 |
| Quy mô và chất lượng của dòng vốn mới được bơm vào thị trường là hai yếu tố phản ánh rõ nhất sức khỏe của nền kinh tế. |
Bức tranh kinh tế vĩ mô 4 tháng đầu năm 2026 tiếp tục chịu sự chi phối mạnh mẽ từ các biến số rủi ro ngoại biên. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã trực tiếp đẩy giá nhiên liệu và cước vận tải logistics lên mặt bằng mới, tạo áp lực lớn lên chi phí sản xuất. Tuy nhiên, bóc tách các dữ liệu về tình hình đăng ký doanh nghiệp và khảo sát xu hướng sản xuất kinh doanh cho thấy, khu vực doanh nghiệp đang trải qua một chu kỳ tái cấu trúc sâu rộng.
Điểm nhấn không chỉ nằm ở số lượng chủ thể tham gia thị trường, mà quan trọng hơn là sự gia tăng về chất lượng dòng vốn và sự chuyển dịch kỳ vọng tại các ngành công nghiệp nền tảng.
Thị trường đón dòng vốn mới và chứng kiến chu kỳ thanh lọc mạnh
Trái ngược với những lo ngại về sự chững lại của dòng vốn đầu tư tư nhân, số liệu 4 tháng đầu năm nay ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ về quy mô cam kết. Cụ thể, theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), số lượng doanh nghiệp thành lập mới đạt 77.817 doanh nghiệp, ghi nhận tốc độ tăng 50,7% so với cùng kỳ năm trước.
Theo ông Lê Gia Phong, Phó Trưởng ban, Ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng (Cục Thống kê), điều đáng chú ý là sự gia tăng về số lượng đi kèm với sự cải thiện rõ rệt về chất lượng dòng tiền. Tổng vốn đăng ký của các doanh nghiệp thành lập mới đạt 785.352 tỷ đồng, với tốc độ tăng lên tới 60,1%.
Hệ quả là quy mô vốn đăng ký bình quân của một doanh nghiệp mới đã đạt 10,1 tỷ đồng, cao hơn mức 9,5 tỷ đồng của cùng kỳ năm trước. Ông Phong cho rằng, sự dịch chuyển này mang hàm ý vĩ mô quan trọng: các nhà đầu tư đang có xu hướng chuẩn bị nguồn lực tài chính dày dặn hơn để đối phó với rủi ro chi phí và sẵn sàng cho các chiến lược đầu tư dài hạn, thay vì thành lập các doanh nghiệp siêu nhỏ mang tính thời vụ.
Tuy nhiên, đại diện Ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng lưu ý, song song với dòng vốn mới chảy vào, thị trường cũng đang vận hành cơ chế đào thải tự nhiên diễn ra với cường độ cao.
Trong 4 tháng năm 2026, toàn nền kinh tế ghi nhận 108.885 doanh nghiệp rút lui, tăng 12,8% so với cùng kỳ. Dưới lăng kính phân tích cấu trúc, đây không phải là một tín hiệu mang màu sắc tiêu cực mà phản ánh quá trình thanh lọc tất yếu, nhường dư địa cho các chủ thể có năng lực cạnh tranh lõi tốt hơn.
Ông Phong phân tích, sự thanh lọc này thể hiện qua hai đặc điểm bản chất. Thứ nhất, phần lớn sự rút lui chỉ mang tính chất tạm thời, với 72.211 doanh nghiệp lựa chọn hình thức tạm ngừng kinh doanh có thời hạn (chiếm 66,3%). Đây là chiến lược “đóng băng” hoạt động để bảo toàn vốn, chờ đợi sự ổn định của chuỗi cung ứng và giảm nhiệt từ chi phí logistics.
Thứ hai, đối với nhóm 15.190 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, dữ liệu chỉ ra sự tập trung tuyệt đối (89,7%) ở nhóm có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng và thời gian hoạt động dưới 5 năm. Sức chống chịu mỏng trước lạm phát chi phí đẩy đã buộc nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ phải rời bỏ thị trường, giúp tái phân bổ lại nguồn lực lao động và nguyên vật liệu sang các khu vực sản xuất hiệu quả hơn.
Quá trình tái cấu trúc và thanh lọc này có sự đồng pha chặt chẽ với tín hiệu phục hồi từ các ngành sản xuất mang tính dẫn dắt.
Đảo chiều kỳ vọng tại các mắt xích chuỗi cung ứng trọng yếu
Điểm sáng đáng lưu tâm nhất trong bức tranh doanh nghiệp là sự đảo chiều kỳ vọng sản xuất kinh doanh chuyển từ trạng thái thận trọng sang lạc quan. Kết quả khảo sát quý I/2026 ngành công nghiệp chế biến, chế tạo cho thấy chỉ số cân bằng dự báo khối lượng sản xuất quý II/2026 đã vọt lên mức dương 21,8% (với 40,0% dự báo tăng và chỉ 18,2% dự báo giảm), cải thiện hoàn toàn so với mức âm 7,1% của quý I/2026.
Ông Lê Gia Phong cho rằng, động lực dẫn dắt niềm tin thị trường xuất phát trực tiếp từ các cấu phần hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học ghi nhận mức dự báo lạc quan cao nhất với chỉ số cân bằng lên tới 42,3% (52,6% doanh nghiệp dự báo tăng sản lượng).
Bên cạnh đó, lực kéo từ việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công đã trực tiếp lan tỏa niềm tin sang các ngành công nghiệp phụ trợ xây dựng, điển hình như ngành sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại khác với 45,4% doanh nghiệp dự báo tiếp tục mở rộng quy mô trong quý II/2026.
Từ những tín hiệu phân hóa và phục hồi của thị trường, yêu cầu đặt ra đối với công tác điều hành là kiến tạo môi trường để chuyển hóa kỳ vọng thành năng lực sản xuất thực tế.
Khai thông điểm nghẽn, kiến tạo không gian phát triển
Nhằm bảo vệ đà phục hồi và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp vượt qua giai đoạn chuyển tiếp, ông Phong khuyến nghị các quyết sách vĩ mô cần tập trung giải quyết các điểm nghẽn trọng yếu.
Trước hết là tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và chi phí tuân thủ. Cần quyết liệt thực thi các giải pháp cắt giảm thủ tục hành chính, đặc biệt là các quy định liên quan đến phòng cháy chữa cháy, môi trường và cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng. Việc giảm thiểu thời gian chờ đợi pháp lý sẽ trực tiếp giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí cơ hội.
Song song, cần tối ưu hóa dòng vốn tín dụng. Theo đó, Ngân hàng Nhà nước cần thiết có cơ chế linh hoạt, thiết kế các gói tín dụng chuyên biệt với lãi suất phù hợp nhằm hỗ trợ dòng tiền lưu động cho các doanh nghiệp đang đối diện với thời gian giao hàng kéo dài và chi phí vận tải biển gia tăng.
Đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số làm năng lực cạnh tranh lõi. Với sự thay đổi tư duy quan điểm “dữ liệu là tư liệu sản xuất mới”, cơ quan quản lý cần có chính sách hỗ trợ thiết thực để doanh nghiệp áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI), số hóa quy trình quản trị kho bãi và logistics. Đây là lớp khiên bảo vệ biên lợi nhuận hữu hiệu nhất trước áp lực lạm phát chi phí đẩy toàn cầu.
Trong bối cảnh chi phí đầu vào và rủi ro chuỗi cung ứng toàn cầu còn neo ở mức cao, việc tháo gỡ những điểm nghẽn này sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn chuyển tiếp, tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn của nền kinh tế.
