Đổi mới cơ chế quản lý ngân sách, tăng chủ động trong điều hành

Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 73/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước.

Cụ thể hóa chủ trương lớn về đổi mới quản lý ngân sách

Thời gian qua, nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đã được ban hành nhằm đổi mới cơ chế quản lý ngân sách và hoàn thiện hệ thống pháp luật về tài chính công. Trong đó, Kết luận số 93-KL/TW đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới cơ chế phân cấp quản lý và phân bổ ngân sách nhà nước theo hướng bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, đồng thời phát huy tính chủ động của ngân sách địa phương.

Bên cạnh đó, nhiều định hướng lớn về phát triển kinh tế - xã hội, cải cách pháp luật và sắp xếp tổ chức bộ máy cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính công. Tiêu biểu là Nghị quyết số 57-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng các cơ chế tài chính phù hợp để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Ở góc độ pháp lý, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đã giao Chính phủ quy định chi tiết 26 nội dung nhằm bảo đảm luật được triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Đồng thời, Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp cũng tạo nền tảng pháp lý cho việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật trong giai đoạn mới.

Trong thực tiễn quản lý ngân sách, thời gian qua cơ chế điều hành chủ yếu dựa trên các quy định tại Nghị định số 163/2016/NĐ-CP, Nghị định số 45/2017/NĐ-CP và Nghị định số 149/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, các văn bản này được xây dựng trên cơ sở khung pháp lý trước đây nên nhiều nội dung không còn phù hợp với các quy định của luật mới cũng như yêu cầu quản lý ngân sách trong giai đoạn hiện nay.

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 73/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025. Nghị định nhằm thay thế và cập nhật toàn diện các quy định liên quan, đồng thời quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật mới.

Hoàn thiện toàn bộ chu trình quản lý ngân sách nhà nước

Nghị định số 73/2026/NĐ-CP gồm 8 chương với 52 điều, quy định đầy đủ các nội dung từ những quy định chung; lập dự toán ngân sách; chấp hành ngân sách; kế toán và quyết toán ngân sách; công khai ngân sách và giám sát của cộng đồng; đến việc sử dụng vốn đầu tư phát triển của ngân sách địa phương cho các dự án xây dựng kết cấu hạ tầng và các dự án có tính liên kết vùng, liên kết quốc gia.

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể hơn về quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công. Nghị định cũng làm rõ cơ chế quản lý quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, quản lý nguồn tài trợ và đóng góp tự nguyện cho ngân sách nhà nước, cũng như kinh phí hỗ trợ các tổ chức xã hội thực hiện các nhiệm vụ được Nhà nước giao.

Bên cạnh đó, Nghị định hướng đến đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong toàn bộ chu trình quản lý ngân sách, từ khâu lập dự toán, chấp hành ngân sách đến kế toán, quyết toán và công khai ngân sách. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm hiện đại hóa quản lý tài chính công, nâng cao tính minh bạch và khả năng giám sát của xã hội đối với việc sử dụng ngân sách nhà nước.

Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung và đơn giản hóa nhiều thủ tục nội bộ trong quản lý ngân sách. Các quy định mới làm rõ trình tự điều chỉnh nhiệm vụ thu, chi trong quá trình chấp hành ngân sách; cơ chế quyết định sử dụng số tăng thu so với dự toán; xử lý dự toán chi còn lại của các cấp ngân sách; cơ chế thưởng vượt thu và hỗ trợ bù giảm thu; cũng như trình tự, thủ tục phân bổ vốn cho các chương trình, nhiệm vụ và dự án ngoài kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Đáng chú ý, trong bối cảnh hệ thống chính trị thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Nghị định cũng rà soát và điều chỉnh các quy định liên quan đến quy trình lập, chấp hành, quyết toán, công khai và giám sát ngân sách ở địa phương để bảo đảm phù hợp với mô hình quản lý mới.

Việc ban hành Nghị định số 73/2026/NĐ-CP đã tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ và hiện đại hơn cho quản lý ngân sách nhà nước, tăng tính chủ động cho các bộ, ngành và địa phương trong điều hành tài chính - ngân sách, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.