Giữ nguyên mục tiêu, nguồn vốn, tăng phân cấp khi tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể thực hiện giai đoạn 2026-2035. Ảnh: VPQH

Chuyển từ phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói theo mục tiêu

Sáng ngày 14/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể thực hiện giai đoạn 2026-2035.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, chủ trương tích hợp 4 chương trình nhằm khắc phục tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần chuyển từ phương thức phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói theo mục tiêu. Trung ương tập trung ban hành mục tiêu đầu ra, tiêu chí và định mức ngân sách; địa phương chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần theo nhu cầu thực tế từng địa bàn. Đồng thời, cần giao thẩm quyền điều hành danh mục, điều chuyển vốn cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, tinh thần xuyên suốt là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Về cơ cấu nguồn vốn, Chủ tịch Quốc hội lưu ý tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên nên được xác định là khung, không nên áp dụng cứng cho mọi địa phương, bởi nhu cầu giữa các lĩnh vực rất khác nhau.

Một vấn đề khác được Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ là cơ chế lồng ghép vốn giữa chương trình với ngân sách địa phương và các nguồn lực xã hội. Theo đó, cần có quy trình, thủ tục rõ ràng để tránh tình trạng việc lồng ghép vốn sau này bị coi là sử dụng sai mục đích trong quá trình thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.

Về tổ chức thực hiện, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tránh tình trạng tích hợp về hình thức nhưng bên dưới vẫn tồn tại nhiều đầu mối quản lý riêng lẻ. Chủ tịch Quốc hội gợi ý nghiên cứu một văn phòng điều phối chung, tích hợp ở cấp Trung ương, trong đó Bộ Tài chính giữ vai trò quản lý tổng thể về ngân sách, đồng thời có một đầu mối điều phối liên ngành tập trung để địa phương thực hiện theo cơ chế một cửa.

Cùng với đó, cần chuẩn hóa hệ thống tiêu chí đánh giá đầu ra, bảo đảm các tiêu chí giữa các lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục, nông thôn và các lĩnh vực liên quan không chồng chéo hoặc xung đột với tiêu chí chuyên ngành.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: VPQH

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ. Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu và các chỉ số đầu ra cần được cập nhật liên tục để có thể điều chuyển vốn từ nơi thực hiện chậm sang nơi làm tốt.

Về giai đoạn chuyển tiếp 2026-2030, cần quy định rõ cơ chế tiếp nối vốn đối với các dự án đang thực hiện dở dang từ các chương trình riêng lẻ, không để xảy ra đứt gãy dự án hoặc phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.

Thảo luận tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh nguyên tắc khi tích hợp: Mục tiêu chung, cơ chế quản lý chung, nguồn lực chung và giữ nguyên những đặc thù cần thiết.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghị quyết mới phải là nghị quyết chung của Quốc hội về chủ trương đầu tư, trong đó Quốc hội quyết định chủ trương, mục tiêu và nguồn lực tổng thể; Chính phủ thống nhất quản lý, có một đầu mối điều phối; các bộ chuyên ngành quản lý theo lĩnh vực, còn địa phương tổ chức thực hiện.

Đối với nguồn vốn đã được giao cho địa phương, địa phương cần được chủ động điều tiết trong tổng mức được giao, miễn bảo đảm mục tiêu cuối cùng. Các cơ chế, chính sách đặc thù của 4 nghị quyết hiện hành cũng cần được tích hợp vào nghị quyết mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đặc biệt lưu ý phải có điều khoản chuyển tiếp, những nội dung đã thực hiện thì thanh toán theo cơ chế cũ; những nội dung chưa thực hiện thì chuyển sang cơ chế mới, đồng thời có hướng dẫn để xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình thanh toán, quyết toán, kiểm toán.

Giữ nguyên 808.558 tỷ đồng, linh hoạt cơ cấu nguồn vốn

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo tiếp thu tất cả ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, phối hợp với các cơ quan thẩm tra và báo cáo Chính phủ để sớm hoàn thiện dự thảo nghị quyết của Quốc hội phê duyệt chương trình quốc gia mới trên cơ sở tích hợp 4 chương trình hiện hành.

Làm rõ mục tiêu của Nghị quyết, Bộ trưởng nhấn mạnh, mục tiêu của việc tích hợp là giảm trung gian, giảm đầu mối, tăng hiệu quả. Tuy nhiên, cùng với đổi mới cơ chế thực hiện, phải giữ nguyên mục tiêu và nguồn vốn đã được Quốc hội phê duyệt.

Liên quan đến cơ cấu nguồn vốn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn làm rõ tổng nguồn lực 808.558 tỷ đồng được xác định trên cơ sở cộng và giữ nguyên nguồn vốn của 4 chương trình đã được Quốc hội phê duyệt.

Về tỷ lệ giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên, Bộ trưởng cho biết, định hướng phấn đấu cơ cấu 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Trong quá trình điều hành, cơ cấu này phải được thực hiện hết sức linh hoạt, phù hợp với tình hình cụ thể của từng địa bàn, từng khu vực, nhưng vẫn hướng tới mục tiêu chung đã đặt ra.

Giải thích thêm về cơ cấu nguồn vốn, Bộ trưởng cho biết khoản 108.000 tỷ đồng chi thường xuyên mới phản ánh phần chi thường xuyên của ngân sách Trung ương. Với tổng nguồn vốn Trung ương 345.000 tỷ đồng, tỷ trọng này tương ứng khoảng 29%.

Trong khi đó, phần vốn địa phương, khoảng 395.329 tỷ đồng hiện chưa được bóc tách đầy đủ để xác định cơ cấu đầu tư công và chi thường xuyên. Ngoài ra còn có các nguồn vốn khác, gồm vốn đối ứng của các cơ sở giáo dục, khoảng 23.000 tỷ đồng bố trí cho Ngân hàng Chính sách xã hội để cho vay, cùng các nguồn vốn hợp pháp khác.

Do đó, Bộ trưởng khẳng định cơ cấu 75%-25% được xác định theo hướng là mục tiêu phấn đấu, còn trong thực hiện phải linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tế của từng lĩnh vực, địa bàn và bảo đảm mục tiêu của chương trình.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ nhiều nội dung Thường vụ Quốc hội quan tâm. Ảnh: VPQH

Bộ trưởng cũng thống nhất cao với định hướng giao vốn trọn gói, tăng quyền chủ động cho địa phương. “Đúng tinh thần địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh. Theo đó, Trung ương sẽ ban hành định mức và thống nhất về kết quả đầu ra để địa phương chủ động tổ chức thực hiện.

Về điều khoản chuyển tiếp, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay, theo phương án thiết kế ban đầu, cơ quan soạn thảo dự kiến có một phụ lục quy định rất rõ về điều khoản chuyển tiếp nhưng đặt trong nghị quyết của Chính phủ. Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan soạn thảo sẽ tổng hợp và đưa thành một điều khoản chuyển tiếp rõ ràng vào trong Nghị quyết của Quốc hội.

Theo Bộ trưởng, việc này nhằm bảo đảm theo tinh thần là phân bổ năm 2026 tiếp tục được triển khai, dự toán năm 2027 cũng tiếp tục được thực hiện, qua đó bảo đảm đạt mục tiêu và không làm chậm chương trình.

“Chúng tôi xin được tiếp thu như vậy và chúng tôi sẽ cùng phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để sớm hoàn thành nghị quyết này”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình tổng thể giai đoạn 2026-2035, nhằm đổi mới phương thức quản lý, tổ chức thực hiện, sử dụng hiệu quả nguồn lực và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến và hoàn thiện hồ sơ theo hướng chỉ lập một phương án, trình Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể tích hợp từ 4 chương trình.

Trong dự thảo nghị quyết, cần tích hợp đầy đủ chủ trương đầu tư của 4 chương trình đã được Quốc hội quyết định, gồm tên, mục tiêu, phạm vi, đối tượng, địa điểm, thời gian, tổng vốn và cơ cấu nguồn lực, nhóm nhiệm vụ, nguyên tắc phân bổ, cơ chế, chính sách đặc thù, tổ chức thực hiện, giám sát, hệ thống chỉ tiêu và bộ chỉ tiêu đánh giá kết quả đầu ra.

Việc tích hợp không được làm thay đổi mục tiêu của các chương trình. Về phân cấp, nghị quyết cần thể hiện rõ nguyên tắc phân cấp mạnh, xác định nhiệm vụ của cấp tỉnh và trao quyền chủ động cho địa phương trong phạm vi tổng nguồn lực được giao, trên cơ sở bảo đảm mục tiêu cuối cùng của chương trình.

Về tổ chức quản lý, tiếp tục nghiên cứu theo hướng giảm đầu mối trung gian, một ban chỉ đạo, một văn phòng điều phối; đồng thời xác định rõ vai trò của cơ quan điều phối và trách nhiệm của các bộ quản lý ngành. Về cơ cấu giữa chi đầu tư và chi thường xuyên, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị thể hiện theo hướng tương đối, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu thực tế, không áp dụng cứng một tỷ lệ cho tất cả các lĩnh vực.

Đặc biệt, cần quy định rõ điều khoản chuyển tiếp, bám sát thực tiễn để bảo đảm nhiệm vụ, dự án, kế hoạch, dự toán nguồn vốn năm 2026 tiếp tục được triển khai bình thường; nhất là các khoản kinh phí thực hiện chính sách dân tộc, hỗ trợ sinh kế, thanh quyết toán các công trình, dự án chuyển tiếp đang thực hiện dở dang.

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát toàn bộ hồ sơ, tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan thẩm tra để hoàn thiện hồ sơ gửi đại biểu Quốc hội theo quy định.

Nội dung này dự kiến được báo cáo Quốc hội và thảo luận tại tổ vào sáng 19/8/2026, thảo luận tại hội trường vào sáng 20/8/2026 tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.