Thu ngân sách quý I tăng khá, song áp lực nguồn thu gia tăng

Tổng thu ngân sách nhà nước trong quý I/2026 vẫn duy trì mức tăng trưởng khá so với cùng kỳ năm trước.

Đà tăng có dấu hiệu chậm lại

Theo đánh giá của Bộ Tài chính trên cơ sở tình hình thực hiện thu, chi NSNN đến hết ngày 25/3/2026, thu ngân sách tháng 3 ước đạt gần 210 nghìn tỷ đồng, tương đương 8,3% dự toán năm. So với cùng kỳ năm 2025 khi số thu tháng 3 đạt 10,8% dự toán, tiến độ thu năm nay có phần chậm lại. Nếu so với mức thu bình quân của 2 tháng đầu năm, số thu tháng 3 chỉ đạt khoảng 68,8%, cho thấy đà tăng đã giảm tốc sau giai đoạn đầu năm khá tích cực.

Trong cơ cấu thu tháng 3, thu nội địa - nguồn thu chủ lực của ngân sách ước đạt 175,2 nghìn tỷ đồng, tương đương 8% dự toán, thấp hơn mức 10,4% dự toán đạt được trong tháng 3/2025 và chỉ bằng 62,2% mức thu bình quân của 2 tháng đầu năm.

Ở chiều ngược lại, một số nguồn thu ghi nhận sự cải thiện. Thu từ dầu thô trong tháng 3 ước đạt 4 nghìn tỷ đồng, tương đương 9,3% dự toán, tăng 43,7% so với mức thu bình quân hai tháng đầu năm. Trong khi đó, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu ước đạt 30,8 nghìn tỷ đồng, bằng 11,1% dự toán và tăng 49,9% so với mức bình quân của hai tháng đầu năm, dù vẫn thấp hơn tiến độ cùng kỳ năm 2025.

Tính chung quý I/2026, tổng thu NSNN ước đạt 820 nghìn tỷ đồng, tương đương 32,4% dự toán năm và tăng 10,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, thu ngân sách trung ương đạt khoảng 32,6% dự toán, thu ngân sách địa phương đạt khoảng 32,3% dự toán.

Động lực chính của nguồn thu ngân sách tiếp tục đến từ thu nội địa, với số thu quý I ước đạt 738,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 33,6% dự toán và tăng 12,2% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, so với mức tăng 37% của cùng kỳ năm 2025, tốc độ tăng trưởng thu nội địa năm nay đã giảm đáng kể.

Diễn biến của một số sắc thuế lớn cho thấy xu hướng giảm tốc khá rõ. Thuế giá trị gia tăng (VAT) tăng 30,3% trong tháng 1, giảm xuống 22,2% trong tháng 2 và ước còn 16,2% trong tháng 3 so với cùng kỳ. Tương tự, thuế tiêu thụ đặc biệt giảm từ mức tăng 22,5% trong tháng 1 xuống 10,6% trong tháng 2 và khoảng 4,4% trong tháng 3.

Theo Bộ Tài chính, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những khó khăn nội tại của nền kinh tế. Nhu cầu tiêu dùng trong nước hai tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức tăng thấp nhất so với cùng kỳ bốn năm gần đây. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước tăng 7,9%, thấp hơn so với các năm 2023-2025.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ vẫn gặp khó khăn về dòng tiền và khả năng tiếp cận vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Tình hình địa chính trị quốc tế cũng tác động đáng kể. Xung đột tại Trung Đông từ cuối tháng 2 khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn, đẩy giá xăng dầu tăng cao, kéo theo chi phí sản xuất tăng và ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh.

Trước bối cảnh đó, Bộ Chính trị, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp tài khóa hỗ trợ nền kinh tế, như giảm thuế nhập khẩu MFN, giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và một số loại phí. Các chính sách này giúp ổn định thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp nhưng cũng dự kiến sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách trong thời gian tới. Trong quý I, tổng số tiền miễn, giảm thuế, phí và lệ phí để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân ước khoảng 43,6 nghìn tỷ đồng.

Xuất nhập khẩu tiếp tục hỗ trợ ngân sách

Bên cạnh nguồn thu nội địa, một số nguồn thu khác cũng có những biến động đáng chú ý.

Thu từ dầu thô trong quý I/2026 ước đạt 9,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 22,3% dự toán, nhưng giảm 28,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu ước đạt 71,8 nghìn tỷ đồng, tương đương 25,8% dự toán năm, cơ bản tương đương cùng kỳ năm 2025. Tổng số thu thuế từ xuất nhập khẩu ước đạt 112 nghìn tỷ đồng, bằng 24,8% dự toán và tăng 9,3% so với cùng kỳ.

Động lực quan trọng đến từ sự phục hồi của hoạt động ngoại thương. Tính đến ngày 15/3/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 197,1 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch hàng hóa chịu thuế tăng 17,8%, riêng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế tăng 19,1%, góp phần tạo nguồn thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu.

Cùng với đó, cơ quan Hải quan đã tăng cường các biện pháp quản lý thu và chống thất thu ngân sách. Tính đến ngày 15/3/2026, hệ thống Hải quan đã thực hiện 1.381 cuộc kiểm tra sau thông quan, xử lý thu vào ngân sách khoảng 232 tỷ đồng. Đồng thời, lực lượng hải quan phối hợp với các cơ quan chức năng đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại, phát hiện 4,9 nghìn vụ vi phạm với giá trị hàng hóa khoảng 4,8 nghìn tỷ đồng, xử lý thu nộp ngân sách 201,3 tỷ đồng.

Ngành Thuế cũng đẩy mạnh công tác quản lý thu và chống thất thu. Tính đến 15/3/2026, cơ quan thuế đã thực hiện 7,2 nghìn cuộc kiểm tra, kiến nghị xử lý tài chính 14,8 nghìn tỷ đồng, trong đó thu nộp ngân sách khoảng 4,4 nghìn tỷ đồng và giảm khấu trừ, giảm lỗ gần 10,4 nghìn tỷ đồng. Công tác đôn đốc thu hồi và xử lý nợ đọng thuế cũng được tăng cường, với số thu ước khoảng 17 nghìn tỷ đồng đến hết tháng 3.

Diễn biến thu ngân sách trong quý I cho thấy bức tranh hai chiều: nguồn thu vẫn duy trì tăng trưởng nhờ nền tảng phục hồi kinh tế và thương mại quốc tế, nhưng nhiều yếu tố rủi ro đang xuất hiện. Khi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục được duy trì và bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc bảo đảm mục tiêu thu ngân sách năm 2026 sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng duy trì đà tăng trưởng kinh tế trong những tháng tới.