Cổ phiếu phân bón hưởng lợi từ giá dầu tăng, nhưng rủi ro vẫn hiện diện

Ảnh minh họa

Những tháng đầu năm 2026 cho thấy giá phân bón không còn đơn thuần phản ánh cung - cầu, mà đang gắn chặt với biến động của giá dầu và những bất ổn địa chính trị toàn cầu.

Chu kỳ mới của phân bón: Khi giá không còn chỉ do cung - cầu

Ngay từ những tháng đầu năm 2026, thị trường phân bón toàn cầu đã bộc lộ rõ dấu hiệu của một chu kỳ mới - nơi giá cả không còn vận động thuần túy theo cung - cầu, mà ngày càng bị chi phối bởi địa chính trị và năng lượng.

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông - khu vực then chốt của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đã nhanh chóng lan sang thị trường phân bón thông qua kênh giá dầu. Khi rủi ro gián đoạn nguồn cung gia tăng, giá năng lượng tăng kéo theo chi phí sản xuất phân bón, đặc biệt là phân đạm, qua đó đẩy mặt bằng giá toàn cầu đi lên.

Theo các chuyên gia SHS Research, tính đến tháng 3/2026, giá dầu đã tăng mạnh, kéo theo giá Urea bật tăng đáng kể so với cùng kỳ. Diễn biến này phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa giá năng lượng và giá phân bón, trong đó phân đạm là nhóm chịu tác động rõ nhất.

Không chỉ dừng ở yếu tố chi phí, biến động giá lần này còn mang tính “kỳ vọng rủi ro”, khi thị trường phản ứng mạnh với các kịch bản gián đoạn nguồn cung năng lượng. Theo SHS Research, trong trường hợp xung đột kéo dài, giá dầu có thể tiến tới vùng 90-100 USD/thùng, kéo theo giá phân bón quay lại vùng đỉnh từng ghi nhận trong năm 2022.

Nói cách khác, giá phân bón hiện nay không chỉ phản ánh trạng thái thị trường, mà còn phản ánh mức độ bất ổn của thị trường.

Không chỉ chịu ảnh hưởng từ chi phí đầu vào, thị trường còn bị chi phối bởi các quyết định chính sách. Trung Quốc tiếp tục kiểm soát xuất khẩu, Nga chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt, trong khi Iran đối mặt với rủi ro gián đoạn logistics. Những yếu tố này khiến nguồn cung bị thu hẹp theo từng khu vực, tạo ra trạng thái thắt chặt mang tính cục bộ.

Một thị trường bị phân mảnh: Khi chuỗi cung ứng trở thành điểm yếu

Một đặc điểm nổi bật của thị trường phân bón hiện nay là sự phân mảnh trong cấu trúc cung - cầu. Dù tổng công suất sản xuất toàn cầu không thiếu hụt đáng kể, nhưng nguồn cung lại tập trung vào một số quốc gia có ảnh hưởng lớn, khiến thị trường dễ bị tổn thương trước các thay đổi chính sách.

Trong giai đoạn gần đây, các “điểm gãy” trong chuỗi cung ứng ngày càng rõ nét, từ rủi ro gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đến sự tái cấu trúc logistics Á - Âu dưới tác động của các lệnh trừng phạt. Điều này khiến chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng mạnh, góp phần đẩy giá phân bón lên cao.

Đáng chú ý, việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu không chỉ làm giảm nguồn cung giá rẻ, mà còn buộc các quốc gia nhập khẩu phải tìm kiếm nguồn thay thế với chi phí cao hơn. Trong bối cảnh đó, thị trường không còn vận hành theo logic “tối ưu chi phí”, mà chuyển dần sang trạng thái “đảm bảo nguồn cung”.

Ở góc độ cung, áp lực còn đến từ việc nhiều khu vực sản xuất chưa phục hồi hoàn toàn. Các chuyên gia cho biết sản lượng tại châu Âu mới đạt khoảng 75% công suất bình thường, trong khi Ai Cập - một trong những nhà sản xuất lớn cũng phải cắt giảm khí đầu vào cho ngành phân bón. Điều này cho thấy trạng thái “thiếu hụt cục bộ” không đến từ năng lực sản xuất, mà từ sự gián đoạn trong phân bổ nguồn lực.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu vẫn duy trì ở mức cao trong giai đoạn đầu năm. Brazil tiếp tục mở rộng sản xuất nông nghiệp trong thời gian gần đây, trong khi Ấn Độ duy trì các gói thầu nhập khẩu quy mô lớn để đảm bảo nguồn cung trong nước. Theo các chuyên gia, đây là những yếu tố quan trọng giúp giữ mặt bằng giá phân bón ở mức cao trong giai đoạn hiện nay.

Sự “lệch pha” giữa cung và cầu khi nguồn cung bị gián đoạn trong khi nhu cầu vẫn tăng trưởng đang khiến thị trường trở nên nhạy cảm hơn với các cú sốc. Giá phân bón vì vậy không còn vận động theo chu kỳ ổn định, mà biến động theo từng sự kiện.

Việt Nam trong chu kỳ giá cao: Cơ hội, rủi ro và tác động tới doanh nghiệp niêm yết

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động, ngành phân bón Việt Nam đang ghi nhận lợi thế từ xu hướng giá bán duy trì ở mức cao và nhu cầu nội địa ổn định

Sự phục hồi của xuất khẩu nông sản đã tạo nền tảng cho nhu cầu phân bón trong nước, trong khi hoạt động xuất khẩu phân bón cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực tại các thị trường khu vực như Campuchia, Malaysia và Philippines.

Số liệu từ SHS Research ghi nhận, trong những tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu phân bón tăng mạnh so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu có xu hướng giảm đáng kể. Điều này cho thấy doanh nghiệp trong nước đang tận dụng tốt mặt bằng giá quốc tế.

Cụ thể, 2 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu phân bón đạt gần 186 triệu USD, tăng khoảng 39% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu giảm tới gần một nửa. Sự cải thiện mạnh về cán cân thương mại cho thấy vai trò ngày càng rõ của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực.

Bên cạnh đó, chính sách thuế giá trị gia tăng đối với phân bón được áp dụng từ giữa năm 2025 cũng góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa, thông qua việc cho phép khấu trừ thuế đầu vào.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng ngành phân bón vẫn đối mặt với nhiều rủi ro. Biến động giá khí đầu vào có thể làm gia tăng chi phí sản xuất, trong khi rủi ro địa chính trị tiếp tục ảnh hưởng đến chi phí logistics và chuỗi cung ứng. Ngoài ra, sự phụ thuộc vào một số thị trường xuất khẩu khu vực cũng là yếu tố cần theo dõi.