Đầu tư công: Đòn bẩy dẫn dắt vốn tư nhân và đầu tư nước ngoài

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: T.D

Đột phá thể chế, thúc đẩy đầu tư công

Đó là thông tin được các chuyên gia nêu tại Tọa đàm “Đầu tư công - gỡ nút thắt để bứt phá tăng trưởng năm 2026” diễn ra ngày 23/12, tại TP. Hồ Chí Minh.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), trong bối cảnh Quốc hội và Chính phủ đặt ra mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số cho năm 2026, đầu tư công giữ vai trò động lực then chốt để hiện thực hóa tầm nhìn này. Không chỉ là nguồn lực từ ngân sách, đầu tư công cần được nhìn nhận như một “vốn mồi” chiến lược, có khả năng dẫn dắt và kích hoạt các dòng vốn từ khu vực tư nhân và đầu tư FDI chảy vào nền kinh tế.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, năm 2025 là một năm đặc biệt về cải cách thể chế, với tốc độ ban hành chính sách được mô tả là “chóng mặt”. Chỉ riêng trong năm nay, khoảng 80 đạo luật đã được sửa đổi, đi kèm số lượng nghị định kỷ lục, phản ánh quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc tháo gỡ các rào cản pháp lý. Không chỉ thay đổi về số lượng, tư duy về tốc độ xây dựng chính sách cũng có bước chuyển căn bản, khi thời gian ban hành luật được rút ngắn từ khoảng hai năm xuống còn 5–6 tháng, thậm chí có trường hợp chỉ mất ba tháng.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đây là tín hiệu tích cực, thể hiện tinh thần chuyển đổi thể chế từ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” thành động lực cạnh tranh quốc gia.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP. Hồ Chí Minh cho rằng, đầu tư công đang phát huy rõ vai trò tạo lực kéo quan trọng đối với dòng vốn đầu tư tư nhân và đầu tư nước ngoài. Tính đến ngày 5/12, TP. Hồ Chí Minh đã giải ngân khoảng 73.812 tỷ đồng, đạt 61% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao – một kết quả cho thấy nỗ lực rất lớn của Thành phố trong bối cảnh áp lực tiến độ và nguồn lực ngày càng gia tăng.

Đáng chú ý, nhiều dự án đầu tư công trọng điểm hiện nay không chỉ sử dụng vốn ngân sách, mà còn được triển khai theo mô hình hợp tác, huy động hiệu quả nguồn lực từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài.

Khi các dự án hạ tầng then chốt được đẩy nhanh, chi phí logistics được giảm, khả năng kết nối và tính dự báo của môi trường đầu tư được cải thiện, qua đó tạo “điểm tựa” để khu vực tư nhân và FDI mạnh dạn rót vốn. Thực tiễn này cho thấy, hiệu quả của đầu tư công không chỉ nằm ở con số giải ngân, mà quan trọng hơn là khả năng lan tỏa, dẫn dắt và kích hoạt các dòng vốn xã hội, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.

Ông Nguyễn Thế Minh - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) trao đổi tại tọa đàm

Giải pháp quản lý đầu tư công hiệu quả

Tại tọa đàm, nhiều chuyên gia cho rằng để đầu tư công thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần thay đổi cách tiếp cận trong quản lý và điều hành. TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn - Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nhấn mạnh đầu tư công không chỉ là công cụ kích cầu ngắn hạn, mà quan trọng hơn là đòn bẩy nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Theo ông Tuấn, hiện nay, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đang chiếm khoảng 33% GDP, trong đó vốn đầu tư công đóng góp khoảng 10% GDP, tương đương với 28% cơ cấu tổng vốn đầu tư xã hội. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 10% từ năm 2026 trở đi, vai trò dẫn dắt của đầu tư công là yếu tố then chốt.

Từ góc độ thực tiễn, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn đề xuất cần nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án ngay từ đầu; đồng thời điều hành linh hoạt kế hoạch vốn, cho phép tái phân bổ vốn từ các dự án chậm tiến độ sang những dự án có hiệu quả và khả năng triển khai nhanh.

Bên cạnh đó, việc nâng cao trách nhiệm và năng lực của chủ đầu tư, ban quản lý dự án cần gắn với chủ động tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, nguồn cung vật liệu xây dựng, cũng như chuyển trọng tâm quản lý từ chạy theo tỷ lệ giải ngân sang đánh giá hiệu quả trong suốt vòng đời dự án.

TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn - Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright đề xuất cần nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án ngay từ đầu

Ông Nguyễn Thế Minh - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) chỉ ra một trong những điểm nghẽn lớn nhất của đầu tư công hiện nay là công tác giải phóng mặt bằng. Theo ông, tình trạng bàn giao mặt bằng manh mún, không sạch hoàn toàn, thậm chí kéo dài tới 7–8 năm, đã bào mòn nguồn lực và làm suy giảm động lực của các nhà thầu.

Thực tế cho thấy, nhà thầu không thể để máy móc, thiết bị “đắp chiếu” chờ mặt bằng, buộc phải chuyển sang dự án khác. Khi mặt bằng được bàn giao trở lại nhưng không liên tục, việc tái huy động thiết bị và nhân lực gặp nhiều khó khăn, làm gián đoạn thi công và đội chi phí.

Để tháo gỡ bài toán nhà thầu “càng làm càng lỗ” trong đầu tư công, ông Nguyễn Thế Minh đề xuất cần luật hóa và triển khai mạnh mẽ hơn các cơ chế đặc thù, trong đó có việc giao mỏ vật liệu trực tiếp cho nhà thầu và miễn, giảm các thủ tục cấp phép nhằm cắt giảm chi phí trung gian, góp phần bảo đảm tiến độ và hiệu quả dự án.

Ngoài ra, theo các chuyên gia, trong thời gian tới, trách nhiệm của người đứng đầu địa phương cần được gắn chặt với kết quả giải ngân vốn đầu tư công và tốc độ tăng trưởng kinh tế. Đây sẽ là thước đo quan trọng đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, góp phần tạo nền tảng thể chế vững chắc cho giai đoạn phát triển bứt phá của kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026–2030.