Đa dạng nguồn lực tài chính phát triển hạ tầng năng lượng thông minh

Quang cảnh Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh.

Hạ tầng năng lượng thông minh, nền tảng của quá trình chuyển dịch năng lượng

Tại Diễn đàn “Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh” do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức ngày 24/6/2026, các chuyên gia nhận định hạ tầng năng lượng thông minh đang trở thành nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, thúc đẩy chuyển đổi số và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển xanh của Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW, khẳng định yêu cầu phát triển mạnh kết cấu hạ tầng chiến lược nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Trong đó, hạ tầng điện lực được xác định là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu để vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực phát triển cho nền kinh tế.

PGS. Nguyễn Đức Huy, Trường Điện - Điện tử (Đại học Bách Khoa Hà Nội) cho biết, Việt Nam đang ở giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh, với tốc độ GDP dự kiến trên 10%/năm trong giai đoạn 2026–2030, kéo theo nhu cầu điện nội địa tăng mạnh và liên tục.

Để đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế, quy mô hệ thống điện Việt Nam đến năm 2030 sẽ tăng mạnh so với hiện nay, đồng thời đa dạng hơn về cơ cấu nguồn điện và có tỷ trọng ngày càng lớn của các nguồn năng lượng tái tạo có tính biến động.

Ông Huy cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số; thực hiện các cam kết quốc tế về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và giảm phát thải khí nhà kính, phát triển hạ tầng năng lượng thông minh được xem là một trong những yếu tố nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng trong giai đoạn mới.

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường.

Tại Diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, thế giới đang chuyển từ cách tiếp cận tập trung mở rộng công suất phát điện sang xây dựng hệ thống năng lượng có khả năng điều phối linh hoạt giữa phát điện, truyền tải, lưu trữ và tiêu thụ.

Theo ông Nguyễn Đình Thọ, chuyển đổi năng lượng đang bước sang giai đoạn mới khi trọng tâm không còn chỉ là phát triển nguồn điện sạch mà là xây dựng hệ thống năng lượng thông minh, linh hoạt và có khả năng chống chịu cao. Đây được xem là điều kiện quan trọng để Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số.

Chuyên gia nhấn mạnh, dù đầu tư toàn cầu cho chuyển dịch năng lượng tiếp tục tăng mạnh và đã vượt xa dòng vốn dành cho nhiên liệu hóa thạch, quá trình chuyển dịch năng lượng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có sự thiếu hụt hạ tầng lưới điện, phân mảnh chuỗi cung ứng và yêu cầu bảo đảm nguồn điện nền ổn định.

Huy động nguồn lực tài chính là yếu tố then chốt

Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược trên, ông Nguyễn Phương Bắc cho rằng, việc huy động nguồn lực tài chính là yếu tố then chốt. Bên cạnh ngân sách nhà nước và vốn tự có của doanh nghiệp, nguồn vốn tín dụng ngân hàng đóng vai trò quan trọng, trực tiếp thúc đẩy tiến độ đầu tư và hoàn thành các dự án công trình ngành điện.

Đa dạng nguồn lực tài chính phát triển hạ tầng năng lượng thông minh

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, chỉ riêng trong giai đoạn 2021–2030, tổng vốn đầu tư cho các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải của Việt Nam cần khoảng 134,7 tỷ USD, trong đó nguồn điện khoảng 119,8 tỷ USD, lưới điện khoảng 14,9 tỷ USD. Bước sang giai đoạn 2031–2050, con số này sẽ tăng lên lên từ mức 399,2 tỷ đến 523,1 tỷ USD.

Bên cạnh việc bảo đảm đủ điện cho nền kinh tế, Việt Nam còn đang thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, phát triển năng lượng tái tạo và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Theo đại diện NHNN, điều này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn cho các dự án điện gió, điện mặt trời, điện khí LNG, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh. Trong đó, nguồn vốn tín dụng đóng vai trò quan trọng cho đầu tư phát triển hạ tầng điện, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

“Hiện nay, dư nợ tín dụng đối với ngành sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí chiếm khoảng 3% tổng dư nợ nền kinh tế”, ông Nguyễn Phương Bắc cho biết.

Bên cạnh đó, thông qua việc cung ứng vốn cho các dự án điện trọng điểm, hệ thống ngân hàng đã góp phần quan trọng vào việc mở rộng công suất nguồn điện, nâng cao năng lực truyền tải và tăng cường độ ổn định của hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo đảm cung ứng điện liên tục, an toàn và ổn định cho nền kinh tế.

Theo ông Bắc, bên cạnh những kết quả đạt được, hiện nay, việc cấp tín dụng đối với ngành điện đang gặp một số khó khăn như: các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải thường có tổng mức đầu tư đặc biệt lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài, dẫn đến áp lực lớn cho các NHTM về tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn; nhiều dự án điện gặp khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, cơ chế giá điện hoặc các vấn đề pháp lý liên quan, làm gia tăng rủi ro tín dụng….

Một trong 3 kiến nghị trọng tâm được đại diện NHNN nhấn mạnh là cần đa dạng hóa nguồn vốn và thúc đẩy tài chính xanh, khuyến khích các NHTM tăng cường hợp vốn đối với các dự án lớn.

Đồng thời, cần giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng bằng cách phát triển đồng bộ thị trường trái phiếu xanh, trái phiếu doanh nghiệp và các quỹ đầu tư hạ tầng; trong đó ưu tiên dòng vốn tín dụng xanh cho năng lượng sạch, lưới điện thông minh.

Các ý kiến tại diễn đàn cho rằng, cùng với hoàn thiện thể chế và quy hoạch năng lượng, việc xây dựng cơ chế huy động vốn hiệu quả, phát triển tài chính xanh và mở rộng các kênh dẫn vốn dài hạn sẽ là yếu tố quyết định để Việt Nam đẩy nhanh quá trình đầu tư hạ tầng năng lượng thông minh.

Đây không chỉ là yêu cầu nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn là điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn tới.