 |
| Nâng hạng thị trường chứng khoán tạo động lực thu hút FDI. Ảnh: Internet. |
Tuy nhiên, vai trò của khu vực FDI trong nền kinh tế chưa được phản ánh tương xứng trên thị trường chứng khoán. Nhà đầu tư trong nước gần như không có cơ hội tham gia vào sự tăng trưởng của nhiều tập đoàn nước ngoài đang đóng vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam.
Trong khi đó, tại nhiều nền kinh tế châu Á, những doanh nghiệp công nghệ và sản xuất hàng đầu như Samsung Electronics, TSMC, Toyota hay BYD đã trở thành các cổ phiếu trụ cột. Sự thiếu vắng doanh nghiệp FDI quy mô lớn, vì thế, được xem là một khoảng trống của thị trường chứng khoán Việt Nam, nhất là trong bối cảnh yêu cầu nâng cao chất lượng hàng hóa và thúc đẩy tiến trình nâng hạng thị trường.
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 10-NQ/TW là định hướng hoàn thiện đồng bộ môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng minh bạch, ổn định và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Bên cạnh việc bảo đảm quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, Nghị quyết còn đặt yêu cầu tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và xây dựng môi trường đầu tư có tính dự báo cao.
Những điều kiện này không chỉ hỗ trợ thu hút dòng vốn đầu tư mới mà còn tạo nền tảng để doanh nghiệp FDI tham gia sâu hơn vào thị trường vốn. Khi môi trường đầu tư được cải thiện, tính minh bạch và khả năng bảo vệ nhà đầu tư được nâng lên, doanh nghiệp nước ngoài sẽ có thêm động lực mở rộng hiện diện và huy động vốn tại Việt Nam.
Đáng chú ý, Nghị quyết 10 không chỉ đặt mục tiêu thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới mà còn ưu tiên các dự án công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và năng lượng mới. Đây đều là những lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn, thời gian đầu tư dài và đòi hỏi khả năng huy động nguồn lực tài chính đa dạng. Việc hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn trong những lĩnh vực này sẽ tạo tiền đề cho sự tham gia sâu hơn của khối FDI vào thị trường vốn Việt Nam trong tương lai.
Nghị quyết 10 cũng đặt mục tiêu phát triển các trung tâm tài chính quốc tế, thúc đẩy hoàn thiện thể chế thị trường vốn và nâng cao tính minh bạch. Đây là những yếu tố quan trọng giúp cải thiện sức hấp dẫn của thị trường tài chính Việt Nam đối với các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp FDI cân nhắc huy động vốn ngay tại thị trường trong nước.
Ở góc độ thị trường vốn, các nhóm giải pháp của Nghị quyết 10 không tác động trực tiếp theo hướng yêu cầu doanh nghiệp FDI niêm yết, nhưng góp phần tháo gỡ nhiều điều kiện nền tảng cho quá trình này. Việc hoàn thiện thể chế giúp giảm rủi ro pháp lý; phát triển thị trường vốn và nâng hạng thị trường chứng khoán góp phần cải thiện khả năng huy động vốn; trong khi các trung tâm tài chính quốc tế được kỳ vọng tăng cường kết nối với dòng vốn toàn cầu.
Theo đó, tác động quan trọng nhất của Nghị quyết 10 không nằm ở việc tạo ra một cơ chế niêm yết riêng cho doanh nghiệp FDI, mà ở việc từng bước hình thành một hệ sinh thái đầu tư đủ hấp dẫn để các doanh nghiệp này chủ động lựa chọn thị trường vốn Việt Nam như một kênh huy động vốn chiến lược.
Nếu như trước đây câu chuyện thu hút FDI và phát triển thị trường chứng khoán thường được xem là hai hướng đi tương đối độc lập thì Nghị quyết 10 đã cho thấy cách tiếp cận mới khi đặt hai mục tiêu này trong cùng một chiến lược phát triển.
Theo đánh giá của Chứng khoán Mirae Asset, điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết 10 là lần đầu tiên FDI và FII (đầu tư gián tiếp nước ngoài) được tích hợp trong cùng một khung chính sách, qua đó đưa phát triển thị trường vốn và nâng hạng thị trường chứng khoán trở thành một trong những công cụ hỗ trợ chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài. Báo cáo cũng nhấn mạnh mục tiêu nâng hạng MSCI trước năm 2030 là một trong những điểm khác biệt đáng kể so với Nghị quyết 50 trước đây.
 |
Mục tiêu nâng hạng MSCI trước 2030. Nguồn: Phòng phân tích Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam tổng hợp. |
Cách tiếp cận này cho thấy sự thay đổi trong tư duy phát triển. Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu cạnh tranh để thu hút FDI bằng chi phí lao động, ưu đãi đầu tư và quỹ đất công nghiệp thì trong giai đoạn mới, độ sâu của thị trường vốn, khả năng huy động vốn tại chỗ và mức độ hội nhập tài chính quốc tế cũng trở thành một phần trong năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nói cách khác, Việt Nam không chỉ muốn trở thành nơi đặt nhà máy mà còn hướng tới trở thành nơi doanh nghiệp nước ngoài có thể huy động vốn, mở rộng cổ đông và phát triển lâu dài. Việc nâng hạng thị trường không chỉ giúp thu hút thêm dòng vốn ngoại mà còn góp phần cải thiện thanh khoản, tăng khả năng định giá và mở rộng cơ hội huy động vốn cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ trở nên hấp dẫn hơn đối với các doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp có quy mô lớn và định hướng phát triển dài hạn.
Ở góc độ khác, khi thị trường vốn ngày càng phát triển theo các chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp FDI cũng có thêm cơ sở để coi Việt Nam không chỉ là địa điểm sản xuất mà còn là nơi huy động vốn và mở rộng cơ cấu cổ đông.
Với quy mô vốn hóa hiện tương đương khoảng 70% GDP, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể nhưng cơ cấu hàng hóa vẫn tập trung chủ yếu vào ngân hàng, bất động sản, tiêu dùng và một số doanh nghiệp công nghiệp truyền thống. Trong khi đó, nhiều lĩnh vực đang dẫn dắt làn sóng FDI mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, công nghệ sinh học hay năng lượng mới lại gần như vắng bóng trên sàn. Đây chính là khoảng trống mà sự tham gia của các doanh nghiệp FDI có thể giúp lấp đầy.
Nghị quyết 10 ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực công nghệ cao, dữ liệu lớn, vật liệu mới, năng lượng mới và các ngành có giá trị gia tăng cao. Đây cũng là những lĩnh vực đang đóng vai trò dẫn dắt xu hướng đầu tư toàn cầu nhưng hiện diện trên thị trường chứng khoán Việt Nam còn khá hạn chế.
Nếu các doanh nghiệp FDI quy mô lớn trong những lĩnh vực này từng bước tham gia niêm yết hoặc huy động vốn qua thị trường chứng khoán, tác động mang lại không chỉ là gia tăng quy mô vốn hóa mà còn góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa, đa dạng hóa cơ cấu ngành nghề và cải thiện khả năng tiếp cận của các quỹ đầu tư quốc tế. Xa hơn, sự xuất hiện của các doanh nghiệp FDI đầu ngành có thể trở thành một trong những động lực hỗ trợ tiến trình nâng hạng thị trường, đồng thời giúp thị trường chứng khoán phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
