 |
| Cổ phiếu đầu tư công phân hóa theo tiến độ giải ngân và khả năng triển khai. Ảnh: Internet. |
Trong bối cảnh đầu tư công duy trì quy mô cao, thị trường không còn phản ứng đơn thuần với các con số kế hoạch, mà bắt đầu nhìn vào tiến độ giải ngân và khả năng triển khai - những yếu tố quyết định việc dòng tiền có thực sự đi vào doanh nghiệp hay không.
Sự dịch chuyển này không diễn ra ngẫu nhiên. Trong những năm gần đây, khoảng cách giữa kế hoạch vốn và tiến độ giải ngân đã nhiều lần khiến kỳ vọng của thị trường không được hiện thực hóa như dự kiến. Điều đó buộc nhà đầu tư phải điều chỉnh cách nhìn, từ chỗ đặt cược vào quy mô chi tiêu sang đánh giá khả năng dòng vốn được triển khai và chuyển hóa thành kết quả kinh doanh cụ thể.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện đầu tư công không còn mang tính chu kỳ đơn thuần, mà đang dần trở thành một phép thử đối với dòng tiền và khả năng thực thi.
Từ quy mô vốn kỷ lục đến thiết kế thể chế: dòng tiền bắt đầu có “đường đi”
Trong bối cảnh các động lực truyền thống như xuất khẩu và bất động sản vẫn chưa phục hồi đồng đều, đầu tư công đang nổi lên như một trụ cột tăng trưởng quan trọng. Quy mô kế hoạch duy trì ở mức cao, với tổng vốn năm 2026 xấp xỉ một triệu tỷ đồng, tương đương gần 8% GDP danh nghĩa, trong khi nguồn lực cho cả giai đoạn 2026-2030 được đặt trong một khung trung hạn lớn hơn đáng kể.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào quy mô, câu chuyện này không phải là mới. Điểm khác biệt nằm ở cách dòng vốn được thiết kế và phân bổ.
Quyết định số 18/2026/QĐ-TTg ngày 18/4/2026 đã làm rõ cách phân bổ vốn đầu tư công từ ngân sách trung ương cho địa phương trong giai đoạn 2026-2030. Dòng vốn theo đó được lượng hóa thông qua hệ thống chấm điểm, dựa trên các tiêu chí như quy mô dân số, trình độ phát triển, diện tích, đơn vị hành chính cấp xã cùng các yếu tố ưu tiên chính sách.
So với các giai đoạn trước, khi cơ chế phân bổ còn mang tính hành chính và phụ thuộc nhiều vào quyết định riêng lẻ, cách tiếp cận này giúp tạo ra một khung phân bổ có tính hệ thống và minh bạch hơn. Dòng vốn vì thế không chỉ lớn về quy mô, mà còn bắt đầu có “đường đi” rõ ràng hơn - lan tỏa theo không gian kinh tế thay vì tập trung cục bộ vào một số dự án trọng điểm.
Ở góc độ thị trường, ý nghĩa của sự thay đổi này nằm ở khả năng dự báo. Khi dòng vốn được định tuyến theo tiêu chí cụ thể, nhà đầu tư có thêm cơ sở để đánh giá khả năng triển khai trong trung hạn. Điều thị trường quan tâm không còn là “chi bao nhiêu”, mà là “dòng tiền đi đâu và đi theo logic nào”.
Giải ngân - biến số quyết định việc kỳ vọng có trở thành lợi nhuận
Dù khung phân bổ đã rõ hơn, điểm nghẽn lớn nhất của đầu tư công trong quá khứ vẫn nằm ở khoảng cách giữa kế hoạch và thực thi. Chính độ trễ này khiến nhiều chu kỳ trước đó chỉ dừng lại ở mức kỳ vọng, thay vì tạo ra tác động rõ rệt lên kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Ở giai đoạn hiện tại, trọng tâm của thị trường không còn nằm ở quy mô vốn lớn đến đâu, mà ở việc tiến độ giải ngân có thực sự cải thiện hay không. Theo ước tính của một số công ty chứng khoán, mỗi 1% tăng thêm trong giải ngân đầu tư công có thể đóng góp khoảng 0,05-0,06 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP, nhưng tác động đáng chú ý hơn nằm ở hiệu ứng lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp.
“Mức độ phản ứng của cổ phiếu đầu tư công phụ thuộc lớn vào tiến độ giải ngân thực tế. Thị trường có thể giao dịch theo kỳ vọng trong ngắn hạn, nhưng chỉ khi dòng tiền thực sự được triển khai, kết quả kinh doanh mới phản ánh rõ và định giá mới được củng cố,” một chuyên gia phân tích tại công ty chứng khoán nhận định.
Khi vốn đầu tư công được giải ngân, dòng tiền bắt đầu đi vào nền kinh tế theo một chuỗi lan tỏa có tính thứ bậc. Các nhà thầu hạ tầng là nhóm ghi nhận rõ nhất sự chuyển dịch khi khối lượng công việc tích lũy trước đó được triển khai và chuyển hóa thành doanh thu. Sự gia tăng trong hoạt động thi công kéo theo nhu cầu đối với các loại vật liệu như thép, đá hay xi măng, qua đó cải thiện sản lượng và công suất của các doanh nghiệp cung ứng.
Hiệu ứng tiếp tục mở rộng sang các lĩnh vực liên quan như xây lắp điện, vận tải và logistics, trong khi thị trường bất động sản dần được hỗ trợ bởi kỳ vọng hạ tầng cải thiện. Đồng thời, sự gia tăng của dòng tiền trong nền kinh tế cũng tạo điều kiện cho hệ thống tài chính - ngân hàng mở rộng tín dụng, qua đó khuếch đại thêm tác động lan tỏa của đầu tư công.
Điều đáng chú ý là thị trường chứng khoán không phản ứng tuyến tính với quy mô vốn, mà phản ứng với chất lượng dòng tiền. Khi giải ngân chậm, cổ phiếu thường chỉ tăng theo kỳ vọng và dễ điều chỉnh. Nhưng khi dòng tiền thực sự đi vào nền kinh tế, định giá bắt đầu được neo vào triển vọng lợi nhuận, từ đó tạo nền cho một nhịp tăng bền vững hơn.
Cổ phiếu sau kỳ vọng: dòng tiền thu hẹp và bài toán chọn lọc
Khi quy mô vốn lớn được đặt trong một khung phân bổ trung hạn và giải ngân bắt đầu cải thiện, thị trường bước vào một chu kỳ tái định giá. Tuy nhiên, chu kỳ này không diễn ra đồng đều, mà phát triển theo một cấu trúc có tính lặp lại.
Ở giai đoạn đầu, thông tin về kế hoạch vốn lớn thường kích hoạt dòng tiền kỳ vọng, kéo định giá cổ phiếu đi trước khi kết quả kinh doanh thực sự cải thiện. Nhưng khi giải ngân tăng tốc, dòng tiền bắt đầu dịch chuyển sang nhóm doanh nghiệp có khả năng hưởng lợi trực tiếp và ghi nhận kết quả rõ ràng hơn.
Thực tế cho thấy, nhóm xây dựng hạ tầng thường là bên phản ứng sớm nhất, nhờ đặc thù doanh thu gắn trực tiếp với tiến độ dự án. Sau đó, hiệu ứng lan sang các doanh nghiệp vật liệu xây dựng khi khối lượng thi công gia tăng. Tuy nhiên, không phải toàn bộ nhóm ngành đều hưởng lợi như nhau.
“Ở giai đoạn sau của câu chuyện đầu tư công, dòng tiền thị trường có xu hướng thu hẹp vào các doanh nghiệp có backlog lớn, năng lực thi công đã được kiểm chứng và khả năng kiểm soát chi phí tốt,” một chuyên gia chứng khoán nhận định.
Điều này lý giải vì sao, ngay trong cùng một nhóm ngành, cổ phiếu có thể diễn biến rất khác nhau. Những doanh nghiệp có vị trí gần các dự án trọng điểm hoặc có khả năng triển khai nhanh thường duy trì được sức hút dòng tiền, trong khi các doanh nghiệp hưởng lợi gián tiếp hoặc chỉ mang tính “kỳ vọng” dần bị loại khỏi dòng vốn.
Ở góc độ đầu tư, điều đó cũng đồng nghĩa với việc đầu tư công không còn là một câu chuyện mang tính bao trùm, mà chuyển sang giai đoạn chọn lọc cổ phiếu. Ngoài việc cần nhận diện đúng chu kỳ, nhà đầu tư phải xác định đúng doanh nghiệp có khả năng chuyển hóa dòng vốn thành lợi nhuận trong từng giai đoạn.
Câu chuyện đầu tư công, vì thế, không còn dừng ở quy mô vốn, mà nằm ở hành trình của dòng tiền. Và với thị trường, điều quan trọng nhất không phải là kế hoạch, mà là dòng tiền đó có thực sự đi đến doanh nghiệp hay không.
