Đổi mới quản lý ngân sách nhà nước với nhiều quy định mới

Bộ Tài chính đã trình Chính phủ bổ sung nhiều quy định mới trong quản lý ngân sách nhà nước nhằm cụ thể hóa Luật Ngân sách nhà nước 2025.

Bổ sung nhiều cơ chế mới

Để hoàn thiện khung pháp lý về quản lý ngân sách nhà nước, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 73/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước.

Một điểm đáng chú ý trong Nghị định lần này là việc bổ sung trách nhiệm của các bộ quản lý ngành, lĩnh vực trong xác định kết quả đầu ra của nhiệm vụ chi ngân sách. Theo đó, các bộ phải ban hành hướng dẫn về tiêu chuẩn, định mức kỹ thuật - kinh tế, quy trình thực hiện nhiệm vụ, cơ chế giám sát và đánh giá kết quả. Đây được xem là cơ sở quan trọng để giao nhiệm vụ và bố trí ngân sách theo cơ chế quản lý dựa trên kết quả thực hiện, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Quy định mới cũng lần đầu tiên đặt ra khung quản lý thống nhất đối với nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện cho ngân sách nhà nước. Theo đó, các khoản tài trợ phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, từ nguồn thu nhập hợp pháp của tổ chức, cá nhân; đồng thời việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục đích và tuân thủ quy định pháp luật.

Các khoản tài trợ bằng tiền được yêu cầu phản ánh đầy đủ vào ngân sách nhà nước, được quản lý riêng theo từng nội dung và phải tổng hợp vào quyết toán ngân sách theo quy định. Quy định này được kỳ vọng sẽ tăng cường minh bạch, tránh tình trạng lợi dụng các hoạt động tài trợ để trục lợi hoặc sử dụng nguồn lực không đúng mục đích.

Bên cạnh đó, quy định mới cũng bổ sung cơ chế lập dự toán đối với các đơn vị được giao quản lý, khai thác và bảo trì tài sản kết cấu hạ tầng, bảo đảm kinh phí thực hiện nhiệm vụ được tổng hợp cùng dự toán chi ngân sách của cơ quan quản lý nhà nước.

Rõ quy trình điều hành, quyết toán ngân sách

Ở khâu lập và giao dự toán ngân sách, Nghị định đã xác định rõ trách nhiệm và thời hạn của các cơ quan liên quan. Trong đó, trước ngày 20/11 hằng năm, Thủ tướng Chính phủ sẽ giao dự toán ngân sách nhà nước năm sau cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương.

Ngay sau đó, trong vòng 5 ngày làm việc, Bộ Tài chính giao chi tiết nhiệm vụ thu, chi ngân sách để các bộ, ngành và địa phương triển khai thực hiện. Quy định này giúp rút ngắn thời gian, tạo điều kiện để các cơ quan chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ tài chính - ngân sách.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, quy định mới cũng làm rõ trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tổng hợp, đề xuất tổng mức chi ngân sách, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng và định hướng phát triển của Nhà nước.

Một nội dung đáng chú ý khác là bổ sung nguyên tắc và thủ tục hỗ trợ ngân sách cấp dưới khi xảy ra hụt thu do nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh, thay đổi chính sách hoặc các tình huống đặc biệt khác. Trong trường hợp này, sau khi địa phương đã chủ động điều chỉnh chi và sử dụng các nguồn lực hợp pháp khác nhưng vẫn chưa bảo đảm cân đối ngân sách, ngân sách cấp trên có thể xem xét hỗ trợ để xử lý hụt thu.

Quy định mới cũng làm rõ trình tự báo cáo và quyết toán ngân sách nhà nước đối với từng cấp, từ đơn vị sử dụng ngân sách đến cơ quan tài chính các cấp, đồng thời bổ sung cơ chế xử lý kết dư ngân sách và hạch toán vào thu ngân sách của năm sau.

Ngoài ra, một số quy định không còn phù hợp với khung pháp lý mới cũng được lược bỏ nhằm đơn giản hóa thủ tục, giảm chồng chéo trong quản lý ngân sách. Các quy định liên quan đến số kiểm tra, về Kế hoạch tài chính - ngân sách nhà nước 03 năm; khoản phí do cơ quan nhà nước thu nộp ngân sách nhà nước được khấu trừ các khoản khoán chi phí hoạt động; các nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách trong thời kỳ ổn định ngân sách đã được lược bỏ.

Nghị định cũng bỏ quy định tổng mức hỗ trợ vốn đầu tư phát triển hằng năm của ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương tối đa không vượt quá 30% tổng chi đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách trung ương. Quy định về thẩm định của cơ quan tài chính các cấp thay bằng kiểm tra, tổng hợp quyết toán ngân sách nhà nước đơn vị dự toán cấp I... cũng được lược bỏ.

Có thể nói, những thay đổi này sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý quản lý ngân sách nhà nước theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn, đồng thời tăng tính chủ động cho các cấp, ngành và địa phương trong điều hành tài chính - ngân sách.