 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Ảnh: VPQH |
Không tích hợp cơ học, giữ nguyên mục tiêu, quyền lợi người thụ hưởng
Sáng 19/8, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, trên cơ sở tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành.
Theo Bộ trưởng, quá trình rà soát được thực hiện theo nguyên tắc không tích hợp cơ học, không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch các mục tiêu Quốc hội đã quyết định, mà tập trung tổ chức lại nhiệm vụ để giảm giao thoa, trùng lắp, giảm đầu mối, giảm trung gian, tăng phân cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Chương trình mới kế thừa, giữ nguyên mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cần huy động và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị đối với 4 chương trình. Như vậy, việc tích hợp không làm thay đổi mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực và không làm mất đi các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết định. Nội dung điều chỉnh chủ yếu là tổ chức lại nhiệm vụ và phương thức quản lý nhằm khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo và nâng cao hiệu quả thực hiện.
Về tổ chức nội dung, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội xác định 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Chính phủ cụ thể hóa thành 7 nhóm nhiệm vụ bao gồm: Hạ tầng, môi trường, kinh tế nông thôn, sinh kế và việc làm; giáo dục, đào tạo; y tế, dân số, văn hóa; chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số; kiểm tra, đánh giá và truyền thông.
Bộ trưởng cho biết, cách tổ chức này nhằm giảm giao thoa, trùng lặp giữa các chương trình, đồng thời tạo điều kiện để lồng ghép nguồn lực hiệu quả hơn.
Một điểm đáng chú ý là phương thức phân bổ nguồn lực cũng được đổi mới. Kế hoạch trung hạn sẽ được phân bổ căn cứ các chỉ tiêu về mức độ khó khăn, dân số, khả năng cân đối ngân sách, tỷ lệ hộ nghèo, tỷ lệ hộ đồng bào dân tộc thiểu số và các tiêu chí của từng nhóm mục tiêu.
Hằng năm, việc phân bổ không chỉ dựa trên nhu cầu mà còn gắn với kết quả thực hiện, khả năng giải ngân và điều kiện sẵn sàng. Nguồn lực có thể được điều chuyển từ nhiệm vụ chậm sang nhiệm vụ thực hiện tốt hơn, trong khi ngân sách Trung ương tiếp tục ưu tiên cho các địa bàn khó khăn.
Chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, một nội dung quan trọng của chương trình tích hợp là đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ quản lý nặng về đầu vào, thủ tục sang quản lý theo kết quả đầu ra. Chương trình sẽ được quản lý trên cơ sở dữ liệu dùng chung, phục vụ theo dõi mục tiêu, nguồn lực, dự án, tiến độ giải ngân, quyết toán, đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra.
Kết quả thực hiện sẽ trở thành căn cứ để phân bổ, điều chuyển nguồn lực và đánh giá trách nhiệm. Theo đó, yêu cầu đối với chương trình không chỉ dừng ở việc giải ngân bao nhiêu mà phải xác định được nguồn lực đã tạo ra sản phẩm gì, hoàn thành mục tiêu nào và người dân được thụ hưởng kết quả ra sao.
Cùng với đó, Chính phủ đề xuất giảm đầu mối trung gian, phân cấp mạnh hơn cho địa phương và gắn phân cấp với trách nhiệm. Các bộ quản lý ngành sẽ tập trung vào xây dựng chính sách, mục tiêu, tiêu chí chuyên ngành và đánh giá kết quả, không làm trung gian trong phân bổ, quyết toán. Địa phương được chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh và tổ chức thực hiện, đồng thời chịu trách nhiệm về hiệu quả trên địa bàn.
Bộ Tài chính giữ vai trò đầu mối ở Trung ương, tập trung vào thể chế, mục tiêu, tiêu chí, kiểm tra và giám sát. Cách tiếp cận này nhằm trao quyền chủ động lớn hơn cho địa phương nhưng đồng thời tăng yêu cầu về trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Một vấn đề khác được Chính phủ nhấn mạnh là bảo đảm quá trình chuyển tiếp liên tục, không làm gián đoạn các nhiệm vụ đang triển khai.
Các nhiệm vụ đã được phê duyệt, bố trí vốn và triển khai trong năm 2026 tiếp tục được thực hiện, thanh toán, quyết toán theo quy định. Sang năm 2027, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương tiếp tục lập dự toán, kế hoạch vốn; sau khi được giao dự toán sẽ rà soát, phân bổ, điều chỉnh hoặc dừng những nhiệm vụ không còn phù hợp theo phân cấp. Mục tiêu là đổi mới cơ chế quản lý nhưng không tạo khoảng trống chính sách, không làm gián đoạn dự án, hợp đồng và không ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.
Thẩm tra dự án, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Hội đồng Dân tộc nhất trí với chủ trương tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một chương trình tổng thể.
Theo Hội đồng Dân tộc, việc tích hợp nhằm giảm đầu mối, tăng lồng ghép nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp và quản lý theo kết quả đầu ra. Hội đồng Dân tộc cũng đánh giá hồ sơ đã được Chính phủ hoàn thiện theo hướng đây không phải là việc trình Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư một chương trình mục tiêu quốc gia hoàn toàn mới, mà là tích hợp 4 chương trình hiện nay để trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất.
Hội đồng Dân tộc nhận thấy, nội dung dự thảo Nghị quyết của Quốc hội cơ bản đáp ứng yêu cầu tại khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công, đồng thời việc tích hợp cơ bản bảo đảm không thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.
Về nguồn lực, tổng nguồn lực của 4 chương trình được xác định là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương 345.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng và các nguồn vốn khác. Hội đồng Dân tộc thống nhất với việc không áp dụng một cách cơ học tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên. Cơ quan thẩm tra đề nghị Nghị quyết của Quốc hội xác định rõ tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên; Chính phủ được chủ động cơ cấu vốn chi tiết trong phạm vi được giao.
 |
| Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH |
Về phân bổ nguồn lực, Hội đồng Dân tộc tán thành việc ưu tiên ngân sách Trung ương cho các địa phương khó khăn, song lưu ý khả năng cân đối ngân sách không thể là tiêu chí duy nhất. Việc phân bổ cần đồng thời căn cứ quy mô, đối tượng, mức thiếu hụt dịch vụ cơ bản, đặc thù từng lĩnh vực và điều kiện của từng địa bàn.
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Hội đồng Dân tộc đề nghị tiêu chí và hệ số phân bổ đối với các xã không đặc biệt khó khăn phải đủ mạnh, đồng thời tăng cường theo dõi, báo cáo về nguồn lực và kết quả thụ hưởng.
Hội đồng Dân tộc cũng tán thành định hướng phân cấp theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng cho rằng phân cấp phải đi cùng tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, năng lực thực hiện, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, trước khi phân cấp đến cấp xã cần đánh giá điều kiện thực hiện. Đối với nơi chưa đủ điều kiện, cấp tỉnh tiếp tục thực hiện hoặc hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.
Về tổ chức thực hiện, Hội đồng Dân tộc nhất trí về nguyên tắc Quốc hội giao Chính phủ ban hành một nghị quyết để giảm đầu mối văn bản, đơn giản hóa thủ tục và xử lý trực tiếp các vấn đề trong quá trình triển khai. Tuy nhiên, Chính phủ cần xác định rõ cơ quan điều phối, cơ quan tổng hợp nguồn lực và trách nhiệm của từng bộ.
Đối với kế hoạch năm 2027, Hội đồng Dân tộc cơ bản nhất trí tiếp tục lập dự toán theo các chương trình hiện hành. Sau khi nghị quyết của Chính phủ được ban hành, các chương trình sẽ được sắp xếp theo cơ chế mới, nhưng phải bảo đảm không gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi của người thụ hưởng.
Trên cơ sở đó, Hội đồng Dân tộc đề nghị Quốc hội xem xét, quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035; đồng thời giao Chính phủ tiếp tục hoàn thiện nghị quyết tổ chức thực hiện theo hướng phân cấp mạnh nhưng rõ trách nhiệm, quản lý theo kết quả đầu ra và bảo đảm chuyển tiếp liên tục trong phạm vi chủ trương đầu tư được Quốc hội quyết định.
