Công cụ tài chính xanh - “đòn bẩy” để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0”

Các ngân hàng đang tăng tốc xanh hóa hoạt động trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước siết chuẩn ESG và thúc đẩy dòng vốn phục vụ mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

Công cụ tài chính xanh là các sản phẩm và dịch vụ tài chính được thiết kế nhằm huy động và điều hướng dòng vốn vào các hoạt động, dự án mang lại lợi ích môi trường và xã hội, như ứng phó biến đổi khí hậu, năng lượng sạch và kinh tế tuần hoàn.

Theo các chuyên gia kinh tế, các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh, chứng chỉ carbon ngày càng trở nên phổ biến trên thế giới. Các công cụ này không chỉ giúp huy động nguồn vốn cho các dự án phát triển bền vững mà còn thúc đẩy sự cạnh tranh và đổi mới trong nền kinh tế...

Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD từ nay đến năm 2040, tương đương trung bình khoảng 20 tỷ USD mỗi năm. Trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế, tín dụng xanh và trái phiếu xanh được xem là kênh huy động vốn hiệu quả nhằm thu hút dòng tiền từ các nhà đầu tư quốc tế và các tổ chức tài chính phát triển.

Trong bối cảnh đó, việc đồng thời thúc đẩy phát triển thị trường carbon, tín dụng xanh và trái phiếu xanh đang mở ra dư địa lớn cho dòng vốn phục vụ mục tiêu giảm phát thải và tăng trưởng bền vững tại Việt Nam.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống ngân hàng đạt khoảng 780 nghìn tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 21%/năm kể từ năm 2017 đến nay, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế. Nhiều ngân hàng lớn như BIDV, Vietcombank, Agribank, VietinBank cùng các ngân hàng thương mại cổ phần như MB, HDBank, VPBank đang dẫn đầu trong việc cung ứng các gói tín dụng xanh.

Theo bà Đặng Thị Hồng Hạnh, Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường (VNEEP), các ngân hàng hiện đã bắt đầu tích hợp danh mục phân loại xanh theo quy định của Chính phủ, đồng thời đưa các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào quy trình thẩm định dự án. Nguồn vốn xanh hiện tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo và hạ tầng xanh. Tuy nhiên, quy mô tín dụng xanh của Việt Nam hiện mới chiếm khoảng 5% tổng dư nợ, thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Malaysia, cho thấy dư địa phát triển vẫn còn rất lớn.

Không chỉ tín dụng xanh, thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam cũng đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Tổng dư nợ trái phiếu xanh, xã hội và bền vững (GSS) đến cuối năm 2025 đạt khoảng 25.400 tỷ đồng. Các đợt phát hành gần đây đã tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc quốc tế của Hiệp hội Thị trường vốn quốc tế (ICMA), có đánh giá độc lập nhằm tăng tính minh bạch và thu hút nhà đầu tư tổ chức.

Nhiều địa phương và doanh nghiệp đã bắt đầu tham gia mạnh mẽ vào thị trường này. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh tiên phong phát hành trái phiếu xanh cho các dự án metro và xử lý nước thải quy mô lớn. Bên cạnh các tập đoàn lớn, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực dệt may, năng lượng tái tạo, nước sạch cũng đã tham gia phát hành trái phiếu xanh để huy động nguồn lực cho các dự án chuyển đổi xanh.

Các ngân hàng thương mại cũng tăng cường hợp tác với các định chế tài chính quốc tế như ADB, IFC, AFD, JBIC hay WB nhằm tiếp cận các nguồn vốn xanh dài hạn với lãi suất ưu đãi. Đây được xem là động lực quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm nguồn lực đầu tư công nghệ sạch, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh xu hướng phát triển bền vững ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc của thị trường toàn cầu.

Đáng chú ý, việc chuẩn bị vận hành sàn giao dịch carbon trong nước được kỳ vọng sẽ tạo thêm cú hích lớn cho hệ sinh thái tài chính xanh. Theo các chuyên gia, thị trường carbon không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải mà còn tạo ra nguồn thu mới từ giao dịch tín chỉ carbon. Đây sẽ là cơ sở để các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư đánh giá hiệu quả môi trường của dự án, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh với chi phí thấp hơn.

Ông Kobayashi Kunihiro, đại diện Trung tâm Hợp tác môi trường hải ngoại Nhật Bản (OECC), cho rằng xu hướng hiện nay là các khoản vay và trái phiếu bền vững sẽ gắn trực tiếp với kết quả giảm phát thải thực tế của doanh nghiệp. Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch, hạn chế tình trạng “tẩy xanh”, mà còn tạo mối liên kết chặt chẽ giữa thị trường carbon và hệ thống tài chính xanh.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon và tài chính xanh, việc tham gia sâu vào các cơ chế giảm phát thải sẽ không còn là áp lực chi phí đối với doanh nghiệp. Ngược lại, đây sẽ trở thành cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn ưu đãi, nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và thích ứng với xu thế phát triển kinh tế xanh trong thời kỳ Net Zero.