 |
| Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Đoàn Lai Châu) bày tỏ sự nhất trí và đánh giá rất cao việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia. Ảnh: VPQH |
Không chỉ “mở đường” mà còn “dám sửa đường”
Sáng 20/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia (về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển) thành 1 chương trình với tên gọi “Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035”.
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Đoàn Lai Châu) bày tỏ sự nhất trí và đánh giá rất cao Tờ trình của Chính phủ, cũng như việc Quốc hội đưa nội dung này vào chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất để xem xét, quyết định.
Theo đại biểu, việc tích hợp 4 chương trình là một bước đi đột phá, thể hiện tư duy xây dựng mới, không chỉ “mở đường”, mà còn “dám sửa đường” để khắc phục tình trạng phân tán, dàn trải, giảm tối đa chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) cũng thống nhất với chủ trương đầu tư chương trình trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình hiện hành. Theo ông, đây không đơn thuần là hợp nhất 4 chương trình mà cần được nhìn nhận là một bước đổi mới trong tư duy phát triển và quản trị các chương trình mục tiêu quốc gia.
Theo đại biểu Bùi Văn Dũng, 4 chương trình tuy thuộc những lĩnh vực khác nhau, nhưng xét đến cùng đều hướng tới một chủ thể là con người, một không gian cộng đồng và địa phương, với mục tiêu nâng cao chất lượng phát triển và chất lượng cuộc sống của nhân dân.
Theo đó, việc tích hợp sẽ tạo điều kiện chuyển từ tư duy quản lý theo từng chương trình, từng ngành sang tư duy phát triển tích hợp, lấy con người làm trung tâm, đồng thời khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo đối tượng và thủ tục.
“Giá trị lớn nhất cần đạt được là không phải 4 chương trình cộng lại thành 1 chương trình mà phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn tổng hiệu quả của 4 chương trình riêng”, đại biểu nhấn mạnh.
 |
| Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) thống nhất với chủ trương đầu tư chương trình trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình hiện hành. Ảnh: VPQH |
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, trong 4 chương trình, xây dựng nông thôn mới có nội hàm chủ đạo. Đây là chương trình gắn với nông nghiệp, nông dân, nông thôn và những nghị quyết chiến lược của Đảng; trong đó nông dân là chủ thể, nông nghiệp là lợi thế phát triển của quốc gia, là trụ đỡ của nền kinh tế, còn nông thôn là địa bàn nơi hơn 60% dân số cả nước sinh sống.
Theo đại biểu, xây dựng nông thôn mới cũng là một phong trào đã được hình thành, phát triển và thực hiện rất thành công trong 3 nhiệm kỳ qua, tạo nên hình ảnh nông thôn văn minh, nông nghiệp phát triển, nông dân hiện đại, qua đó tạo nền tảng cho nông nghiệp phát triển trong thời gian qua. Từ đó, đại biểu kiến nghị tên chương trình là Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, phát triển văn hóa, xã hội, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) phân tích, ưu điểm quan trọng của mô hình tích hợp là có thể nhìn một địa bàn khó khăn như một chỉnh thể, nhìn một người dân, một hộ gia đình trong tổng thể các nhu cầu về sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa và hạ tầng thiết yếu, thay vì tiếp tục chia cắt theo từng chương trình, từng nguồn vốn.
Đại biểu đánh giá đây có thể trở thành một bước đổi mới đáng kể về quản trị các chương trình mục tiêu quốc gia nếu chứng minh được rằng sau tích hợp, cùng một nguồn lực có thể tạo ra hiệu quả tốt hơn trước.
Đo hiệu quả bằng chất lượng đời sống, đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp
Một trong những điểm được các đại biểu đặc biệt nhấn mạnh là thay đổi cách đánh giá chương trình, từ chú trọng nguồn lực và quy trình sang quản trị theo kết quả thực chất.
Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, Quốc hội không chỉ cần biết bao nhiêu vốn được phân bổ, bao nhiêu vốn được giải ngân, mà quan trọng hơn là sau 5 năm, 10 năm đời sống người dân thay đổi thế nào, khoảng cách phát triển được thu hẹp bao nhiêu, chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa được nâng lên ra sao.
Theo ông, cần lựa chọn một số chỉ tiêu tác động cốt lõi, có khả năng đo lường sự thay đổi thực chất của đời sống nhân dân.
“Giải ngân là điều kiện cần, sự phát triển của con người và chất lượng cuộc sống của nhân dân mới là thước đo cuối cùng”, đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, cần xác lập ngay từ đầu thước đo về giá trị gia tăng thực chất của việc tích hợp. Theo đó, cần đo được việc giảm đầu mối, thủ tục, thời gian từ phân bổ nguồn lực đến thực hiện nhiệm vụ, các nội dung trùng lặp và khả năng phối hợp nguồn lực để giải quyết một vấn đề phát triển. Đại biểu đánh giá việc xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung để theo dõi mục tiêu, nguồn lực, dự án, tiến độ giải ngân, đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra là nền tảng hết sức quan trọng và cần bổ sung nhóm chỉ tiêu riêng về hiệu quả tích hợp.
Đặc biệt, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhận định, cần phân biệt rõ sản phẩm đầu ra và kết quả cuối cùng. Đại biểu đề nghị hệ thống đánh giá được thiết kế theo 2 tầng. Tầng thứ nhất là sản phẩm đầu ra như công trình, thiết bị, số người được hỗ trợ, tiến độ giải ngân và dự án cụ thể. Tầng thứ hai, quan trọng hơn là kết quả tác động: thu nhập của người dân, khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, văn hóa, chất lượng nguồn nhân lực, khoảng cách phát triển giữa các vùng và chất lượng cuộc sống của người dân.
“Cuối cùng thì mục tiêu của chương trình không phải là chúng ta hoàn thành bao nhiêu dự án mà cao hơn là những dự án ấy đã làm thay đổi cuộc sống của người dân như thế nào”, đại biểu nhấn mạnh.
 |
| Các đại biểu tại phiên họp. Ảnh: VPQH |
Các đại biểu ủng hộ việc gắn tích hợp chương trình với đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp. Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị Trung ương hỗ trợ địa phương tổng mức vốn trên cơ sở các nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và kết quả thực hiện hằng năm; giao Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trình HĐND cùng cấp quyết định phân bổ, theo tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, Trung ương thực hiện hậu kiểm.
Đại biểu Bùi Văn Dũng cũng đồng tình với nguyên tắc địa phương quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả; Trung ương quản lý mục tiêu, chính sách, tiêu chuẩn và kiểm tra, giám sát. Theo ông, phân cấp phải thực chất, quyền quyết định phải đi cùng trách nhiệm và khả năng điều phối nguồn lực, chuyển từ Trung ương kiểm soát quy trình sang kiểm soát mục tiêu, tiêu chuẩn và kết quả. Đồng thời Chính phủ cần giao một cơ quan làm đầu mối chủ trì chương trình tích hợp.
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị rà soát kỹ quy định chuyển tiếp để tránh khoảng trống pháp lý, bảo đảm chương trình được triển khai liên tục, không làm gián đoạn nhiệm vụ và không ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của các đối tượng thụ hưởng.
Từ các ý kiến trên, có thể thấy các đại biểu cơ bản ủng hộ chủ trương tích hợp 4 Chương trình, đồng thời kỳ vọng đây sẽ là bước chuyển từ quản lý phân mảnh sang quản lý tích hợp, từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả và từ cách thức Trung ương quyết định nhiều việc cụ thể sang trao quyền chủ động hơn cho địa phương gắn với trách nhiệm giải trình.
Mục tiêu cuối cùng, như các đại biểu nhấn mạnh, là để nguồn lực quốc gia được chuyển hóa thành năng lực phát triển của địa phương, cộng đồng và những thay đổi thực chất, bền vững trong chất lượng cuộc sống của người dân.
