Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước: Rõ cơ chế quản lý ngân sách các cấp

Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước.

Làm rõ phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách

Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý ngân sách nhà nước tiếp tục được cụ thể hóa khi Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 26/2026/TT-BTC ngày 25/3/2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định số 73/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước.

Văn bản này đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn thực hiện các quy định của Luật Ngân sách nhà nước, đặc biệt liên quan đến phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, quy trình lập dự toán, chấp hành và công khai ngân sách. Thông tư áp dụng đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đơn vị sự nghiệp công lập cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến ngân sách nhà nước.

Một trong những nội dung trọng tâm của Thông tư là quy định chi tiết về phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương nhằm bảo đảm nguyên tắc quản lý thống nhất, đồng thời tăng tính chủ động cho các địa phương.

Theo đó, ngân sách trung ương được hưởng các khoản thu quan trọng như: thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và các khoản thu phân chia giữa trung ương và địa phương. Một số nguồn thu được quy định tỷ lệ phân chia cụ thể, chẳng hạn thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và tài nguyên nước do cơ quan trung ương cấp phép được phân chia theo tỷ lệ 70% cho ngân sách trung ương và 30% cho ngân sách địa phương.

Đối với thuế giá trị gia tăng, sau khi trừ phần hoàn thuế theo quy định, ngân sách trung ương hưởng 70% và ngân sách địa phương hưởng 30%. Riêng đối với tiền sử dụng đất và tiền thuê đất, tỷ lệ phân chia giữa trung ương và địa phương được điều chỉnh tùy theo từng nhóm địa phương, trong đó có cơ chế đặc thù dành cho Hà Nội theo quy định của Luật Thủ đô.

Bên cạnh nguồn thu, Thông tư cũng quy định rõ nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương bao gồm: chi đầu tư phát triển cho các chương trình, dự án thuộc thẩm quyền các bộ, cơ quan trung ương; chi dự trữ quốc gia; chi thường xuyên trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, giáo dục, khoa học công nghệ, y tế, văn hóa, môi trường và các hoạt động kinh tế quan trọng.

Ở cấp địa phương, ngân sách được giao nhiệm vụ chi cho các chương trình, dự án đầu tư công trên địa bàn; các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường; cũng như các chính sách an sinh xã hội và hoạt động quản lý nhà nước tại địa phương. Việc phân cấp này nhằm gắn trách nhiệm quản lý với cấp chính quyền thực hiện nhiệm vụ chi, đồng thời bảo đảm tính chủ động của ngân sách địa phương.

Hoàn thiện quy trình lập, chấp hành, công khai ngân sách

Thông tư số 26/2026/TT-BTC cũng quy định chi tiết quy trình lập dự toán ngân sách nhà nước hằng năm tại các cơ quan thu ngân sách và các đơn vị dự toán ngân sách. Cơ quan thuế và hải quan có trách nhiệm lập dự toán thu ngân sách theo các mẫu biểu thống nhất; các đơn vị được giao nhiệm vụ thu phí, lệ phí và các khoản thu khác phải lập dự toán chi tiết và gửi cơ quan cấp trên để tổng hợp.

Đối với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, việc lập dự toán ngân sách phải tuân thủ hệ thống mẫu biểu thống nhất kèm theo Thông tư, đồng thời gửi báo cáo cho Bộ Tài chính, Kiểm toán Nhà nước và các cơ quan liên quan theo thời hạn quy định. Một điểm đáng chú ý là các báo cáo dự toán ngân sách phải được gửi dữ liệu điện tử vào nền tảng Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính và được ký số theo quy định của Luật Giao dịch điện tử năm 2023.

Trong khâu chấp hành ngân sách, Thông tư quy định rõ việc tổ chức thu và chi ngân sách nhà nước. Các khoản thu bằng ngoại tệ được hạch toán vào quỹ ngoại tệ của ngân sách nhà nước và đồng thời ghi nhận bằng đồng Việt Nam theo tỷ giá hạch toán do Bộ Tài chính quy định.

Về chi ngân sách, các khoản chi phải thực hiện theo đúng dự toán và chế độ quy định. Trường hợp cơ quan, đơn vị không chấp hành đầy đủ chế độ báo cáo hoặc quyết toán, cơ quan tài chính có quyền yêu cầu Kho bạc Nhà nước tạm đình chỉ chi ngân sách, trừ các khoản chi thiết yếu như tiền lương, trợ cấp xã hội hoặc các nhiệm vụ cấp bách.

Thông tư cũng quy định cụ thể thời hạn chi ngân sách trong năm tài chính, theo đó các nhiệm vụ chi được thực hiện chậm nhất đến hết ngày 31/12; hồ sơ rút dự toán phải gửi đến Kho bạc Nhà nước chậm nhất ngày 30/12. Các khoản tạm ứng phải được thanh toán kịp thời và thực hiện quyết toán theo quy định trong thời gian chỉnh lý quyết toán.

Tăng minh bạch, quản lý tài chính cấp cơ sở

Một nội dung đáng chú ý khác của Thông tư số 26/2026/TT-BTC là quy định về các hoạt động tài chính khác của cấp xã, bao gồm hoạt động tài chính của thôn, tổ dân phố; các khoản thu, chi do cơ quan khác ủy thác cho cấp xã thực hiện và các hoạt động tài chính khác theo quy định của pháp luật.

Các khoản đóng góp của người dân tại thôn được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, chỉ sử dụng cho mục đích cộng đồng đã được thống nhất và phải được ghi chép đầy đủ, công khai minh bạch với người dân. Chính quyền cấp xã có trách nhiệm hướng dẫn, quản lý và kiểm tra các hoạt động tài chính này.

Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định cụ thể việc công khai ngân sách nhà nước ở tất cả các cấp, từ ngân sách trung ương, ngân sách địa phương đến ngân sách cấp xã. Nội dung công khai bao gồm dự toán ngân sách, tình hình thực hiện dự toán theo quý và năm, cũng như quyết toán ngân sách sau khi được cơ quan có thẩm quyền phê chuẩn.

Việc ban hành Thông tư số 26/2026/TT-BTC sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và kỷ luật tài chính trong quản lý ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm việc thực hiện thống nhất các quy định của pháp luật về ngân sách trong toàn bộ hệ thống quản lý tài chính công.