Trong lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính, đến ngày 20/5/2026, Bộ Tài chính còn 711 thủ tục hành chính còn hiệu lực, giảm 290 thủ tục so với đầu năm 2025. Bộ cũng đã cung cấp 658 dịch vụ công trực tuyến, trong đó có 563 dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Tổng số thủ tục hành chính được cắt giảm, đơn giản hóa theo yêu cầu của Chính phủ và Ban Chấp hành Trung ương đạt hơn 82%; tổng thời gian xử lý thủ tục giảm hơn 53%, chi phí tuân thủ giảm trên 52%.

Đối với công tác bảo đảm nguồn lực tài chính cho vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông Đinh Xuân Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước cho biết, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ giao lại dự toán thu, chi ngân sách địa phương năm 2025 ngay từ ngày 27/6/2025 để các địa phương triển khai nhiệm vụ không bị gián đoạn.

Bộ Tài chính cũng đã trình bổ sung 54,5 nghìn tỷ đồng từ ngân sách trung ương hỗ trợ địa phương thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, chi trả chế độ cho cán bộ, công chức, viên chức và đầu tư cơ sở vật chất phục vụ mô hình mới.

Chia sẻ tại Hội nghị, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản cho biết, tài sản công giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy đã tạo thêm nguồn lực về đất đai, cơ sở vật chất phục vụ các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, đồng thời góp phần tiết kiệm chi phí đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Việc sắp xếp cũng tạo quỹ nhà, đất dôi dư phục vụ mục tiêu phát triển lâu dài và tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển. Tuy nhiên, tiến độ xử lý, khai thác các cơ sở nhà, đất sau thu hồi, chuyển giao giữa các địa phương hiện vẫn chưa đồng đều.

Cũng theo báo cáo của các đơn vị khác thuộc Hội nghị, sau 1 năm triển khai, hệ thống tổ chức của Bộ Tài chính cơ bản đã ổn định, đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; hoạt động quản lý tài chính – ngân sách được duy trì thông suốt, không bị gián đoạn; chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp được nâng lên rõ rệt.

Việc phân cấp, phân quyền đã giúp nâng cao tính chủ động cho địa phương, đặc biệt là cấp xã; cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số góp phần tăng tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước.

Toàn cảnh Hội nghị. Ảnh: Thanh Hằng.

4 nhóm vấn đề lớn cần được làm rõ

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm đánh giá cao công tác chuẩn bị của các đơn vị, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện báo cáo sơ kết theo đúng yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương.

Thứ trưởng nhấn mạnh, các báo cáo cần tập trung làm rõ những khó khăn, tồn tại, bài học kinh nghiệm và kiến nghị, đề xuất cụ thể để phục vụ công tác tổng hợp, tham mưu.

Theo Thứ trưởng, hiện nổi lên 4 nhóm vấn đề cần tập trung xử lý gồm: cơ cấu tổ chức bộ máy; phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền; cơ sở vật chất, điều kiện bảo đảm thực hiện; các giải pháp hướng dẫn nghiệp vụ theo hướng “cầm tay chỉ việc”.

Thứ trưởng đánh giá cao mô hình “sổ tay điện tử” do Bộ Tài chính triển khai nhằm hỗ trợ cán bộ địa phương tra cứu, cập nhật quy định và hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ. “Đây là phương thức hỗ trợ rất quan trọng, giúp địa phương không phải mất nhiều thời gian tìm kiếm, nghiên cứu lại toàn bộ quy định”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục tổng hợp, nhân rộng các mô hình hay, cách làm hiệu quả; đồng thời nghiên cứu cơ chế khen thưởng phù hợp để động viên cán bộ, công chức trực tiếp triển khai nhiệm vụ tại cơ sở.

Về tiến độ thực hiện, Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm cho biết trước ngày 5/6, Bộ Tài chính phải hoàn thiện và gửi Ban Chỉ đạo Trung ương 3 nhóm báo cáo gồm: báo cáo sơ kết lĩnh vực tài chính; báo cáo tổ chức cán bộ; báo cáo về quản lý tài sản công. Do vậy, các đơn vị liên quan cần tập trung hoàn thiện báo cáo với chất lượng cao, nội dung đầy đủ, chi tiết để kịp thời tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền theo đúng tiến độ đề ra.