Củng cố hạ tầng, vốn và thể chế cho công nghiệp hỗ trợ

Ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch HANSIBA phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: HD

Gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, vốn và thể chế

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026-2030 đặt ra áp lực lớn đối với khu vực sản xuất. Công nghiệp hỗ trợ được xác định là “xương sống” của chuỗi cung ứng, song thực tế cho thấy mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn còn hạn chế.

Phát biểu tại hội nghị với các doanh nghiệp hội viên về xây dựng đề cương giải pháp thực hiện sản xuất kinh doanh gắn với mục tiêu tăng trưởng "2 con số" của Thủ đô do Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) tổ chức, ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch HANSIBA cho biết, quy mô nền kinh tế Việt Nam hiện khoảng 500 tỷ USD, song tỷ trọng đóng góp của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi cung ứng quốc tế còn khá khiêm tốn. Làn sóng dịch chuyển sản xuất toàn cầu đang mở ra cơ hội lớn, nhưng cơ hội này chỉ trở thành hiện thực nếu doanh nghiệp trong nước nâng chuẩn về công nghệ, quản trị và năng lực liên kết.

Ông Nguyễn Hoàng nhấn mạnh, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở quy mô nhà máy hay thiết bị, mà chính là chất lượng nguồn nhân lực và năng lực trí tuệ. Doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế về khả năng thích ứng nhanh, nhưng nếu không chuyển hóa thành năng suất và giá trị gia tăng, sẽ khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ thực tiễn hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ công nghiệp hỗ trợ, bà Trần Thị Thương Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Bách Liên với thương hiệu VietMRO cho biết, thị trường công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam có quy mô lớn, với khoảng 15.000 nhà máy FDI đang hoạt động. Tuy nhiên, mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng của các nhà máy này vẫn còn rất nhỏ, do nhiều nhà máy FDI khi đầu tư vào Việt Nam thường mang theo toàn bộ hệ thống nhà cung cấp từ nước họ sang.

Không chỉ đối mặt với cạnh tranh gay gắt, doanh nghiệp còn chịu áp lực lớn về chi phí logistics và hạ tầng sản xuất. Theo bà Huyền, chi phí logistics tại Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, làm giảm năng lực cạnh tranh của sản phẩm trong nước. Do vậy, điều doanh nghiệp mong muốn là hạ tầng logistics được cải thiện mạnh hơn, chi phí vận chuyển giảm xuống, đồng thời có thêm nhiều khu công nghiệp với chi phí hợp lý để doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất.

Bên cạnh hạ tầng, chi phí vốn cũng là một trong những rào cản lớn. Theo bà Trần Thị Thương Huyền, lãi suất vay vốn hiện vẫn ở mức cao so với khả năng chịu đựng của doanh nghiệp sản xuất, trong khi ngành này phải cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ quốc tế có chi phí vốn thấp hơn. “Doanh nghiệp sản xuất phải tính giá theo thị trường thế giới, không thể theo giá nội địa. Nếu lãi suất cao thì rất khó cạnh tranh với doanh nghiệp Nhật Bản, Trung Quốc hay châu Âu”, bà Huyền cho biết.

Từ thực tế đó, nhiều doanh nghiệp kiến nghị cần xây dựng các gói tín dụng ưu đãi dành riêng cho công nghiệp hỗ trợ, đồng thời thiết lập cơ chế bảo lãnh tín dụng hoặc quỹ đầu tư phát triển nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý.

Theo lãnh đạo Công ty TOMECO, năng lực cạnh tranh cần được xây dựng trên 4 trụ cột gồm thể chế, con người, hạ tầng và khoa học công nghệ.

Một vấn đề khác được nhiều doanh nghiệp đề cập là những rào cản về thể chế và thủ tục hành chính. Ông Lê Huy Thức, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tự động hoá PMTT cho hay, việc tiếp cận các chính sách ưu đãi hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do quy định về chứng nhận doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ còn phức tạp. Ngoài ra, thực tế hiện nay cho thấy doanh nghiệp trong nước có cơ hội hợp tác với doanh nghiệp nội địa nhiều hơn so với doanh nghiệp FDI. Việc tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp trong nước đã giúp doanh nghiệp có thêm đơn hàng, song vẫn đối mặt với nhiều rủi ro về giá nguyên vật liệu.

Đáng chú ý, đại diện doanh nghiệp này cũng chỉ ra một nghịch lý trong tiếp cận vốn. Theo ông Lê Huy Thức, dù có hạn mức tín dụng lớn từ ngân hàng, doanh nghiệp vẫn không thể giải ngân do thiếu đơn hàng. “Chúng tôi có thể vay vốn với lãi suất thấp từ ngân hàng nước ngoài nhờ hệ thống kế toán minh bạch. Tuy nhiên, điều khó nhất hiện nay không phải là vay vốn, mà là tìm được đơn hàng đủ lớn để vận hành dây chuyền”, ông Thức chia sẻ.

Từ thực tiễn đó, các doanh nghiệp kiến nghị cần xây dựng các cơ chế thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI, đồng thời tạo ra các nền tảng dữ liệu chung để kết nối cung - cầu. Một số ý kiến cũng đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, nhằm giúp các đối tác quốc tế dễ dàng tiếp cận thông tin về năng lực sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam.

Nói thêm về vấn đề này, ông Nguyễn Hoàng cho biết, HANSIBA đang triển khai mô hình khu tổ hợp sản xuất theo hướng Technopark, kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài trong cùng một không gian sản xuất. Mô hình này giúp tiết giảm chi phí logistics, tối ưu hóa đầu vào và đầu ra, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nâng cao năng lực cạnh tranh

Không chỉ các vấn đề bên ngoài mà chính nội tại bản thân doanh nghiệp cũng phải cải thiện. Ông Lê Quý Khả, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO cho rằng, mục tiêu tăng trưởng "2 con số" chỉ có thể đạt được khi doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế thị trường, trong đó việc bảo đảm quyền lợi đối tác là yếu tố then chốt để duy trì hợp tác và mở rộng thị trường.

Theo ông Khả, năng lực cạnh tranh cần được xây dựng trên 4 trụ cột gồm thể chế, con người, hạ tầng và khoa học công nghệ. Trong đó, hạ tầng giao thông và đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng cho sự phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc tiếp cận chứng nhận doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ còn phức tạp, khiến doanh nghiệp khó thụ hưởng chính sách hỗ trợ theo quy định.

Ông Lê Quý Khả cũng nhấn mạnh rằng hạn chế lớn hiện nay của nhiều doanh nghiệp không chỉ nằm ở nguồn vốn, mà còn ở năng lực quản trị. Do đó, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đối chuẩn để doanh nghiệp nhận diện rõ những điểm yếu trong quản trị, từ đó từng bước cải thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động. Hơn nữa, đầu tư vào khoa học công nghệ, bảo hộ sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu được xem là những yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao vị thế, từng bước khẳng định uy tín trên thị trường trong nước và quốc tế.

Cũng về vấn đề này, theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch HANSIBA, việc ứng dụng các hệ thống quản trị như ERP, MES hay đạt các chứng chỉ quốc tế như ISO, IATF là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Nguyễn Vân cho biết, đề cương giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ Hà Nội được xây dựng theo 5 nhóm trọng tâm, bao gồm công nghệ, thị trường, tài chính, nhân lực và sản xuất xanh. “Chúng tôi kiến nghị thành phố hỗ trợ quỹ đất trong các khu công nghiệp chuyên biệt, cải cách thủ tục hành chính theo hướng rút ngắn thời gian phê duyệt dự án và tăng cường các chương trình kết nối cung - cầu với khu vực FDI”, ông Nguyễn Vân cho biết.

Những kiến nghị này sẽ được HANSIBA tổng hợp và gửi tới TP. Hà Nội cùng các cơ quan Trung ương, nhằm xây dựng một khung chính sách phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.